Ortadoğu'nun kuzeyiyle Kafkasya'da doğan, Anadolu'da gelişen bağcılık ve şarapçılık. Güneydoğu Torosların güneyinden Suriye sınırına uzanan, “medeniyetlerin beşiği” olarak da anılan bölge: Güneydoğu Anadolu. Binlerce yıldır Süryani toplumuyla iç içe geçmiş, zengin ve kadim tarihle çevrili şarap kültürü. Söz konusu coğrafyada şarabın değeri lezzetiyle sınırlandırılmıyor, sosyal ve dinî ritüellerdeki rolüyle de önem teşkil ediyor.
Zaman içinde komşu bölgelere yayılarak eski İran'ın ve Orta Doğu'nun şarap geleneklerini de etkileyen Süryani şarap kültürünün izinde 16. yüzyıldan beri Güneydoğu Anadolu'nun verimli topraklarında şarapçılıkla uğraşan ve bugün hâlâ varlığını sürdüren üzüm bağlarını kuran bir ailenin hikâyesini dinliyoruz. Süryani şarapçılığının mirası Güneydoğu Anadolu'da şarap kültürünü şekillendirmeye nasıl devam ediyor? Bölgedeki modern şarap üreticileri bu zengin mirastan ne şekilde yararlanıyor? Bağcılar ve şarapçılar bu kültürü koruyup sürdürmek için neler yapıyor? Güneydoğu Anadolu'nun üzümleri, şarapları, gelenek ve mirası. Konum: Şırnak. Anlatıcı: Midin Şarapçılık. Eşlikçi: Rengi kehribar, kendisi beyaz bir şarap. Bu hafta sofra-i işar'da:
- Kadehten: Karkuş
- Sofrayı Kuranlar: Midin'le: 150 bin dönümde bir asma, bin gelenek
- Teruar: Öğündük Köyü, Tepeli Mahallesi, İdil/Şırnak
Not: Bu sayıda yer alan hiçbir üreticiyle ticari bir bağımız olmadığını ve sayının reklam amacı gütmediğini belirtmek isteriz. Bu arada, 18 yaşından büyük bireylerin damak tadına uygundur.
Afiyetler,
Reyhan

Nerede? Öğündük (Midin) Köyü, Tepeli Mahallesi, İdil/Şırnak
Ne zamandan beri? Ürek ailesinin fertleri Öğündük Köyü'ne yerleştiği 1525'ten beri şarapçılıkla ilgileniyor. Profesyonel anlamda üretmeye ise 2019 yılında başlıyorlar.
Önolog: Saba Açıkgöz
Neden burası? Güneydoğu Anadolu’nun kadim topraklarında yetişen asırlık asmalar geçmişten miras geleneklerle işleniyor.
Neden bu köyün Karkuş Baluto’su? Uzun ömürlü Karkuş asmaları dirençli ve hastalıklardan pek etkilenmiyor. Köydeki en genç Karkuş asmasının 100 yaşında olduğu tahmin ediliyor. Zaten o zamandan beri de Karkuş dikilmiyor. Köy halkı şarap için en iyisinin Midin’de yetiştiğine inanıyor.
Asırlık asma, miras üzüm: Karkuş üzümü benzer isimlerle sadece Midin’de değil Mardin’den Cizre’ye, Nusaybin’den Gercüş’e kadar uzanan platoda yetişiyor. Bölgenin Süryanice ismi Tur Abdin. Bu plato Bagok Dağı ve Gabar Dağ silsilesini de içine alarak Cudi Dağı’na kadar uzanıyor. Tur Abdin’in tamamında binlerce yıldır üzüm yetiştiriliyor. Midin’de yetişen Bılbızeki, Mazrona ve Karkuş üzümleriyse rakım ve toprak yapısı kaynaklı diğer köylerde yetişenlere kıyasla çok daha şekerli ve daha tanenli oluyor.
Bir köy, bir bağ: Midinliler bağlarını sadece toprağın az, çakıl tarzı taşların fazla olduğu, herhangi tarımsal bir ürünün ekilemeyeceği arazilere üzümlerini dikmişler. Birçok bağda mevcut olan sadece 20-30 santimetrelik toprakta yetişen asmanın su bulabilmesi için ya kayayı delmesi ya da altına inmesi gerekiyor. Böylelikle asmalar taş ve kayaların minerallerinden de besleniyor. İklim koşulları şaraba yeşil çay, geriden gelen hafif baharatlar, kuru meyveler ve mango aroması olarak yansıyor.

