Bu ay, Francis Russell'ın gezi rehberiyle başladığımız Anadolu yolcuğu Ekrem Akurgal ve Likya üzerine kapsamlı bir referans kitapla devam etmişti. Bu yolculuğu Likya ile komşu bir coğrafya olan Karia ile noktalıyoruz. Aydın, Muğla ve Denizli'nin bir bölümünü kapsayan bu tarihî coğrafya, Anadolu'da gelişen uygarlıklar içinde önemli bir yere sahip. Milas, Aphrodisias, Knidos, Kaunos ve Halikarnassos gibi Antik Çağ’ın önemli yerleşimlerini kuran Karialılar üzerine geçtiğimiz aylarda çok kapsamlı bir çalışma yayımlandı. Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara adını taşıyan ve Yapı Kredi Yayınları tarafından okurla buluşturulan bu değerli çalışmayı bu hafta Raftan indiriyoruz.Kim şu Karialılar?&nbsp;Geçtiğimiz hafta bahsettiğimiz Likyalılar ile komşu bir Anadolu halkı olan Karialılar, denizcilikteki maharetleriyle ön plana çıkmış bir topluluktu. Hâl böyle olunca gelişmiş bir ticaret ağı da kurmayı başaran Karialılar, bu sayede zaman içinde zenginleşip bugün de hayranlık uyandıran şehirler kurdu. Öyle ki Karialıların hâkimiyet kurduğu şehirlerden biri olan bugünkü Bodrum, tarihteki Halikarnassos, dünyadaki ilk planlı kentleşme örneklerinden biri kabul edilir. Bugün özellikle Anglosakson dünyada sıklıkla karşılaştığımız ızgara modelli şehir planlamasının öncü örneğini Halikarnassos’ta uygulanmıştır. Bununla beraber bu kent, eski “Dünyanın Yedi Harikası”ndan biri olan ve Kral Mausolos adına yaptırılan Halikarnassos Mozolesi’ne de ev sahipliği yapmıştır. Yaşanan depremler nedeniyle mozole ne yazık ki nihai bir biçimde 15. yüzyılda yıkılmış ve günümüze ulaşamamıştır.Homeros’un İlyada’da bahsettiği halk:&nbsp;Tıpkı komşuları Likyalılar ve Frigyalılar gibi Anadolu’nun yerli bir halkı olan Karialılar, dil ve kültür bakımından Hititlerin devamı olarak görülmektedir. Dilleri Karca, Likçe ve Frigcenin de olduğu gibi Hititçenin akrabasıdır. Ozan Homeros’un da bahsettiği Karialılar zaman içinde Ege’den gelen Dor akınlarına karşı koyamaz ve onların hâkimiyetine girer. Yıllarca Persler ve Grekler arasındaki mücadeleye neden olan Karia toprakları, Büyük İskender sonrasında Helenistik Çağ’ın bir parçası hâline gelir. &nbsp; &nbsp;Raftan:&nbsp;Geçtiğimiz aylarda Yapı Kredi Yayınları’nın bir süredir devam ettirdiği uygarlıklar serisinin bir parçası olarak okurla buluşan Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara, bu önemli Anadolu halkı hakkında son dönemin en kapsamlı çalışmalarından biri olma özelliği taşıyor. Türkçe ve İngilizce olarak iki dilde yayımlanan Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara, büyük boyutu ve ağırlığı nedeniyle çantada taşımak için pek elverişli olmasa da içindeki bilgiler itibarıyla Muğla, Aydın ve Denizli’nin batısına doğru bir yolculuğa çıkacak olanlar için eksiksiz bir rehber.Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara, bu denizci kavmin tarihsel süreçte yaşadığı bu değişimi arkeolojik buluntular ve yazıtlarla elde edilen veriler doğrultusunda pek çok farklı yönüyle okura ulaştırıyor. Kitapta Karialıların hem bağımsız oldukları dönem hem de Pers, Grek ve sonrasında Roma dönemlerindeki gelişmeleri ekonomik, toplumsal, mimari ve sanatsal açıdan ele alınıyor. Bununla birlikte kitabın önemli bir bölümü de günümüzde kalıntıları dahi hayranlık uyandıran Karialıların kurduğu kentlere ayrılmış durumda. Halikarnassos, Milas, Kaunos, Knidos, İassos gibi antik kentlere dair ayrıntılı bilgilere yer veren kitap bu alanda özellikle Türkçe kaynak bakımından önemli bir işlev görüyor.Geçen hafta bahsettiğimiz Lukka’dan Likya’ya kitabında olduğu gibi Karialılar hakkındaki bu çalışmanın da gezginlerin daha rahat bir şekilde sırt çantalarında taşıyabileceği ebatta da basılmasının iyi olacağı kanaatindeyim. Seriden çıkan diğer kitaplar olan Sagalassos, Hellenistik ve Roma Döneminde Anadolu, Persler&nbsp;gibi çalışmaların da bilindik ebatlarda yayımlanması bu kitapları maddi açıdan da daha ulaşılabilir kılacaktır.

