Bu ara en çok hangi şarkıyı dinliyorsun?Spotify'ın <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DWSrj7tqQ9IOu?si=2d71e4e46d33415a" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Made Indie France</a>&nbsp;isimli çalma listesinde Oscar Anton'u keşfettim. Bu aralar <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/6XdxQd4EFvYOvWYqr1KXm3?si=27cbf767d8cd4362" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ophelie</a> isimli şarkısını çokça dinliyorum. Hikâyesiyle melodik altyapısının uyumunu çok seviyorum. Yumuşak vokali de dinlendiriyor.Bir kez açtığında defalarca dinlemeden bırakamadığın şarkı nedir?Kings of Convenience&nbsp;ve&nbsp;Feist'in <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/4xqowxjJ03RWog4teL6oqG?si=68323223821542ac" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Know How</a> şarkısı. Yıllardır bıkmadan dinlediğim şarkıların başında gelir. Bu şarkının sakinliğine benzer anlarda kendi kendine bir durup göklere bakmak iyi geliyor.<img src="https://images.aposto.com/2021/7/1/1628514265455.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Damla ve kedisi Tipi<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Müzik üretiminde kırılım noktası oluşturan bir şarkı var mı?&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/5F8MUCfRnOzfsTiUDb0qcz?si=3b52f4c757b54fb6" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Elim Kaydı</a> adlı şarkım, ilerlemek istediğim yolun başlangıcı. Ardından çıkan <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/0CspzKb1H7X2r32UofCipv?si=5a7612a1cd6049e8" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ne Güzel Geldin</a>, onun kardeşi. İkisi de bundan sonra etrafında dolaşmak istediğim sound'lara açılan yollar.Hikâyesiyle bağ kurduğun, sanki ben yazmışım dediğin bir şarkı var mı?Ceylan Ertem'in <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/0R3BeKLD3FLaObG3MMG0TI?si=31687e80fbdb4dd8" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bile İsteye</a>'si, büyük bir inanç uğruna bile isteye yapılan hatalar ve nihayetindeki yürek yangınlarını çok güzel anlatır. Bu hüzne ortak, gitarıyla kalbimize sigara söndüren Cenk Erdoğan da cabası.

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Dönsün Dursun'un bu haftaki konuğu müzisyen Damla Durakçay

"Kendi kendine bir durup göklere bakmak iyi geliyor"

Son dönemin dikkat çeken genç seslerinden biri olan <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/mervecalkan/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Merve Çalkan</a>, Mabel Matiz imzalı <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/4UbDKnnV3nugxu7E2kVQD9?si=a4f545a3958a4cbc" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Aşkı Bana Getir</a> şarkısında kendi deyimiyle “renklendi, yükseldi.” Dönsün Dursun’un bu haftaki konuğu, bu aralar en çok dinlediği şarkıyı, hikâyesiyle en özdeşlik kurduğu besteyi Duende’ye anlattı.Bu ara en çok hangi şarkıyı dinliyorsun?Onurr’dan <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/5x5rRmUSnOfE9gDlnBrJ7T?si=9092803ea0a04ebb" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Deniz Tuzu</a>. Albümün çıktığı gün tüm şarkıları nakaratlarına sürükleyerek müthiş bir heyecanla dinledim. Yeni bir albümü bu şekilde kurcalayarak incelemeyi çok seviyorum. Deniz Tuzu’nu bir türlü aşamadım. Sürekli başa sarıp durdum. Rüzgâr estirir gibi bir şarkı — bana çok güzel hisler bırakıyor.&nbsp;Bir kez açtığında defalarca dinlemeden bırakamadığın şarkı nedir?&nbsp;Laura Marling’den <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/3Odin1TMfqVn4zO1kn0WdP?si=9ac4ff9912514ed5" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Crawled Out of the Sea</a>. Çok kısa bir şarkı — kendi içinde, kendi tekrarında dönüyor. O sırada şarkı bir mantraya dönüşüyor ve birkaç kere daha dinleme, şarkıyı devam ettirme isteğim oluşuyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/6/5/1627635148547.jpeg" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Gökçeada, 2019, Fotoğraf: Merve Çalkan <hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Müzik üretiminde kırılım noktası oluşturan bir şarkı var mı?&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/4UbDKnnV3nugxu7E2kVQD9?si=e1b1a67971f84419" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Aşkı Bana Getir</a>. Bana hayal ettiğim bir aura sundu. Renklendim, yükseldim. Şimdi onun ilhamıyla da üretmeye devam ediyorum. Beni mutlu ediyor.&nbsp;Hikâyesiyle bağlam kurduğun, sanki ben yazmışım dediğin bir şarkı var mı?Candan Erçetin’den&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/1RRky5srt6o5bIewmbuxVA?si=c1a18639f7804795" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Her Aşk Bitermiş</a>. Günlüklerimde bu temayı o kadar çok yazmışımdır ki! “Kuytum,” diyerek betimleyebilirim — kendime mektup yazdığım bir şarkıymış gibi dinliyor ve söylüyorum.

Dönsün Dursun'un bu haftaki konuğu Merve Çalkan.