Beyazların turuncusu, teknik değil hava: Karkuş bol tanenli ve bir o kadar da şekerli yeşil bir üzüm çeşidi. Şarabı da yüksek tanen ve yüksek alkol içeriyor. Hasat zamanı 10 Eylül haftası. Toplanma tarihinde geceler 20 derece, gündüzlerse 45 dereceye kadar çıkabiliyor. Bu da doğal olarak aromayı etkiliyor. Karkuş Baluto, turuncu rengi sebebiyle görenleri yanılgıya düşürebiliyor. Genelde kabuğuyla fermente edilip rengini kabuktan aldığı düşünülüyor. Oysa ki bilinen usul beyaz şarap fermentasyonuyla üretiliyor. Yani fermantasyonda şıranın kabuk teması sıfır. Kehribar renginin sırrı da sıkımda havayla temas eder etmez kendiliğinden dönüşen şırasında.
Nasıl kokar, nasıl tadar? Burunda sert tanenler ve beyaz çayın zarif bitki aromaları geriden gelen hafif baharatlar ve kuru meyvelerle tamamlanıyor. Damaktaysa tanenlerin belirginliği asiditenin diriliğiyle birleşiyor. Bitişte hafif tatlı ve yuvarlak lezzetlerle devam ediyor.
“Biz küçük bir köy mahsartosuyuz(*). Her ne kadar kültürümüzü korumaya çalışsak da kendimizi asla binlerce yıllık kültürel bir mirasın vasileri olarak görmüyoruz. Açıkçası kültürümüzün şarap misyonunu ileri taşımak gibi bir derdimiz yok. Bu tür büyük bir sorumluluğun altına girmeyi doğru da bulmayız. Sorumluluğumuz sadece köyümüze ve yaşadığımız doğaya karşı. Büyümek ve ön plana çıkmak gibi bir ihtirasımız yok ve olmayacak. Nihayetinde Ortadoğu’da hayat karmaşık, kısa ve öngörülemez. Sadece yaptığımız işin ve anın tadını çıkarıyoruz. Köyümüzde daima kalacak gibi davranıyoruz. Aynı zamanda ansızın terk etmemiz gerekebileceği ihtimalini de unutmadan çalışıyoruz.
Toprak ve bağcılıkla uğraşmayı çok seviyoruz. Amacımız çok basit: Kimseyi rahatsız etmeden, incitmeden, gücendirmeden şarap üretmek. Köyümüzün yerel üzümlerinden keyifle içebileceğimiz şaraplar üretmek bize büyük bir haz veriyor. Ödüllerin en keyifli olanı da insanların şaraplarımızı severek içmesi ve yaptığımız işi takdir etmesi. Bunu maddi değerlere veya başka ödüllere değişmeyiz. Bu sebeple her gün yeni şeyler öğrenmeye çalışıyor; kapasite artışına gitmeden köyümüze nasıl daha fazla fayda sağlayabileceğimizi düşünüyoruz. Bağlarımızı daha iyi nasıl kurabileceğimize ve nasıl daha özel şaraplar üretebileceğimize kafa yoruyoruz.”
Mahsarto d’Midin Ekibi
(*) Süryanice üzüm şırasının sıkıldığı yer anlamına geliyor.
150 bin dönümde bir asma, bin gelenek
16. yüzyıldan beri bağcılık ve şarapçılıkla uğraşan Ürek ailesinin Midin'le 21. yüzyıla uzanan öyküsü. Masada üzüm, miras, zanaat etrafında asmanın geleceği ve geleneğin sürdürülebilirliği.

Fotoğraflar: Midin Şarapçılık
Midin’in öyküsü nesiller boyu Güneydoğu Anadolu coğrafyasında sahiplenilen köklü bir geleneğe dayanıyor. Bu kadim toprakların engebeli arazileri ve verimli ovaları arasında yer alan Midin, binlerce yıldır iç içe olduğu şarapçılık geleneğini her geçen yıl biraz daha geliştirip iyileştirmek adına adımlar atıyor. Şaraplarının ötesinde yaptıkları tüm mantar ve etiket çalışmalarında yer alan simgelerde dahi yaşadıkları sert doğa ve iklim koşullarına atıfta bulunuyor. Ürek ailesi Karkuş’un da yer aldığı seriye neden "Baluto" ismini verdiğini şöyle açıklıyor: “Baluto Süryanice meşe palamudu manasına geliyor. Tur Abdin bölgesinde yokluk zamanlarında insanlar meşe palamudundan elde ettikleri undan hamur hazırlayıp ekmek yaparak hayatta kalmışlar. Köy kültürümüzde manevi değeri olan gelenek ve hikâyelere çeşitli simge ya da harflerle şişelerimizde yer vermeyi seviyoruz.”
