Yaş olarak boomer sayılmam ama tam bir boomer gibi yazıya bir fıkra anlatarak başlayacağım. Hatta Nasreddin Hoca fıkrası. Hoca evinin anahtarını kaybetmiş, telaşla aramaktadır. Yoldan geçen bir komşusu ona yardım etmeyi teklif eder ve birlikte aramaya başlarlar. Epeyce bir süre arayıp bulamayınca komşusu kuşkulanır ve sorar: “Hoca burada mı düşürmüştün tam olarak?” Hoca’nın cevabı nettir: “Hayır,”&nbsp;ve ekler: “Şurada karanlıkta kaybetmiştim ama burası daha aydınlık olduğu için burada arıyorum.”&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Asıl kaybettiğimiz ne?&nbsp;</h2>Türkiye kaybettiği neşeyi İstanbul’da bir konser salonunda yapılan bir dizi Tarkan konserinde, bir anlığına da olsa bulmuş olabilir mi sahiden? Bir süredir böyle bir anlatı dolaşıyor.&nbsp;Açıkçası Tarkan’ı çok severim. Bu anlatıya da kapılıp gitmeye teşneyim bu yüzden. Ancak her nedense bu anlatıya coşkuyla dahil olamadığım bir taraf var. Bu konserlere bilet alma ya da bulma motivasyonu taşısam kesin bulur giderdim bu arada. Yani gitmediğim için fesatlık yapıyor değilim. Zaten çok fazla konser takip eden biri de değilim. Konsere gidenlerin çok eğlendiğine, iyi vakit geçirdiğine de eminim. Birarada olmak hep iyi gelir çünkü. Anlamını abartmadığımız sürece.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yani Tarkan konserine bilet alma ya da davet edilme imkanı olan, İstanbul’da yaşayan ya da ulaşabilen ve bunu sosyal medyadan paylaşabilen insanların "neşesini" koskocaman bir ülke ya da kültür üzerinden okumakta bir sorun var bana kalırsa.&nbsp;</li></ul>Çünkü kaybettiğimizi düşündüğümüz “neşe” böyle bir şey değildi. Karanlıkta kaybettiğimizi aydınlıkta arıyor olabiliriz Nasreddin Hoca misali. Neşe diye hatırladığımız o şey ayrıcalıklardan değil, tek bir kamusal alanın içinde yaşamaktan geliyordu. Ortak bir gerçeklik zemini vardı. Asıl altımızdan kayıp giden bu zemin ve onun içerisinden bir “kaybolan neşe” anlatısı yükseliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">En son ne zaman birlikte sevinmiştik?&nbsp;</h2>Birkaç eski yazıda ve konuşmada, Türkiye’nin en son hep birlikte sevindiği anın 2002 Dünya Kupası’nda, İlhan Mansız’ın golüyle yarı finale yükseldiği an olduğu tezini savunmuştum. Birlikte sevinip üzülmeden nasıl ulus olarak kalınabileceğini de sorgulayarak...&nbsp;2002 yazından sonra hiçbir şey eskisi gibi olmadı sahiden. O yazın ardından gelen sonbaharda yapılan seçimde Türkiye’de siyasi iktidar değişti ve bir daha da hiç değişmedi.&nbsp;Burada bir başka yanılgı daha ortaya çıkıyor tabii. Kaybolan neşeden sadece siyaseti sorumlu tutmak gibi. Kuşkusuz etkisi vardır ve büyüktür ama meseleyi sadece buradan okumakta da bir eksiklik var. Çünkü teknolojideki büyük kırılmayı, 2007 ile beraber hayatımıza girmeye başlayan akıllı telefonları, ardından gelen sosyal medyayı, 2010’larla birlikte artık tek bir kamusal alandan söz edememeyi, hakikatin kaybı ve dolayısıyla herkesin kendi gerçekliği içinde yaşamasını… Şimdi hepsinin üzerine bir de üretken yapay zeka endişesiyle yüzleşiyoruz.&nbsp;Tarkan’ın ilk popüler olduğu yılları yaşayanların altından bir zemin kayıp gitti özetle. Öncesini yaşamışlar için “nostaljiye” tutunmak çok konforlu ama ne kadar gerçek? Asıl bunu sorguluyorum ister istemez.