“Rüzgâr estirir gibi bir şarkı”

<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/murat_ertel/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Murat Ertel</a> hem <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/artist/39zIRxvWFOGGH4hxGqRkLy?si=N6nXfqCjQX-dLXLLdxLv5A&dl_branch=1" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Baba Zula</a> hem de diğer solo projeleriyle bu coğrafyanın en özgün müzisyenlerinden biri. Dönsün Dursun serisinde bu hafta ağırladığımız Ertel, yakında dinleyeceğimiz şarkısından ipuçlarını bizlerle paylaştı. Söyleşimizde Ulrich Troyer'den Ben Harper'a, Ruhi Su'dan Pir Sultan Abdal'a bir yolculuğa çıkaran sanatçı, bizleri müziğinin mutfağından bir fotoğrafla selamlıyor.Bu ara en çok hangi şarkıyı dinliyorsun?Dürüst olmak gerekirse bu aralar en çok arkadaşım <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/artist/1nlHkfE1KIpGu9fAFD8tau?si=kJROe0jtQiedW2iRO6Fi6A&dl_branch=1" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ulrich Troyer</a>'i dinliyorum. Bence çok iyi bir müzisyen. Forbit Studio diye bir stüdyosu var, epey deneysel müzikler yapıyor. Vegetable Orchestra diye bir orkestrada çalıyor, sebzelerden enstrüman yaparak konser veriyorlar. Konser sonrasında da çaldıkları bu enstrümanları, performansları esnasında kaynattıkları suya atıp çorbasını yapıp seyircilere dağıtıyorlar.&nbsp;Ulrich, aynı zamanda resimli roman yapıyor. Çocukların müzik yapması için bir uygulamaları var. Onunla birlikte bir şarkı yapıyoruz; bana davulları çaldı, ben de üzerine gitar çaldım. Sonra o, üzerine bas çaldı. Şimdi de ben de onun üzerine elektro saz çalacağım. O yüzden en çok o parçayı dinliyorum bu aralar.Bir kez açtığında defalarca dinlemeden bırakamadığın şarkı nedir?Narmanlı Han'da çok önemli bir plakçı vardı. Deniz Pınar. Orada biz acayip plaklar bulurduk. Can'in bir EP'si — her iki yüzü 30 dakika sürüyordu. O zamanlar 77 model bir Ford Escort'um vardı; orada da kaset dinlerdim. 60'lık bir kasetin iki yüzüne de buradaki parçayı kaydetmiştim; saatlerce o parçayı dinliyordum. Ritmik olarak bana müthiş çekici geliyor.&nbsp;Gruptaki Jaki Liebezeit, en sevdiğim davulcu. David Bowie'den Brian Eno'ya kadar pek çok müzisyen onun hayranı. Eurythmics'in ismini o bulmuş ve ilk albümünde çalmış. Depeche Mode'la da çalmış. Onunla arkadaş olma ve birlikte çalma fırsatı elde etmiştim; 2000'li yılların başından ölümüne kadar hem dost kaldık hem de birlikte müzik yaptık. Can grubunun bu şarkısını dinlememin nedeni, sanırım ritmi. Müzikte en sevdiğim şey güzel bir groove.Müzik kariyerinde ve üretiminde kırılım noktası oluşturan bir şarkı var mı?Çok şarkı var ama herhalde "en" diyebileceğim bir tanesi, bir kasedin tam bir yüzü boyunca sürüyordu. Bu, 14 yaşındayken kurduğum ikinci grubun şarkısıydı ve ismi İkide Bir'di. Akın Evliyaoğlu diye bir arkadaşım vardı; iki kişilikti bir gruptuk ve ikimiz de aynı orgu çalıyorduk. Gece Yürüyüşçüsü&nbsp;adını taşıyan ve tek şarkıdan oluşan konsept bir albüm yapmıştık — tür olarak da doğaçlamaydı. O kaset hâlâ bende duruyor, dinliyorum. Gerçekten de o parçayla beraber ilk albümümü ve ilk konsept albümümü yapmışım; sanırım o parçadan sonra benim için her şey değişti.Hikâyesiyle bağlam kurduğun, sanki ben yazmışım dediğin bir şarkı var mı? Neden?Ben Harper'ın <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/1CxLTe8qPO8AzsdEgqmlqD?si=b0b1ff9b624e4aa1" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Roses From My Friends</a> şarkısı geliyor aklıma. Ruhi Su, babamla arkadaş olduğu ve babam da onun ikinci albümünden itibaren tüm albüm kapaklarını ve sanat yönetmenliğini yaptığından her albümünü çalmak için bize gelirdi. Pir Sultan Abdal plağındaki halk müziğinde kavramsal plakları yapan ilk insan herhâlde Ruhi Su'dur. Orada asılmadan önce söylediği bir türkü var: Pir Sultan Abdal'a herkes taş atar, yalnızca bir kişi gülü tercih eder. Kanlar içindeki&nbsp;Abdal,&nbsp;gülü alır ve "Yağmur gibi başıma yağar taşlar / İlle dostun gülü yaralar beni" der. Esas incitenin onu sevenler olduğunu çok güzel bir şekilde anlatır.&nbsp;Ben Harper&nbsp;da henüz bu kadar popüler değilken konser vermek için Türkiye'ye gelmişti — o zamanlar Ben Harper'ın rehberliğini yaptım, çok iyi arkadaş olduk. Bu coğrafyanın kültürü ve sazla ilgilendi. Bir gün ona Pir Sultan Abdal'ı ve bu türküyü anlattım. Çok etkilendi, oldukça duygulandı. Bu hikâyeden etkilenerek de Roses From My Friends'i yaptı. O yüzden bu şarkının hikâyesiyle bağ kuruyorum. Benim de küçük de olsa bir katkım var diye düşünüyorum.Sorularımız son buluyor ve Murat Ertel ekliyor:&nbsp;"Aposto!yu seviyor ve takip ediyorum. Sorularınıza cevap vermek çok güzeldi."

Dönsün Dursun'da konuğumuz Murat Ertel.