Hem ailenin hem de bölgenin şarapçılık mirası, tarihi, gelenek ve köklerini koruma ve sürdürme misyonunu sahiplenen Midin, binlerce yıldır bulunduğu topraklarda imparatorlukların yükselişine ve çöküşüne, siyasi ortamların değişimine tanık oldu. Ancak üzüm bağlarına ve şarapçılık zanaatına olan bağlılıkları sarsılmadan kaldı. Güneydoğu Anadolu'nun merkezinde şarap kültürünü işleyen Süryani halkının Türkiye şarapçılığındaki temsilcilerinden Ürek ailesinin hikâyesini dinliyoruz.
Ortak bir mesele
Başlangıç noktası: Şarapla ilişkinizden nasıl başlayıp ilerledi?
Yedi bin yıldır kesintisiz şarap üreten toplumun üyeleriyiz. Köyde bin dönümü aşkın; ailemizinse 150 dönümden fazla bağı var. Bulunduğumuz köy Öğündük’te herkes şarap üretir; sıkımdan geriye kalan posalardan da rakı yapılırdı. Çocukluğumuzdan beri sıkım, posa ve üzümün şaraba dönüşme yolculuğundaki fermantasyonun kokusuyla büyüdük.
"Üzüm konusunda her yıl mutlaka iki yeni sofralık üzümü şarapta deneyip sonuçları gözlemliyoruz. Msabık, Raşe Gurnık ve Bılbızeki gibi üzümler bizim için her zaman hazine niteliğinde."
Dönüm noktası: Profesyonel olarak şarapla ve bağcılıkla nasıl tanıştınız?
2001’de birkaç gençle beraber tüm köyün katılımıyla köyde bir şaraphanenin kurulması gerektiğine inanıyorduk. Bu fikir yüzünden köyün yaşlıları tarafından neredeyse aforoz ediliyorduk. Haklıydılar: O vakitler bölgede ticari bir şaraphane için şartlar henüz oluşmamıştı. Civar köylerdeki insanlar ne diyecek endişesi taşınıyordu. Köyün taşıdığı güvenlik endişelerinin yanı sıra şarap üreterek komşu Müslüman köyleri rahatsız etmek ayıp ve tehlikeli bir girişim sayılıyordu. Ama günün sonunda köyde şaraphane kurma fikrimiz Midyat’ta başkalarına da ilham verdi.
2019 yılına geldiğimizde şarabı çok seven ve tüm ailenin başı olarak görülen kadın bir aile büyüğümüz bir miktar sermaye vererek yaklaşık 5 bin şişelik bir şaraphane kurmamızı önerdi. Aslına bakarsanız Midin’in markalaşma, Türkiye’nin farklı noktalarında satış ya da yurt dışına açılma gibi hedefleri hiçbir zaman olmadı. Ancak bulunduğumuz toplum gerçekleştirdiğimiz çalışmayı sevdi. Yaptığımız iş hiç ummadığımız Müslüman komşularımız tarafından desteklendi. Üzerine köylünün bizim üzümlerimizi de al baskısı da eklenince işletme bu noktaya geldi.
Son iki yıldır daha planlı ve programlı çalışmaya başladık. Kendimizi 40-50 bin litrelik üretimle sınırlandırdık. Odağımızın ve enerjimizin önemli kısmını daha fazla bağ dikimine, kaybolan üzüm çeşitlerini bulup arttırmaya, bununla birlikte şarap üretimindeki kaliteyi koruyarak geliştirmeye yönlendirdik. Üzüm konusunda her yıl mutlaka iki yeni sofralık üzümü şarapta deneyip sonuçları gözlemliyoruz. Msabık, Raşe Gurnık ve Bılbızeki gibi üzümler bizim için her zaman hazine niteliğinde.

Mazrona, Rakım: 850 metre
"Bu şarapları elde edebilmek için de üzümler olgun, gövdeli, güçlü ve zarif olmalı; yetiştiği teruarın karakterini taşıyıp hiçbir bölgeyi veya üreticiyi kopyalamamalı."