Duende

Dünyaya yedi harikadan birini armağan eden halk

Anadolu’nun Denizci Kavmi 

Geçtiğimiz hafta seyahat yazarı Francis Russell'ın çalışmasıyla başladığımız Antik Anadolu yolculuğumuza bu hafta Ordinaryüs unvanına sahip son isimlerden biri olan Ekrem Akurgal'ın&nbsp;Anadolu Uygarlıkları ile devam ediyoruz. Türkiye toprakları, ev sahipliği yaptığı tarihî miras neticesinde dünyanın en önemli arkeolojik alanlarından biri olma özelliği taşıyor. Mezopotamya, İç Anadolu ve Ege kıyılarında ortaya çıkan medeniyetlere ait kalıntılar günümüzde bile hayranlık uyandırıyor. Özellikle İzmir'deki Smyrna Antik Kenti'nde yaptığı kazılarla bu bölgeyi insanlığa kazandıran arkeolog Ekrem Akurgal, Anadolu'nun farklı bölgelerindeki tarihî yerleşimlere bu çalışmasıyla ışık tutuyor. Ekrem Akurgal'ın kaleme aldığı Anadolu Uygarlıkları&nbsp;isimli kapsamlı çalışması sadece arkeoloji ve tarih öğrencileri için değil, aynı zamanda bu tarihî coğrafyayı gezerek öğrenmek isteyen meraklılar için de iyi bir kaynak.Geçtiğimiz yıl Phoenix Yayınları tarafından üçüncü baskısı yapılan Anadolu Uygarlıkları, antik çağlarda Asya, Kapadokya ve Mezopotamya gibi farklı isimlerle anılan günümüzde de Türkiye toprakları içinde kalan binlerce yıllık yerleşimlere dair kapsamlı bir rehber. Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü, Goethe Madalyası ve Premio Internazionale "I Cavalli d'Oro di San Marco" gibi madalya ve ödüllerin sahibi olan Ekrem Akurgal'ın bu kitabını tamamlayıcı yönü bulunan bir diğer çalışması ise Anadolu Kültür Tarihi'dir. Ancak adından da anlaşılacağı üzere bahsi geçen bu kitap Andaolu coğrafyasındaki kültürel araştırmalara odaklanıyor.Hatti ve Hitit uygarlıklarıyla başlayan süreçte Alacahöyük gibi en eski kalıcı yerleşim örneklerinden destanlara konu olan Troya'ya kadar Anadolu'nun farklı antik kentleri tarih, konum ve mimari yapısıyla inceleyen Ekrem Akurgal'ın bu kitabı, yurt dışında İngilizce, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca ve Almanca yayımlandıktan çok daha sonra Türkiye'deki okurla buluşmuştu. Çalışmasının Türkçe de yayımlanması için girdiği mücadeleye kitabın ön sözünde değinen Ekrem Akurgal, gördüğü ilgisizlik nedeniyle muhtemelen biraz da kırgınlıkla uzun bir süre Türkçe projelerini rafa kaldırdı. Daha sonrasında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay döneminde de kimi girişimlerde bulunulsa da yurt dışında büyük ilgi gölen Ancient Civilizations and Ruins of Turkey&nbsp;gibi yapıtlar ancak 1980'li yıllarda okurla buluştu. Bu gecikmede hem kitapların pek çok sanat kitabı gibi daha maliyetli olması ve ne yazık ki ilgi yetersizliği önemli iki etkendi.Yazıldığı dönem itibarıyla kitapta, o zamanlar hakkında pek bir bilgi bulunmayan Göbeklitepe gibi yerleşimler ne yazık ki yer almıyor. Ancak buna rağmen Anadolu Uygarlıkları, içerik bakımından zenginliğini ve geçerliliğini koruyor.Salgının seyrinin de müsaade ettiği ölçüde Troya'dan başlayıp Likya’ya uzanan coğrafyada bir Grup Gündoğarken ya da Bulutsuzluk Özlemi albümleriyle çıkacağınız yolculukta karşınıza çıkacak olan kahverengi tabelalara saptığınızda Ekrem Akurgal’ın bu değerli çalışması en önemli rehberiniz olacaktır. 2002 yılında aramızdan ayrılan Ekrem Akurgal’ın Nemrut’tan Smyrna’ya Anadolu’daki antik yerleşimleri karış karış anlatan bu çalışması, dileriz ki tüm bu olayların geçtiği topraklarda daha fazla ilgi görür.

Ekrem Akurgal’ın kaleminden antik şehirlere doğru bir yolculuk.