"O parçadan sonra her şey benim için değişti"

Geleceği bilebilmek ya da gelecekte olacak şeyleri öngörebilmek tarih boyunca insanlığın en büyük ilgi alanlarından biri oldu. Sümerlerden elimize ulaşan ilk yazılı kaynaklardaki rahiplerin kehanetleri, yıldız hareketlerinin yorumlanması ve farklı fal yöntemleri, gelecekten haber vermek ve insanların da bu doğrultuda adım atmalarını sağlayabilmek için kullanıldı. Sonrasında insanlığın gelişim sürecinde bunu ütopyalar ve o ütopyaları da geleceğe dair distopyalar takip etti. Thomas More, Tommaso Campanela, Jules Verne, George Orwell, Aldous Huxley, U veya Ray Bradbury ustaca örülmüş olay örgüleriyle bize hep geleceğin bir resmini çizdi ve hepsi de birbirinden farklıydı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kehanetten ütopyaya</h2>Hikâyemizi Yunanistan'ın Parnasos Dağı'ndan başlatalım. Burada bulunan Delfi Tapınağı, aslında girişte de bahsettiğimiz geleceğe dair merak ve kaygıların Antik Çağ'daki iz düşümünün en önemli ayağıydı. Delfi'de bulunan kâhinler, sadece gelecekten haber veren kişiler değil, aynı zamanda dönemin yöneticilerinin de en önemli danışmanlarıydı çünkü geleceği bilmek her devirde insanların kayıtsız kalamadığı konulardı. Bir veliahtın akıbeti, bir savaşın sonucu ya da alınacak bir kararın yaratacağı sonuçlar Delfi Tapınağı'ndaki bu kâhinlerin hem ilgi hem de görev alanıydı. Geleceği bilmek bu denli önemli bir konuydu.Klasik çağın sona ermesi, Roma ve sonrasında da Akdeniz dünyasının neredeyse tamamında Hristiyanlığın hâkim olmasıyla bu kâhinler, sonraki yüzyıllarda heretik ilan edilmiş cadı ve büyücülerin uğradıkları akıbete maruz kalmışlardı. Avrupa'da durum böyleyken Doğu'da kehanetler ilgi ve değer görmeye devam etti. Yıldızların hareketleri hem Doğu Akdeniz hem de Hindistan'da tıpkı Büyük İskender'in çağındaki gibi ilgi gördü.İnsanların yakın veya uzak gelecekte neler olacağına dair duydukları merak ve bilimsel olarak bunu öğrenmenin bir yolunun bulunmaması, beraberinde çaresizlik ve her şeye rağmen de çözüm arayışlarını getirdi. Geleceği bilmek, gelecekte yaşanacakları önceden kestirebilmek ve hatta daha da fantastik bir biçimde bunları birebir görmek büyük bir arzu nesnesi hâlini geldi.Geleceğe dair kehânetlerde bulunan Delfi Kâhinleri'nin üzerinden binlerce yıl geçmiş olmasına rağmen insanlar aynı tutkuyla geleceklerine dair bir işaret veya bir haber almak için çabalamaya devam etti. Bu durum kaçınılmaz olarak hayatın içindeki siyaset, felsefe ve edebiyata da etki etti. Böylece işin içine kehanetler değil geleceğin nasıl olacağına dair tahminler ve bu tahminlerin iyi ya da kötü bir yarın olarak konumlandırılması öne çıkmaya başladı.<img src="https://images.aposto.com/2021/5/3/1625059755598.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaynak: Penguin Classics<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ütopyadan distopyaya</h2>15. yüzyılda Britanya adasının en çalkantılı dönemlerine tanıklık eden Thomas More, bu yaşanmışlıkların da izlerini taşıyan ve günümüzde de bir başyapıt olarak kabul edilen Ütopya’yı kaleme almıştı. Her türlü fanatizmden arınmış, hoşgörünün hâkim olduğu bir gelecek tasavvuruyla karşımıza çıkan Thomas More'un bu eseri yazmasında, kuşkusuz içinde yaşadığı terör ortamının etkisi çok büyüktü.&nbsp;Yazar Tommaso Campanella da More’dan yaklaşık yarım asır sonra hapiste geçen 27 yılında&nbsp;Güneş Ülkesi&nbsp;adını taşıyan ve gelecekte insanların bir arada mutluluk içerisinde yaşadıkları bir toplumsal yapı tasarlamıştı. Siyaset, felsefe ve edebiyatın iç içe geçtiği bu metinlerin ardından geleceğe dair öngörüler ve iyi bir gelecek hayali güden sistemler de şekillenmeye başladı. Bugünkü ideolojilerin temellerinin atıldığı bu dönemlerde en büyük motivasyonlardan biri de iyi bir gelecek tesis etmek oldu.&nbsp;Fakat Thomas Hobbes’un da dediği gibi “insan insanın kurdu”ydu&nbsp;ve hiçbir şey vadedildiği gibi iyiye doğru gitmedi. Buna hem sistemler hem de o sistemlerin başındaki yöneticiler neden oldu. Bu sefer karşımıza karamsar bir gelecek tasviriyle distopyalar çıktı.Günümüzde bahsinin geçmediği tek bir gün olmayan George Orwell’in 1984 ve Hayvan Çiftliği&nbsp;isimli romanları, Ray Bradbury ile birlikte yine bu distopik geleceği öngören Aldous Huxley gibi yazarların kitapları yazıldıktan yıllar sonra gerçeğe dönüşmeleri sebebiyle yazarlarını birer "Delfi Kâhini" yapmadı belki ancak ne yazık ki öngörülerini de doğru çıkardı.&nbsp;Geleceğe ya da geçmişe ışınlanmak günün birinde mümkün olabilecek mi bilemiyoruz ancak bu da yıllar sonra bir "internet arkeoloğu"nun geçmişteki insanların geleceğe dair bakışlarına yönelik buluntularından biri olacak.