Üretim süreçleri ve yaklaşım
Profesyonel olarak şarapçılığa ve bağcılığa yaklaşımınız nasıl?
Şarap üretiminde Önolog Saba Açıkgöz ile çalışıyoruz. Saba’dan kariyerinin en iyi şaraplarını üreterek yerel üzüm çeşitlerimizin tüm potansiyelini ortaya çıkarmasını istedik. Bizim ailede beğenmediğimiz ve içemeyeceğimiz hiçbir şarabı üretmemesini özellikle rica ettik.
Bağcılıkta geleneksel bağcılık tecrübesi olan aile büyüğümüğüz İlyas Ürek ve profesyonel bağcılık mühendisliği hizmeti veren Erdinç Okutan’la çalışıyoruz. Erdinç bağcılıkta bize vizyon kattı: Msabık üzümünü keşfetti, beyaz şaraplarımızın dünyada yankı bulacağını savunarak bu üzümlere daha fazla odaklanmamız hususunda ısrarcı oldu. Klasik bir söylem olacak ama iyi bir bağ olmadan iyi üzüm, uygun iklim olmadan da iyi bağlar olmaz: Hepsi birbirine bağlı. Bizce tüm bu avantajlar köyümüzde mevcut.
"Yeni keşiflerden Msabık, Mazrona Komo gibi üzümleri kullanıyoruz. Bu çeşitleri de artırmaya çalışıyoruz. Beyazlardaysa Karkuş, Bılbızeki ve Mazrona. Bir de bu yıl denediğimiz Msabık Heworo üzümü var."
Şarap yapım sürecinize rehberlik eden belirli prensipler veya teknikler var mı?
2001 yılından itibaren köyümüzde farklı üzüm çeşitlerini yetiştirmek üzere denemeler yapıyoruz. Ancak Anadolu platosunun üzümleri dışında başka çeşitlerden verim alamadığımızı gördük. Her asmanın kendine özgü özellikleri var; farklı fenolojik yapılarıyla olgunlaşma süreçleri de karakteristik özellikler taşıyabiliyor. İklime bakıldığında sıcaklıklar 45 dereceyi geçebiliyor. Gözlemlerimiz bize geçmişin denenmiş bağcılık tecrübelerinin çok değerli olduğunu kanıtladı. Onun için köylülerimizin tecrübelerini dikkate alıyoruz. Köyümüzde üzüm yetiştiriciliği sadece doğal ve organik bağcılık çerçevesinde gerçekleşiyor. Maalesef Öğündük dışında bulunduğumuz bölgede organik bağcılık yapan pek kimse yok. Aksine bağlarda bilinçsiz tarım kimyasalları kullanımı yaygın. Bu sistemin bir an önce değişmesi gerektiğine inanıyoruz.
Şarap bir yaşam tarzı. Bizce şarap üzümün saf hâlinden rahat içimli olmalı. Bu şarapları elde edebilmek için de üzümler olgun, gövdeli, güçlü ve zarif olmalı; yetiştiği teruarın karakterini taşıyıp başka hiçbir bölgeyi veya üreticiyi kopyalamamalı. Bu sebeple şarapçılıkta uluslararası trendleri değil kendi üzümümüzden elde ettiklerimizi en iyi şekilde değerlendirmeye çalışıyoruz. Kısacası kendi stilimizi yaratmaya çalışıyoruz.

Kıttıl Nafs, Rakım: 1650 metre
Hangi bölgeden hangi üzümlerle çalışacağınızı neye göre, nasıl belirliyorsunuz?
Önceliğimiz köylülerimizin üzümlerini değerlendirebilmek. Son yıllarda diktiklerimizi saymazsak köyde genç bağ yok. Yaşlı bağlardan gençlere kıyasla çok daha az üzüm elde ediliyor. Kuraklık ve sıcaklık artışı da eklenince bağdaki verim iyice düşüyor. Ancak şaşırtıcı bir gerçek: düşük verim ve kuraklık üzümün lezzetini arttırıyor. Dolayısıyla ciddi ikilem içindeyiz. Yaşlı bağları korumak isterken her geçen gün azalan verimi göz önünde bulunduruyor, yaşlı bağlarla devam edip etmeme konusunda ciddi bir kararsızlık yaşıyoruz.
"Keşif için bölgede gitmediğimiz köy, taramadığımız bağ kalmadı. Bir sonraki sezon Anadolu platosunun güneyine doğru uzanıp Irak’a gitmeyi planlıyoruz."