Ordinaryüsün Anadolu Rehberi

Pek&nbsp;çoğumuz için aylardır süren kısıtlamalar hafta başında bir nebze de olsa hafifletildi. Salgının bundan sonraki seyrine göre güncellenecek riskli bölgeler haritasında evlere kapanıp kapanmama durumu da değişiklik gösterecek. Bu kötü günlerin yakın bir gelecekte geride kalacağı umuduyla birçok kişide, şimdilik yurt dışı zor görünse de Türkiye içinde kısa veya uzun soluklu tatiller için alternatif arayışları da başladı. Karavan,&nbsp;çadır, kamp alanı veya otel etrafında dönen bu seçenekler içinde daha keşif odaklı olanlar için bir ay sürecek yeni bir Raftan serisine başlıyoruz. Anadolu coğrafyasının dört bir yanındaki antik kentlere dair rehber kitapları inceleyeceğimiz bu aya seyahat yazarı Francis Russell'ın geçtiğimiz yıl Türkçeye de&nbsp;çevrilen kitabı Türkiye'de Görülecek 123 Yer ile başlıyoruz.Ege'den Urfa'ya bir yolculuk: Son yıllarda deniz, kum ve güneş&nbsp;üçlüsü dışında da alternatiflerle hem yerli hem yabancı ziyaretçilerin ilgisini&nbsp;çekmeye başlayan Türkiye'de,&nbsp;özellikle gastronomi ve antik kentler nihayet daha fazla&nbsp;ön plana çıkıyor. İnsanlık tarihini değiştiren pek&nbsp;çok tarihi olayın yaşandığı bu antik kentlerin yakınındaki otellerde konaklayıp da nasıl bir coğrafyada bulunduğunun farkında olmayanları bir kenara bırakırsak bu bölgelere ilgi artmış durumda.&nbsp;Türkiye'de Görülecek 123 Yer: Son olarak Netflix yapımı Atiye dizisi, "insanlığın sıfır noktası" olarak anılan Göbeklitepe'nin daha fazla bilinmesine katkı sağlarken bu alanda dikkat&nbsp;çekici yayınların sayısı da bir hayli artmış durumda. Sanat tarihçisi ve seyahat yazarı Francis Russell da bu literatürün gelişmesine&nbsp;önemli katkı sağlayacak bir&nbsp;çalışmasıyla karşımıza&nbsp;çıkıyor. Türkiye'de Görülecek 123 Yer&nbsp;adını taşıyan ve Yapı Kredi Yayınları tarafından Nurettin Elhüseyni çevirisiyle Türkçeye kazandırılan bu kitap, Anadolu coğrafyasının Ege kıyılarından Urfa'ya kadar&nbsp;çok farklı bölgelerini genel okurun ilgisini cezbedecek biçimde ele alıyor.Bir eski devir seyyahı Francis Russell: Ağırlıklı olarak Ege, Batı Akdeniz ve Kapadokya bölgesine odaklanan Türkiye’de Görülecek 123 Yer, eski çağlara meraklı gezginlere, bu coğrafyadaki tarihî yerlerin bir nevi toplu envanterini çıkarıyor. Sırt çantalı gezginlerin, o çantalarında yer alması gereken kitaplardan biri olan bu çalışmada Hitit, Helen, Roma, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait tarihi yerleşimler ve anıtlar okuru tabiri caizse boğmadan anlatılıyor. Benzeri kitapları Suriye, Lübnan ve İtalya için de kaleme almış bir seyahat yazarı olan Francis Russell, bu çalışmasında 123 yeri belirlerken tarihsel önemini öncelikli kriter olarak kabul ederken okura da bu yerlere dair ufuk açıcı bilgiler sunuyor.&nbsp;Francis Russell’ın bir eski devir seyyahı edasıyla kaleme aldığı kitapta Assos, Knidos, Nysa, Pınara, Aspendos, Sagalassos, Efes, Afrodisias, Kapadokya Laodikeia, Hierapolis, Teos, Pisidias, Termesos gibi antik yerleşimlerin yanı sıra Edirne, Bursa, Konya ve Adana gibi günümüz şehirleri de özellikle bu bölgelere ilk defa gidecek olan “amatör seyyahlar” göz önünde bulundurularak anlatılmış.&nbsp;Yıllar önce Yapı Kredi Yayınları’nın üç aylık Cogito dergisinde sorulan “Turist modern seyyah mıdır?” sorusuna “evet” cevabı verdirmek istercesine hazırlanan bu kitaba ek olarak bu alanda çalışmalar yapmış bir diğer önemli isim olan John Freely’yi de anmadan geçmek olmaz. Yazarın Türkiye’nin Batı Kıyıları adını taşıyan çalışması geçtiğimiz aylarda Türkçeye kazandırılmıştı. Bu kitap Francis Russell’ın Türkiye’de Görülecek 123 Yer isimli çalışmasından sonra ileri bir okuma yapmak isteyenler için önemli bir kaynak. Şimdiden haberini vermiş olalım; önümüzdeki hafta da bu mecrada Ekrem Akurgal ve Anadolu coğrafyasının antik tarihi için büyük öneme sahip çalışmaları yer alacak. Merak ettiği için gezenlere ve gezerken okuyanlara selam olsun.

Francis Russell ile ilgili hikayeler