Kehanetler, ütopyalar ve distopyalar 

Geleceği bilme arzusunun dayanılmaz ağırlığı

Raftan'da sıklıkla konu ettiğimiz literatür taramalarında bu seferki odağımız hayatımızın bir parçası hâline gelen salgınlar. En son 1918'de İspanyol Gribi olarak da bilinen ve eskilerin "nezle" dediği salgın, dünya genelinde milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine neden olmuş, yaklaşık iki yıllık zorlu bir sürecin ardından etkisini yitirmişti. Artık ikinci yılının içinde olduğumuz koronavirüs salgının sona ermesi için bir süre daha beklemek zorunda kalacağımız aşikâr. Salgın devam ederken bu konudaki literatür de yavaş yavaş oluşmaya başlamış durumda. Ancak söz konusu salgın tarihi olunca kuşkusuz akla ilk gelen çalışmalardan biri Andrew Nikiforuk'un kaleme aldığı Mahşerin Dördüncü Atlısı&nbsp;kitabı. Geçmişte salgınlar ne kadar sürdü? Nasıl sona erdi? Ne gibi izler bıraktı? Bu hafta karşınızda bu soruların izini süren bir çalışma var.“Mahşerin Dördüncü Atlısı”: İncil’deki Vahiy kısmının altıncı bölümü, kitaba adını veren “Mahşerin Dördüncü Atlısı”nı tarihin en renkli güçleri olarak tanımlar. Birinci atlı yaşam ve umudu, ikinci atlı iktidarı, üçüncü atlı refahı temsil eder. Kitabın ismine de ilham olan dördüncü atlı ise veba ve ölümü temsil eder. Bu dört atlı, kâh devrimlerle kâh kıtlıklarla ve sürekli bir biçimde değişen salgın türleriyle dünya tarihini yazar.İstanbul'dan Avrupa'ya yayılan salgın: Orta Çağ'da Haçlı Seferleri ve Moğol İstilâsı kadar büyük travmalara yol açan, toplumları dönüştüren salgınlar, sonraki yüzyıllarda da insanlığın başını epey ağrıttı. Milattan önce 5. yüzyılda tifüs olabileceği tahmin edilen ve Atina Vebası olarak adlandırılan hadise, kayıtlara ilk salgınlardan biri olarak geçer. Bugünkü Yunanistan topraklarının büyük bölümünde etkili olan salgının ardından bu kez Justinianus Salgını tarihî bir dönemeç olarak karşımıza çıkar. Ticaret gemileri aracılığıyla İstanbul'a (o dönemki adıyla Konstantinopolis) gelen ve sonrasında da burada Avrupa'nın tümüne yayılan bu veba salgını, tarihçilerin yaptığı araştırmalara göre en az 25 milyon insanın hayatına mal olmuştu. Bu sayı, o dönemin Avrupa ve Yakın Doğu nüfusunun %40'ına eşitti.Veba: Tarihteki en ölümcül salgınlardan biri olarak değerlendirilen bu olay ne yazık ki son da değildi. Geçmişte yaşanan tüm bu salgınlar genel olarak&nbsp;"plague"&nbsp;yani veba olarak adlandırılsa da elbette hepsinin nedeni bu mikrop değildi. Hatta bu salgınlar tek nedeni mikroplar değildi. Ancak özellikle Orta Çağ Avrupası'nda hayatın bir parçası hâline gelen ve 14. yüzyıldan itibaren "Kara Ölüm" olarak da anılan veba, uzun süre salgınların neredeyse genel bir adı olarak anılmaya devam etti.Kitaptan: Araştırmacı gazeteci Andrew Nikiforuk'un kaleme aldığı Mahşerin Dördüncü Atlısı, titiz bir çalışmayla tarih boyunca büyük felâketlere yol açan bu salgınlara dair kapsamlı bir anlatımla karşımıza çıkıyor. "Salgınları yaratan nedenler nelerdi?", "Salgınların kökeninde hangi hastalıklar vardı?" gibi sorularla yola çıkan Nikiforuk, ağırlıklı olarak Avrupa merkezli bir anlatımla salgınları sınıflandırıyor. Yazar; mikroplar, sıtma, cüzam, veba, çiçek hastalığı, frengi, tüberküloz, grip ve günümüz dünyasında büyük kayıplara yol açan AIDS ile Ebola gibi hastalıkları ayrı bölümler hâlinde inceliyor.1991 yılında yayımlanan Mahşerin Dördüncü Atlısı, o dönem dünya gündemini derinden sarsan AIDS üzerine de önemli saptamalarda bulunuyor. Queen grubunun solisti Freddie Mercury’nin 24 Kasım 1991’de AIDS nedeniyle hayatını kaybetmesi, bu hastalık konusunda farkındalığı arttıran en önemli olaylardan biri olmuştu. Türkçeye Selahattin Erkanlı’nın çevirisiyle İletişim Yayınları tarafından kazandırılan ve bugüne kadar da sekiz baskısı çıkan kitap, günümüzde salgınlara dair yazılan birçok kitaba da referans olmayı sürdürüyor.

Salgınların şekillendirdiği tarih.