Seçtiğiniz üzüm çeşitlerinin ürettiğiniz şaraplara ve marka kimliğine kattığı özellikleri anlatabilir misiniz?
Kendi bağları ve üzümü olmayan bir şaraphanenin markalaşması ve uzun vadede kendi kimliğini koruyabilmesi zor. Her şeyde olduğu gibi şarapçılıkta da her üretici kendine ait üzüm kimliğiyle var olabilir. Süryaniler ve atalarının Dicle ve Fırat topraklarında neden 7 bin yıldır şarapçılıkla anıldığını düşünelim. Demek ki bağcılık ve şarapla diğerlerine kıyasla çok daha yakın ilişkideydiler. Maalesef Türkiye’de şarap kültürü istenilen seviyede değil. Bu sebeple var olan yerel üzüm potansiyelinin de farkında değiliz. Midin olarak yerel üzümlere imkânlarımız dâhilinde daha fazla yatırım yapıyoruz. Günün sonunda da böyle bir beklentimiz olmamasına rağmen şaraphanemiz Öğündük Köyü’nün üzümleriyle özdeşleşir hâle geldi.
Kırmızılarda ağırlıklı olarak Boğazkere, Öküzgözü, Raşe Gurnık, Gavdoni, Kıttıl Nafs, Şiraz ve yeni keşiflerden Msabık, Mazrona Komo gibi üzümleri kullanıyoruz. Bu çeşitleri de artırmaya çalışıyoruz. Beyazlardaysa Karkuş, Bılbızeki ve Mazrona. Bir de bu yıl denediğimiz Msabık Heworo üzümü var.
Yeni üzümlerin keşfi için nasıl ilerliyorsunuz?
Keşif için bölgede gitmediğimiz köy, taramadığımız bağ kalmadı. Bir sonraki sezon Anadolu platosunun güneyine doğru uzanıp Irak’a gitmeyi planlıyoruz. Orada da şaraplık üzümler keşfedebileceğimize inanıyoruz. Çünkü özellikle Şırnak’ın doğusu ve Türkiye-Irak sınırının güneyinde kalan eski Keldani ve Asuri köylerinde binlerce yıldır şarap üretildiğini biliyoruz. Dolayısıyla bu bölgeye her ziyaretimizde çok sayıda yeni üzüm çeşidi buluyoruz. Önümüzdeki yıl Irak’ın Amadia ve Barzan köylerinde keşiflerimiz olacak. Şimdiden oradaki bağcılarla bir anlaşma yaptık, ortak küçük bir şaraphane kurma düşüncemiz var. Amacımız ulaşabildiğimiz bölgelerde yetişen şaraplık üzümlerin kaybolmasını engellemek.

Kaya ve asırlık asmanın zaman içinde gerçekleşen birleşimi
"Uluslararası arenada Anadolu şarap kültürü yok sayılıyor. Zahmetli ama kararlı ve mantıklı bir stratejiyle Anadolu bağcılığı ve şarapçılığının hak ettiği yere gelmemesi için hiçbir neden göremiyoruz."
Sektörel dinamikler
Türkiye’de şarabın katma değerli bir ürün olarak gelişmesi ve dünya sahnesinde bir yer edinebilmesi için sizin perspektifinizden atılması gereken adımlar, ihtiyaçlar neler?
Bizim hesaplamalarımıza göre Türkiye bağcılıktan ve şarap üretiminden en az 20 milyar dolarlık bir katma değer yaratılabilir. En az 500 bin genç daha bu sektörde istihdam edilebilir. Midin olarak Trakya ve Anadolu bağcılık iklimine inancımız tam. Ancak bunun için orta ve uzun vadeli bir tarım politikasına ihtiyaç var. Devlet yeni bağcılık girişimleri için boşta olan kıraç arazileri açmalı, desteklemeli, fonlamalı ve nihai işi sıkı sıkıya denetlemeli.
Ülkemizin tırnağı büyüklüğündeki ülkeler bizden daha fazla üretim yapıyor ve küresel pazarda çok daha fazla pay alıyorlar. Öte yandan güçlü çeşitli lobiler sayesinde başka ülkeler şarap tarihini ve kültürünü kendine mal ediyor; uluslararası arenada Anadolu şarap kültürü yok sayılıyor. Zahmetli ama kararlı ve mantıklı bir stratejiyle Anadolu bağcılığı ve şarapçılığının hak ettiği yere gelmemesi için hiçbir neden göremiyoruz. Daha fazla bağ, daha fazla şaraphaneyle istikrarlı ve organize olmalıyız.