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geçmişi sadece idealize etmiyoruz aslında</h2>Oksijen yazarı Özge Öner, konuyla ilgili yazdığı yazıda Zygmunt Bauman’a referansla retrotopya kavramına odaklanmıştı. Modern dünyanın geleceğe dair inancını yitirmesiyle ortaya çıkan bir kavram retrotopya. İnsanlar ilerlemeye dair bir umut bulamayınca geçmişi idealize ediyor ve böylece eski güvenli limana sığınıyorlardı.&nbsp;Bu bağlantıyı oldukça isabetli bulmakla beraber, yaşanılan krizin içinde “ortak gerçekliğin”, o “büyülenme hâlinin” yitimi yani derin bir teknolojik ve kültürel değişimin olduğunu da hesaba katmak zorundayız. Çünkü geçmiş sadece idealize edilmiyor. Aynı anda geçmişteki o büyülenme hâli, ortak referanslar, büyük anlatılar da parçalanıyor.&nbsp;Felsefi analizi de yapılabilir ama bunu somut bir örnekle açıklasam daha iyi olur. Müge Anlı’nın yaptığı <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/reels/DR1jmPaCM19/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">programdan bir kesit</a>&nbsp;aktaracağım. Açıkçası ilk karşılaştığımda şoke oldum. Anlı, Selvi Boylum Al Yazmalım filmini kendi gerçeklik filtresinden geçirerek yapı bozuma uğratıyordu:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Selvi Boylum Al Yazmalım’ı en az beş bin kere izlemişimdir. Kitabını okumuşumdur, falan filan. Sonra bu programı yaptıktan sonra yine verdi kanal, oturdum izledim. Bütün hayallerim yıkıldı. Çünkü oradaki hikaye şu. Yani serseri bir kamyon şoförü gelmiş oradaki evin küçük kızını kaçırmış, nikah bile kıymamış. Sonra da gitmiş o kızı da çalıştığı yerdeki kadınla aldatmış. Bu kızcağız da elinde bebekle kalmış. Allah’tan ona da öteki adam sahip çıkmış. Sonra Selvi Boylum Al Yazmalım.&nbsp;Allah’ın cezası (…) Bütün o romantizmle izlediğim film bu programda yaşadıklarımdan sonra baktım gerçekçi olarak, amanın, almış Türkan Şoray’ın hayatını mahvetmiş o adam. Sonra sen bana bakarsan, ben sana bakarsam, sen dönersen gözlerim sende kalır, bilmem ne, bilmem ne olur, Selvi Boylum Al Yazmalım, Asya’m. Gerizekalı sen kıza neler ettin; ne selvi boylumu ne Asya’mı yani?” &nbsp;</blockquote>İşte Müge Anlı’nın geçmişte hayranlıkla izlediği Selvi Boylum Al Yazmalım filmini, bugünün gerçekçi gözlüğüyle izleyip hayallerinin yıkılması olgusunu hepimiz farklı örneklerde, çeşitli düzeylerde yaşıyoruz bugün. Paylaştığımız ortak gerçeklik zemini yitip giderken büyük anlatılar da anlamını yitiriyor.&nbsp;Oysa bizleri elimizden tutup bugünlere getiren onlardı. Bu filmleri izlerken Anlı’nın şimdi baktığı açıdan düşünmezdik. Ortak bir büyülenme hâliyle ekranın karşısında çivilenir, hatta gözyaşı dökerdik. Ortalığa bu kadar çok anlatı düşünce, yani izleme çağından paylaşma çağına geçince, gerçeklik romantizmi alaşağı etti.&nbsp;Şimdi ister istemez geçmişi idealize eden nostaljiyle, geçmişi paramparça eden gerçeklik birbiriyle çatışıyor. Bu çatışmanın içinde yol almaya çalışırken Tarkan gibi geçmişten gelen ortak değerleri görüp "Nerede kaldı o neşe ve birlikte eğlenme hâli" diye hayıflanıyoruz ama bunu toplumun hepten neşesini kaybetmesi ya da bulma ihtimaliyle açıklamak her koşulda biraz iddialı geliyor bana. Geçmişte ve hatta yer yer şimdi de nostalji tuzağına sıklıkla düşen biri olarak yazıyorum bunu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Restoratif nostaljiye karşı reflektif nostalji</h2>Nostalji tuzağına düşmemek ya da düştüysek de toparlanmak için önereceğim şeyse <a fr-original-style="" href="https://rhetoricallyprattling.wordpress.com/2013/08/19/notes-nostalgia-and-its-discontents-by-svetlana-boym/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Reflektif (Yansıtıcı) Nostalji</a>&nbsp;olacak. 