Mahşerin dördüncü atlısı: Salgınlar

Bir yılı aşkın bir süredir hayatımızda olan salgın gündelik yaşantımızı derinden etkiledi. En son 1917 yılında İspanyol Gribi olarak bilinen salgında küresel çapta bu denli büyük bir sorunla karşılaşan dünya, 103 yıl aradan sonra yeniden böylesi bir problemin üstesinden gelmeye çalışıyor. Rutinimizden ve sosyal yaşantımızdan büyük oranda feragat ettiğimiz bu dönem elbette yalnızca bize mahsus değil. Akdeniz coğrafyası, Antik Çağ'dan günümüze çok defa büyük çaplı can kayıplarının yaşandığı salgınlara tanıklık etti. Bu trajik can kayıpları dönemin nüfus dengesini değiştirdi ve zaman zaman da toplumsal dönüşüme neden oldu. Özellikle "uzun" Orta Çağ yüzyılları, buna en iyi örnek olarak karşımıza çıkıyor. Annales Okulu'nun önemli tarihçilerinden Philippe Aries'nin kaleme aldığı Batı'da&nbsp;Ölümün Tarihi&nbsp;bu zorlu çağların trajik yönüne dair en önemli başvuru kaynaklarından biri.Batı'da&nbsp;Ölümün Tarihi:&nbsp;Tarihin yazılış biçimini derinden etkileyen ve dönüştüren Annales Okulu'nun "bir şeylerin tarihleri" üzerine eğildiği yapıtlar, geçmişi sadece savaş meydanları ve saray yazışmalarına hapsolmaktan çıkarıp ona toplumsal bir perspektifle bakabilmeyi sağladı. Marc Bloch, Fernand Braudel, Lucien Febvre, Jacques Le Goff ve Roger Chartier isimler bu yeni bakışın kendi dönemlerinde önemli tarihçileri oldu. Annales Okulu'nun üçüncü kuşak temsilcileri arasında yer alan Philippe Aries'nin Özel Hayatın Tarihi, Çocukluğun Tarihi&nbsp;gibi tarihçilik açısından başyapıt olarak kabul edilebilecek çalışmalarının yanı sıra bu yazıda değineceğimiz Batı'da&nbsp;Ölümün Tarihi, bu alanda mutlaka okunması gereken çalışmalardan biri olma özelliği taşıyor.Bir "uyku hâli" olarak ölüm:&nbsp;Türkçeye Işın Gürbüz'ün çevirisiyle kazandırılan Batı'da&nbsp;Ölümün Tarihi, Everest Yayınları tarafından 2015 yılında yayımlandı. Üzücüdür ki Türkçede şu anda Philippe Aries'nin kaleme aldığı kitaplar arasındaki tek çeviri bu çalışması. Bir dönem Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan Özel Hayatın Tarihi&nbsp;isimli beş ciltlik kapsamlı çalışmayı Georges Duby ile birlikte hazırlayan Philippe Aries'in, Batı'da&nbsp;Ölümün Tarihi&nbsp;adlı çalışması iki bölümden oluşuyor. Kitabın ilk bölümü Orta Çağ'da ağırlıklı olarak salgın kaynaklı hastalıklarla meydana gelen ölümler ve savaş meydanlarındaki ölümlerin toplum nezdindeki algılanışını irdeliyor. Orta Çağ boyunca, sonraki devirlerin aksine hayatın içinden bir olgu olan ölümün, "ben" ve karşı taraftakilerin gözünden algılanışının yanı sıra Katolik inancının ağırlığı çerçevesinde kabullenilişi ve bu dönemde bir "uyku hâli" olarak değerlendirildiğini görüyoruz. Bir yazgının kabulü olarak değerlendirilen ölüm, bu dönemde halk hikâyeleri anlatısında en az hayatta olanlar kadar yer buluyor.Orta Çağ'dan bu yana:&nbsp;Hayatın içinde bir kavram olan ölümün Rönesans'ın hazırlayıcısı olan 14. yüzyıldan itibaren özellikle de üst sınıflarda yavaş yavaş gündelik yaşamın dışına çıkarılmaya başlandığını da görüyoruz. Cenaze konvoyları, matem giyisileri Orta Çağ sonrasında da ölümün törensel yönünün parçası olmaya devam ederken; ölüm kavramı bu süreçte yavaş yavaş bir yazgı olmasının yanı sıra romantize edilmiş bir olgu olarak da karşımıza çıkmaya başlıyor.Bu kıyaslamaların ardından Batı’da Ölümün Tarihi&nbsp;kitabının ikinci bölümünde Philippe Aries, konuya daha spesifik açılardan bakmaya başlıyor. Orta Çağ inanışında ölülerin gösterdiği mucizeler, bu dönemde kaleme alınan vasiyetnameler, aile anlayışı ve belki de en dikkat çekici biçimde ölüm karşısında zaman içinde değişen tavırlar, Aries’nin kaleme aldığı makaleler olarak karşımıza çıkıyor. 1984 yılında 70 yaşındayken hayatını kaybeden Philippe Aries’nin farklı tarihlerde ölümle ilintili yazılarından oluşan bu ikinci bölüm, kitabın ilgi çekici bir diğer yönü.&nbsp;

Cenaze konvoyları, matem giysileri, törenler...  Bir "uyku hâli" olarak ölüme tarihsel bir bakış.