Her şeyden önce şarapçılığın ve bağcılığın Anadolu’da ve Anadolu platosunun uzantıları olan Kuzey Irak ve Kuzey Suriye’de başladığını yapılacak akademik çalışmalarla dünyaya kabul ettirmeliyiz. Bir başka önemli husus da Anadolu’daki şaraplık üzüm çeşitlerinin orjinal isimleri bulunmalı ve esas isimleriyle pazarlamalıyız. Ardından sunulan devlet teşvikleriyle yurt dışı pazarlama stratejilerinde bugünden çok daha agresif olmalıyız. Anadolu’nun şarap kültürüne inanmalıyız.
Kooperatifler ve kolektifler: şarapçılığı kültürel, sektörel ve ekonomik anlamda nasıl etkiliyor? Türkiye’de dayanışma nasıl?
Sektördeki birçok büyük üreticiden destek gördük. Türkiye’nin batı kesimlerindeki büyük üreticileri bölgeye çekmeye çalışıyoruz. Bağcılarla tanışsınlar, yeni bağlar diksinler ve yeni üzüm çeşitlerini denesinler istiyoruz. Bizdeki üzümlerin ülkenin batısında denenmesi ve dikilmesini teşvik ediyoruz. Ülkenin önde gelen sommelierleri ve bazı restoranların şaraphaneleri tarafından da destek görüyoruz. İlk günden beri Türkiye şarapçılığından çok sayıda isimle birlikte yürüyoruz. Üretim motivasyonumuzu kıran çok sayıda unsur varken butik bir şarap üreticisi olarak hem sektör hem de kamu tarafından destek görmek işimizi inandığımız doğrultuda sürdürme motivasyonu veriyor.
"En büyük tehlike bağcılarımızın iklime ve bağcılığa olan inançlarını kaybetmeleri. Bu inanç kaybolursa bağcılık kültürünü devam ettirmemiz gittikçe zorlaşacak."
İklim, bağcılık ve gelecek
Son 10 yıldır iklim değişikliğini bağda ve hasat süresinde nasıl gözlemliyorsunuz?
Azalan yağmur, yağmayan kar bağlarımızın verimini düşürüyor. Bölgemizde yazlar daha uzun sürüp bahar ve sonbahar ayları kısaldı. Bu bizim için ciddi bir meydan okuma anlamına geliyor. Ancak geçmişe baktığımızda aşırı soğuklar ve kuraklıklarla bölgede benzer dönemlerin yaşandığı görüyoruz. Önce Sümer’in sonra da Akad’ın iklim değişimi ve kuraklıktan dolayı tarihten silindiğini biliyoruz. Temennimiz geçmişte olduğu gibi mevsimlerin tekrar normalleşmesi ve iklim sebepli olarak yerimizden ayrılmak zorunda kalmamak.
İklim değişikliği Güneydoğu Anadolu bağları ve üzüm çeşitleri için tehdit. Bağların ve üzüm türlerinin aktarılması adına sizin yakın gelecek için bu konudaki önlemleriniz neler?
İnsanlar nasıl değişimlere karşı uyum gösteriyorsa asmaların da uyum sağlayabileceklerine inanıyoruz. Bugüne değin yaşadığımız en olumsuz etki verimden ziyade üzümlerin olgunlaşma aşamasına gelmeden yanması: Son 3-4 yıldır üzümler aşırı sıcaklardan asmada olgunlaşmadan yanıyor.
Biz Şırnak’ta sıcaklıklardan kuzeyimizdeki illerden çok daha fazla etkileniyoruz. Irak ve Suriye üzerinden gelen kuru ve sıcak çöl havası ve tozlar bizi çok etkiliyor. Bu da bağcılarımızın bağlarına eskisi gibi bakmamalarına neden oluyor. En büyük tehlike bağcılarımızın iklime ve bağcılığa olan inançlarını kaybetmeleri. Bu inanç kaybolursa bağcılık kültürünü devam ettirmemiz gittikçe zorlaşacak.
Öğündük Köyü, Tepeli Mahallesi, İdil/Şırnak
- Enlem: 37° 20' 17.9082"
- Boylam: 41° 44' 44.61"
- Rakım: 800-850 metre
- Bağ yaşı: 100 ila 150 arasında