2015 yılında erken sayılabilecek yaşlarında kaybettiğimiz Svetlana Boym’a ait bir kavram.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu kavramın daha yaratıcı ve meydan okuyan bir tarafı var. Geçmişi yeniden canlandırıp idealize etmekten ziyade üzerine düşünülecek bir nesne olarak ele alıyor. Bireysel anılara odaklanıyor ama onu yeniden canlandırmaya çalışmıyor.&nbsp;</li></ul>Evet, zamanın geçişini hüzünle fark etmek yine var ama ilave olarak bunun içinde ironi ve eleştirel bir mesafe de var. Yani geçmişi idealize ederek yeniden inşa eden Restoratif Nostalji’ye göre daha sağaltıcı.&nbsp;Tabii bunu açıklamak için nostalji kelimesinin nerenden geldiğini de hatırlamak gerek. Nostalji terimi, ilk kez 1688 yılında Basel Üniversitesi'nde tıp öğrencisi olan Johannes Hofer tarafından "Dissertatio medica de nostalgia oder Heimwehe" başlıklı tezinde <a fr-original-style="" href="https://hekint.org/2025/10/27/a-medical-and-cultural-history-of-nostalgia/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanılmış.&nbsp;</a>Hofer, özellikle yurt dışında görev yapan İsviçreli paralı askerlerde gözlemlediği patolojik bir tabloyu betimlemiş.&nbsp;O dönemde tıbbi bir hastalık olarak ele alınmış çünkü bu askerler, vatanlarından uzaklaştıklarında derin bir melankoliye kapılmakta; iştah kaybı, uykusuzluk, kalp çarpıntısı ve yüksek ateş gibi somatik belirtiler göstermekteymiş. Hofer'e göre bu durum, hastanın bilincinin tamamen memleketine dair imgelerle dolmasıyla gelişen bir bozukluktu.Evet, nostalji Johannes Hofer’in 1688’de tanımladığı o ölümcül hastalıktan bugüne çok yol kat etti. Ancak nostaljinin ruhu halen aynı paradoksla besleniyor. Eve dönmeyi arzuluyoruz ama o ev artık yerinde yok. Enis Batur’un “Döndüm ki döndüğüm yerde değildim”&nbsp;dizesindeki gibi bir ruh hâli bu.&nbsp;İşte nostaljinin tehlikesi de bu imkansız dönüşü mümkünmüş gibi düşünmekte yatıyor. Bu tehlikeden uzaklaşırsak neşe hâlâ çok yerde var. Biraz TikTok kaydırıp hiç görmediğimiz evlerin içinde gezindiğimizde bütün yokluğa, imkansızlıklara rağmen kendini gösteriyor bir yerden.&nbsp;Ben bu sıralar Özbekistan’da bir müzik okulunda öğrenci olan çocukların Instagram’da <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/reels/DUTJEIMDRJw/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">karşılaştığım videolarında</a> yakalıyorum örneğin. Yüzüme istemsiz ama doğal bir gülümseme yayılıyor onları izleyince. Çoğunlukla popüler Türkçe şarkılar söylüyor onlar da. Hatta bolca da Tarkan şarkıları...&nbsp;İşte onları dinlerken neşenin sadece geçmişte kalan bir şey olmadığını düşünüyorum bir anlığına. Nostalji tuzağının tamamlanmamış geçmiş çukurundan da uzaklaşıyorum böylece. O çocuklardan, bilakis tamamlanmış bir geçmişin üzerinden yeni bir geleceğin inşa edeceğinin işareti gibi bir enerji yayılıyor ortama.&nbsp;Spinoza’nın Conatus kavramı gibi tıpkı: Dünyadan etkilenme ve dünyayı etkileme hissi yeniden gelip yokluyor. Her şeye rağmen. &nbsp;

Angst

Nostalji, 1688’de Johannes Hofer tarafından ölümcül bir hastalık olarak tanımlandığı günden bugüne çok yol kat etti. Ancak nostaljinin ruhu halen aynı paradoksla besleniyor: Eve dönmeyi arzuluyoruz ama o ev artık yerinde yok. Şimdi ise geçmişi idealize eden nostaljiyle geçmişi paramparça eden gerçeklik birbiriyle çatışıyor. Peki tamamlanmamış bir geçmişin üzerinden yeni bir geleceğin inşasına nasıl geçeceğiz?