Batı'da Ölümün Tarihi

"Hayatımın en mutlu anıymış, bilmiyordum. Bilseydim, bu mutluluğu koruyabilir, her şey de bambaşka gelişebilir miydi? Evet, bunun hayatımın en mutlu anı olduğunu anlayabilseydim, asla kaçırmazdım o mutluluğu."&nbsp;Böyle not etmişti 26 Mayıs 1975 Pazartesi günü saat üçe çeyrek kala yaşananları Kemal Basmacı. 2008 yılında okurla buluşan&nbsp;Masumiyet Müzesi, Orhan Pamuk'un üzerinde en çok konuşulan ve belki de sinemaya en çok uyarlanması istenilen romanlarından biri oldu. Geçtiğimiz günlerde Veba Geceleri ile uzun sayılabilecek bir aranın ardından yeniden okurla buluşan Orhan Pamuk'un ihtimallerle dolu Masumiyet Müzesi'ne ve o ihtimaller deryasına doğru bir "ya öyle olsaydı..." yolculuğuna çıkalım.<div fr-original-class="fr-img-space-wrap" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><span contenteditable="false" draggable="false" fr-original-class="fr-img-caption fr-draggable" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; position: relative; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-09T05:43:19.750Z_sm.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.00" alt="masumiyet müzesi" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><span contenteditable="true" fr-original-class="fr-inner" fr-original-style="" style="outline: transparent solid 0px; box-sizing: border-box; margin: auto; display: block; padding: 5px 5px 10px; font-size: 14px; font-weight: 400; opacity: 0.9; width: 100%;">İllüstrasyon: Ece TugayBir saplantının müzesi</div> İstanbul'un en güzel semtlerinden biri olan Nişantaşı'nda ticaretle uğraşan varlıklı bir ailenin oğlu olan evlilik arifesindeki Kemal Basmacı, sevgilisiyle çıktığı bir alışverişte Füsun ile karşılaştı ve ömrünün birkaç 10 yılına etki edecek hikâye böylece başladı. Tesadüflerle başlayan bu hikâye, sonrası dram ve acılarla örülecekti. Kemal Basmacı’nın Nişantaşı’daki ünlü Şanzelize Butik’te geçici bir süreliğine çalışan Füsün’a rastlamasıyla başlayan öykü, bugün İstanbul’un en ilginç müzelerinden birinin doğmasına vesile oldu. Çukurcuma’daki Dalgıç Sokak'ta bulunan Masumiyet Müzesi’ni Füsun ile birlikte olduktan sonra ona duymaya başladığı o büyük ve saplantılı aşka borçluyuz.“Füsun sandığım gölgeler, hayaletler” diye anlatıyordu Kemal Basmacı, o büyük aşkına duyduğu o takıntılı bağlılığını. Ömrünün bir bölümünü Füsun’a ulaşmaya adayan Kemal, kendisiyle arasında bir hayli yaş farklı olan uzaktan akrabası Füsun’u bulmak için yolunu olmadık semtlere, bilinmedik rotalara bile düşürdü. Öyle ki ömrünün bir bölümünü Fatih’te normalde pek de iyi gözle bakmayacağı bir otel geçirdi. Her gün Fatih sokaklarında Füsun’dan bir iz aradı. Tüm bu takıntılı sürecin içine sürüklenmeden önce de evlenmek üzere olduğu, yine kendisiyle aynı sosyoekonomik sınıftan Sibel ile ilişkisini sonlandırdı. Bu hem ailesi hem de yakın çevresi için alışılmışın dışında bir durumdu.<div fr-original-class="fr-img-space-wrap" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><span contenteditable="false" draggable="false" fr-original-class="fr-img-caption fr-draggable" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; position: relative; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-09T05:44:02.105Z_sm.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.00" alt="masumiyet müzesi" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><span contenteditable="true" fr-original-class="fr-inner" fr-original-style="" style="outline: transparent solid 0px; box-sizing: border-box; margin: auto; display: block; padding: 5px 5px 10px; font-size: 14px; font-weight: 400; opacity: 0.9; width: 100%;">İllüstrasyon: Ece TugayFüsun’u, onunla seviştiği anları unutmak için günlerini heba ettiği kaba oyalanmalar ve ardından bir dedektif gibi iz sürmece, okurda Kemal Basmacı’ya karşı bir acıma hissi oluşturacak raddeye ulaştı. Ancak Kemal, ne yapıp ne edip tutkuyla ve daha çok saplantıyla âşık olduğu Füsun'una romanın sonlarına doğru kavuştu. Üstelik bu kavuşma bir evlilik hedefiyle de taçlandı. Çift, o yıllarda İstanbullu zenginler arasında âdet olduğu üzere çeyiz alışveriş için Avrupa’ya doğru çıktıkları yolculukla farklı bir boyut kazandı.</div>Kemal'in kaderini belirleyen kazaTarihte çokça sorulmasına rağmen aslında pek de bir anlamı olmayan “ya şöyle olsaydı?” sorusunu Kemal ile Füsun için soralım. Her iki tarafın birbirine âşık olduğunu düşündüğümüz bu çiftin, Edirne yolunda Avrupa’ya doğru giderken verdikleri mola sırasında Füsun’un birden arabayı sürmeye başlaması ve acı bir kaza geçirip ölmemesi durumda gelecekleri nasıl şekillenirdi? Bunu hiçbir zaman bilemeyeceğiz ama belki Füsun ve Albert Camus’nün ölümü benzer bir olaydı.Füsun, kendisini mi Kemal’i mi yoksa her ikisini mi cezalandırmak için böylesi bir şeye kalkıştı, romanı okuyan herkesin kendince cevap verebileceği bir konu. Ancak Füsun ve Kemal’in bir çeyiz alışverişi için çıktıkları Avrupa yolculuğu bu şekilde bitmese bir Masumiyet Müzesi olmayacaktı. Biriktirilen 4 bin izmarit, sayısız biblo ve Füsun’un dokunduğu eşyalar da olmayacaktı. Peki tüm bunlara değmiş miydi?Bu sorunun cevabı Kemal Basmacı’nın son sözlerinde saklı;“Herkes bilsin, çok mutlu bir hayat yaşadım.”

Bir saplantının Masumiyet Müzesi

Kemal'in Füsun sandığı gölgeler, hayaletler

Bu ay, Francis Russell'ın gezi rehberiyle başladığımız Anadolu yolcuğu Ekrem Akurgal ve Likya üzerine kapsamlı bir referans kitapla devam etmişti. Bu yolculuğu Likya ile komşu bir coğrafya olan Karia ile noktalıyoruz. Aydın, Muğla ve Denizli'nin bir bölümünü kapsayan bu tarihî coğrafya, Anadolu'da gelişen uygarlıklar içinde önemli bir yere sahip. Milas, Aphrodisias, Knidos, Kaunos ve Halikarnassos gibi Antik Çağ’ın önemli yerleşimlerini kuran Karialılar üzerine geçtiğimiz aylarda çok kapsamlı bir çalışma yayımlandı. Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara adını taşıyan ve Yapı Kredi Yayınları tarafından okurla buluşturulan bu değerli çalışmayı bu hafta Raftan indiriyoruz.Kim şu Karialılar?&nbsp;Geçtiğimiz hafta bahsettiğimiz Likyalılar ile komşu bir Anadolu halkı olan Karialılar, denizcilikteki maharetleriyle ön plana çıkmış bir topluluktu. Hâl böyle olunca gelişmiş bir ticaret ağı da kurmayı başaran Karialılar, bu sayede zaman içinde zenginleşip bugün de hayranlık uyandıran şehirler kurdu. Öyle ki Karialıların hâkimiyet kurduğu şehirlerden biri olan bugünkü Bodrum, tarihteki Halikarnassos, dünyadaki ilk planlı kentleşme örneklerinden biri kabul edilir. Bugün özellikle Anglosakson dünyada sıklıkla karşılaştığımız ızgara modelli şehir planlamasının öncü örneğini Halikarnassos’ta uygulanmıştır. Bununla beraber bu kent, eski “Dünyanın Yedi Harikası”ndan biri olan ve Kral Mausolos adına yaptırılan Halikarnassos Mozolesi’ne de ev sahipliği yapmıştır. Yaşanan depremler nedeniyle mozole ne yazık ki nihai bir biçimde 15. yüzyılda yıkılmış ve günümüze ulaşamamıştır.Homeros’un İlyada’da bahsettiği halk:&nbsp;Tıpkı komşuları Likyalılar ve Frigyalılar gibi Anadolu’nun yerli bir halkı olan Karialılar, dil ve kültür bakımından Hititlerin devamı olarak görülmektedir. Dilleri Karca, Likçe ve Frigcenin de olduğu gibi Hititçenin akrabasıdır. Ozan Homeros’un da bahsettiği Karialılar zaman içinde Ege’den gelen Dor akınlarına karşı koyamaz ve onların hâkimiyetine girer. Yıllarca Persler ve Grekler arasındaki mücadeleye neden olan Karia toprakları, Büyük İskender sonrasında Helenistik Çağ’ın bir parçası hâline gelir. &nbsp; &nbsp;Raftan:&nbsp;Geçtiğimiz aylarda Yapı Kredi Yayınları’nın bir süredir devam ettirdiği uygarlıklar serisinin bir parçası olarak okurla buluşan Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara, bu önemli Anadolu halkı hakkında son dönemin en kapsamlı çalışmalarından biri olma özelliği taşıyor. Türkçe ve İngilizce olarak iki dilde yayımlanan Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara, büyük boyutu ve ağırlığı nedeniyle çantada taşımak için pek elverişli olmasa da içindeki bilgiler itibarıyla Muğla, Aydın ve Denizli’nin batısına doğru bir yolculuğa çıkacak olanlar için eksiksiz bir rehber.Karialılar: Denizcilerden Kent Kuruculara, bu denizci kavmin tarihsel süreçte yaşadığı bu değişimi arkeolojik buluntular ve yazıtlarla elde edilen veriler doğrultusunda pek çok farklı yönüyle okura ulaştırıyor. Kitapta Karialıların hem bağımsız oldukları dönem hem de Pers, Grek ve sonrasında Roma dönemlerindeki gelişmeleri ekonomik, toplumsal, mimari ve sanatsal açıdan ele alınıyor. Bununla birlikte kitabın önemli bir bölümü de günümüzde kalıntıları dahi hayranlık uyandıran Karialıların kurduğu kentlere ayrılmış durumda. Halikarnassos, Milas, Kaunos, Knidos, İassos gibi antik kentlere dair ayrıntılı bilgilere yer veren kitap bu alanda özellikle Türkçe kaynak bakımından önemli bir işlev görüyor.Geçen hafta bahsettiğimiz Lukka’dan Likya’ya kitabında olduğu gibi Karialılar hakkındaki bu çalışmanın da gezginlerin daha rahat bir şekilde sırt çantalarında taşıyabileceği ebatta da basılmasının iyi olacağı kanaatindeyim. Seriden çıkan diğer kitaplar olan Sagalassos, Hellenistik ve Roma Döneminde Anadolu, Persler&nbsp;gibi çalışmaların da bilindik ebatlarda yayımlanması bu kitapları maddi açıdan da daha ulaşılabilir kılacaktır.