Kayıp neşenin izinde: Yeniden neşelenmek için tek çaremiz Tarkan mı?

Nicedir ülkedeki herkesi birleştiren hikayelere rastlamak zor. Her konuda, en iyi ihtimalle iki parçaya bölünüyoruz. Siyaset ve futbol gibi taraf olunması gereken konularda bu hiç şaşırtıcı değil. Menemen soğanlı mı yoksa soğansız mı olur gibi kişisel zevk ve alışkanlıklara bağlı tartışmalar da doğal.&nbsp;Sosyal medya algoritmaları&nbsp;zaten bunun için, yani dikkati böylece gasp etmek için tasarlanıyor. Tek bir kamusal alanda herkesin buluşması yerine, herkesin kendi mikro kamusal alanlarına dağıldığı enfokrasi toplumundayız nihayetinde. Bu ön kabullere rağmen, bölündüğümüz konuların çeşitliliği artık diyaloğu imkansız kılacak seviyede. Bu yüzden hepimizin üzerinde birleştiği hikayeleri özlüyoruz.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">En son ne zaman hep birlikte sevinmiştik?</h2>Eski bir yazımda, bu ülkenin en son hep birlikte sevinebildiği an olarak, 2002 Dünya Kupası’nda İlhan Mansız’ın çeyrek finalde Senegal filelerine gol attığı ânı hatırlıyorum demiştim. Oysa toplumları toplum yapan şey, hamasi anlatılardan ziyade aslen birlikte sevinip birlikte üzülecek şeylerinin varlığıydı.&nbsp;O zamandan beri, buna en yaklaştığımız anlar, yıldan yıla yinelenen Yaren ve Adem Amca’nın kavuşma anları&nbsp;bana kalırsa. Özellikle bu yıl, sadece bir-iki haftalığına da olsa, kamusal alanın neredeyse tüm odaları üzerinde birleşebilmişti.&nbsp;Öyle ya, böylesi hikayeler, çocukken büyüklerimizin anlattığı bir uyku öncesi masalları gibi sıcacık sarıyordu insanı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yaren leyleği neden severiz?&nbsp;</h2>Eyüphan Erkul, Birikim dergisinin web sayfaları için geçen hafta yazdığı <a fr-original-style="" href="https://birikimdergisi.com/guncel/11997/yaren-leylegi-neden-severiz-bir-haberin-dramatik-yapi-ve-mitoloji-acisindan-analizi" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazıda</a> “Yaren leyleği neden severiz?” sorusuna odaklanmış. Olayı dramatik yapı ve mitoloji açısından detaylı bir şekilde analiz etmiş. Bu yazıda diyor ki:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Aristoteles, Poetika’da iyi bir eserin izleyicide katharsis/arınma yaratması gerektiğini belirtir. Yaren’in öyküsü de benzer duygular uyandırarak izleyicide/okuyucuda, takipçide bir arınma yaratır. Her kışın sonunda Yaren’in sağ salim dönmesi, bekleyen herkeste büyük bir rahatlama ve sevinç patlamasına yol açar.”&nbsp;</blockquote>Tam da öyle olmuştu. Kara kış bitmek üzereydi. Onca kötü haberin ve kaybın ardından Yaren yine gelip o kayığa konmuştu. Böylece neredeyse hep birlikte, ayrısız, gayrısız bir arınma yaşamıştık. Uzun sürmedi.&nbsp;Yazarı arkadaşım olduğu için ben bu yazıyı henüz yayımlanmadan önce, yani İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ve çalışma arkadaşlarının gözaltına alınması gündeminden önce okumuştum. Yazı yayına girdiğindeyse ortalık toz dumandı. Artık kimsenin leylek filan konuşacak hâli kalmamıştı. Bölgeye turistik turlar bile düzenlenmesine neden olan Yaren ve Adem Amca, temsil ettikleri umutla birlikte, hızla sosyal medya gündeminden düştü.&nbsp;Zaten gözaltılarla eşzamanlı olarak sosyal medya platformlarına&nbsp;bant daraltma uygulaması geldi. Sonrası işte sadece VPN kullananların deneyebildiği bir biz bizelik hâli.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bant daraltma, sembolik demokrasilere benziyor</h2>Bant daraltma ilginç bir sansür biçimi. Teknik olarak siteye erişim engellenmiyor. Bunun yerine, o sitenin bant genişliği kasıtlı olarak düşürülüyor. Dört şeritli bir yolun üç şeridinin bakım çalışması için kapatıldığını düşünün. Yolun bir şeridi açık olduğu için yol kapatıldı diyemeyiz ama tüm araçlar oraya yığıldığı için kolay kolay geçemeyiz. Bunun gibi bir şey.&nbsp;Aslında demokrasinin kağıt üzerinde olup, uygulamada olmaması gerçeğine de çok benziyor: Var ama yok. Normal şartlarda kutuplaştırma, dikkat dağınıklığı, algoritmaları ve bağımlılık yaratma gibi çeşitli sebeplerle eleştirdiğimiz sosyal medya platformlarının, belki de tek ihtiyaç duyduğumuz anlarda erişilebilir olmaması (Kahramanmaraş depremi sonrasında da bant daraltma uygulanmamıştı), demokrasinin de ona en çok ihtiyaç duyulan anlarda askıya alınmasına benziyor.&nbsp;Üstelik demokrasi yerine ikame edilecek bir VPN uygulaması da henüz yok.&nbsp;İnternetin ilk yıllarında, bütün fikirler özgürleştiği için demokrasilerin görülmemiş seviyeye ulaşacağı beklentisi vardı. Özellikle sosyal medyanın da icadıyla herkes kendi fikrini söyler hâle gelmişti. Özgürleşmiştik ya da özgürleşecektik. Sosyal medya platformlarının aslında internetin icat ediliş ideallerinin tersine ağı merkezileştirdiği kısa sürede anlaşılacaktı. Algoritmalarsa bizi buluşturuyormuş gibi yaparken aslında biraz daha keskinleştirip ayırıyordu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sosyal medyaya yazma ve paylaşma isteksizliği&nbsp;</h2>Sürecin böyle işlediğini anladığımdan beri, yani çok uzun zamandır sosyal medyayı kanaat ve duygu bildirme aracı olarak kullanamıyorum. Çıplak fikirlerimin ya da duygularımın kimseyi ilgilendirmediğini düşünüyorum. Bu, kendi fikirlerimi önemsememekten ziyade insanların artık buna doymuş olmasından. Eğer gerçekten söylemek istediğim yeni bir şeyler varsa onu bir yazıya ya da bir podcast bölümüne saklıyorum.&nbsp;Herkes yazar veya yayıncı olmadığı için bunu başkalarından bekleyemem elbette. Gözaltı kararları sonrası, sosyal medyaya sadece VPN ile girilebildiği günlerde girdiğimde, bu isteksizliğim arşa vardı. Tanıdığım herkes öfkeliydi ve bir şeyler söylüyordu. Benim de eğer sosyal medya hesabım varsa ve yazar diye biliniyorsam bir şeyler yazmam gerekiyordu. Oysa içimden hiçbir şey yazmak ya da paylaşmak gelmiyordu. Paradoksal biçimde, kendimle çelişerek yine de şunları yazdım:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bir şey yazmış olmak için bir şey yazmak istemiyorum.&nbsp;Böyle günlerde VPN ile girip sosyal medyaya bakmayı akıl edecek herkes, zaten yazılacak olanları biliyor.Geride kalanlara anlatmaksa, biraz emek ve çokça sabır istiyor. Onun yerine burada coşmak nicedir kötü hissettiriyor.”</blockquote>Bunları yazdıktan sonra, bu duyguda hiç de yalnız olmadığımı&nbsp;anladım. Oysa, bu elektrikli anlarda, bunları yazmayı şımarıklık gibi görüp, tereddüt etmiş, hatta telefonumun notlar kısmına yazıp birkaç saat bekletmiştim. Bu paylaşıma karşılık tek bir olumsuz yorum almamak şaşırtıcıydı. “İnsan yine de yalnız olmadığını bilmek istiyor”&nbsp;şeklinde açıklayıcı birkaç cevap vardı. Onlara da hak verdim. Yine de VPN şartlarında iletişim pek iletişime benzemiyordu.&nbsp;İşini sosyal medyadan yürütenler için elbette bu aynı zamanda iş kaybı demekti. Ortalıkta sadece benim gibi düşünenler ve benim gibilerin algısını eğip bükmek isteyen troller cirit atıyordu. Gerçekten iletişim kurup dramatik çatışma yaşayacağımız muhataplar ise yoktu. Onlar normal zamanda da çok yoklardı ama VPN şartıyla birlikte iyice yoklardı. Ortam, Metin Altıok’un, o güzelim "Evde Yoklar" şiirinde söylediği gibiydi adeta:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bana karşı ben vardım / Çaldığım kapıların ardında / Ben açtım, ben girdim / selamlaştık ilk defa.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ritüellerin yok oluşuna dair</h2>Bant daraltmasıyla açığa çıkan şey, kendimizin yüzlerce kopyasıyla yüzleşmekti. Oysa bu toplumsallık değildi. Ritüeller örneğin, böyle işlemiyordu. Böylece bizi birleştiren şeyin, sadece ve sadece ortak hikayeler ya da ritüeller olduğunu bir kez daha düşündüm.&nbsp;Byung-Chul Han, Ritüellerin Yok Oluşuna Dair adlı kitabında (İnka Yayınları, Aralık 2022) ritüellerin dijitalleşme ve neoliberal kapitalist küreselleşmeyle birlikte bir bir hayatımızdan çekilmesine değinmiş. Chul Han’a göre ritüellerin bir işlevi var. Onlar, aynılıkları, yinelenmeleri vasıtasıyla yaşamı istikrarlı ve dayanıklı kılıyorlar. Dijitalleşmeye de burada ayrı bir rol atfetmiş.&nbsp;Ona göre, dijital iletişim giderek topluluktan yoksun iletişime&nbsp;dönüşüyor. Çünkü günümüzde her yerde saplantılı olarak kendimizi yeniden üretiyoruz. Selfie'ler, tweet'ler, postlar, videolar ve nicesi… Bunu herkesten farklı olarak otantik bir şekilde yapmaya çabalıyoruz. Böylece de yavaş yavaş birbirimizden kopuyoruz.&nbsp;Byung-Chul Han’a göre geçmişin toplumlarında daha fazla yeri olan ritüeller tam da bunu önlemek için oradaydılar. Çünkü topluluktan yoksun olan iletişim giderek hızlanıyor ve hızlandıkça da insanı yoruyor. Buna karşılık ritüeller, o hızlanmaya izin vermeyen anlatısal süreçler olarak öne çıkıyor. &nbsp;&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bizi birleştiren şeyler</h2>Sosyal medyadaki bant daraltma uygulaması ve VPN ile zorunda kalmak, bu durumun benim açımdan netleşmesini sağladı. Bizi toplumsallaştıran şey sosyal medya değil, ortak hikayeler ve onları paylaşma ihtiyacıydı. Bazen bir yankı odasında, örneğin VPN ile girmek zorunda kaldığınız bir sosyal medya ortamında, on binlerce kişiye aynı anda ulaştıracağınız ileti, metroda yanınızda oturan birine söyleceğiniz bir cümleden daha az etkiye sahip olabilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“Yaren gelmiş” dersiniz mesela, başka şeyler de söylemek için bir kapı açılır. Çünkü bizi birleştiren şeyler, artık ritüel hâline gelmiş ortak hikayeler, başka bir deyişle ritüeller.&nbsp;</li></ul>Yaren ve Adem Amca’nın hikayesi de aslında tam buraya düşüyor. 14 yıldır aynı şekilde tekrarlanıyor. İşte böyle hepimizin tekrar tekrar üzerinde birleşebileceği hikayelere ihtiyacımız var. İletişebilmek için de onlar en büyük birleştirici.&nbsp;Yoksa giderek kopuyoruz. Topluluktan yoksun kaldığımızdaysa, sadece kendimizi üretiyoruz. Belli ki bu yetmiyor. Yetseydi, böyle olmazdı. Bir şeylerin yanlış gittiğini herkese anlatmak, bu kadar zor olmazdı.&nbsp;Evet, bant daraltma bir sansür ve büyük sorun ama tek sorun değil. Bir de topluluktan yoksun kalarak&nbsp;daralttığımız hayat ve iletişim eksikliği&nbsp;var. Bunun panzehiri de birlikte sevinip, birlikte üzüleceğimiz hikayeleri çoğaltmakta. Bizim bize kavuşmamızın tek yolu bu.

Aposto Gündem

Evet, bant daraltma bir sansür ve büyük sorun ama tek sorun değil. Bir de topluluktan yoksun kalarak daralttığımız hayat ve iletişim eksikliği var. Bunun panzehiri de birlikte sevinip, birlikte üzüleceğimiz hikayeleri çoğaltmakta. Bizim bize kavuşmamızın tek yolu bu.

İlhan Mansız ile ilgili hikayeler