Dünyaya yedi harikadan birini armağan eden halk

Anadolu’nun Denizci Kavmi 

Geçen hafta Ekrem Akurgal'ın bir temel kaynak olarak nitelendirilebilecek olan çalışması Anadolu Uygarlıkları ile bu kadim coğrafyada tarih ve arkeoloji ışığında sürdürdüğümüz yolculuk, bu hafta daha spesifik bir rotayla devam ediyor. Sırt çantasını alıp yola düşenlerin ve doğa yürüyüşü severlerin gözde rotalarından biri olan Likya Yolu'nu bize miras bırakan bu antik uygarlığın tarihine doğru bir yolculuğa çıkıyoruz; Lukka'dan Likya'ya kitabıyla "ışıklar ülkesi"nin izinde...Nereden nereye?&nbsp;Likya Yolu, ömrünü yollara adamış insanlar tarafından dünyanın en iyi rotalarından biri olarak kabul görülüyor. Bununla birlikte dünyanın en uzun 10 yürüyüş rotasından biri olan Likya Yolu, Fethiye’den başlayıp Antalya’ya kadar süren 555 kilometrelik bir güzergâh. Günümüzde Teke Yarımadası olarak anılan ve tarihteki bilinen ismiyle de Likya coğrafyasını kapsayan bu rota; doğa, tarih ve macera tutkunları için “ölmeden önce mutlaka yapılması gereken şeyler” listesinde yer alacak kadar büyük bir öneme sahip yer.Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi:&nbsp;Tarihte Anadolu’nun yerlisi Luvi halkının yaşadığı Likya’yı, “ışıklar ülkesi” olarak adlandırıyordu. Antik çağda bilim ve tıp alanında çığır açan yeniliklerle dikkat çeken Likyalılar, aynı zamanda gerçek anlamda tarihteki ilk demokratik birliği de oluşturmuştur. Birliğin merkezi konumundaki Patara, hatırlanacağı üzere 2020 yılında “Patara Yılı” ile anılmıştı. Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan Lukka’dan Likya’ya: Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi&nbsp;adlı kitap, bu tarihî coğrafyanın geçmişini derinlemesine inceleyen bir başucu kaynağı. İlk olarak Türkçe ve İngilizce olmak üzere büyük boy olarak yayımlanan çalışma, sonrasında özellikle gezginlerden de gelen talepler üzerine sırt çantasında da sığabilecek şekilde standart boyda yeniden yayımlandı.&nbsp;Lukka:&nbsp;Anadolu’nun en eski devletlerinden Hititler tarafından Lukka olarak isimlendirilen Likyalılar, Hititçeye yakın bir dil kullanmaktaydı. Homeros’un aktardığı mitolojik anlatıya göre Likya’nın kökeni eski devirlerde Girit adasıydı. Europa’nın iki oğlu olan Sarpedon ve Minos, Girit’in yönetimini ele geçirmek için mücadeleye girişmiş bu kavgadan da Minos galip çıkmıştır. Bunun üzerine Girit’ten sürülen Sarpedon Asya kıyılarına yani Likya’ya çıkmıştır. İşte Homeros’a göre de Likyalıların hikâyesi de böyle başlar.&nbsp;Demokrasi:&nbsp;Lukka’dan Likya’ya: Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi&nbsp;isimli bu derleme kitap, Homeros’un mitolojik anlatısının ötesine geçerek arkeolojik çalışmaların da ışığında bölgenin ve bu kadim halkın tarihine ilgi duyanlar için önemli başlıklara sahip. Demokratik bir birlik olarak geçirdiği dönemin ardından Büyük İskender’in bölgeyi ele geçirmesiyle başlayan Hellenistik Çağ ve ardından bir Roma eyaleti olarak varlığını sürdüren Likya’nın tarihi hakkında detaylı bilgilerin yer aldığı kitap, bu Anadolu medeniyetinin kültürel yaşantısına da ışık tutuyor.&nbsp;ABD’ye ilham olan bir siyasi yapı:&nbsp;Ksantos (Arnna), Patara, Myra, Pnara, Tlos, Olympos, Cybira, Boubon, Balbura, Oenoanda, Aperlae, Simena, İsinda ve Apollonia kentlerinden oluşan demokratik Likya Birliği, ileride devlet başkanlığı da yapacak olan Alexander Hamilton ve James Madison tarafından yazılan Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’nın da ilhamını aldığı bir siyasi yapıydı. Kitap, bu federasyonun yapısını incelerken bir yandan da antik kentleri üzerinden de Likya Yolu’nda yolculuğuna devam eden gezginler için de bir rota çizmeyi ihmal etmiyor.Patara’da kazı başkanlığı görevini üstlenen Havva İşkan ile kazı başkan yardımcısı Erkan Dündar’ın derlediği Lukka’dan Likya’ya: Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi; arkeoloji, tarih, sanat ve bir Likya rehberi olması nedeniyle hem kütüphanelerde hem de sırt çantasında bulunması gereken bir çalışma.&nbsp;

Bir Likya rehberi: Önce sırt çantasına, ardından kütüphaneye.

Işıklar Ülkesi Likya

Geçtiğimiz hafta seyahat yazarı Francis Russell'ın çalışmasıyla başladığımız Antik Anadolu yolculuğumuza bu hafta Ordinaryüs unvanına sahip son isimlerden biri olan Ekrem Akurgal'ın&nbsp;Anadolu Uygarlıkları ile devam ediyoruz. Türkiye toprakları, ev sahipliği yaptığı tarihî miras neticesinde dünyanın en önemli arkeolojik alanlarından biri olma özelliği taşıyor. Mezopotamya, İç Anadolu ve Ege kıyılarında ortaya çıkan medeniyetlere ait kalıntılar günümüzde bile hayranlık uyandırıyor. Özellikle İzmir'deki Smyrna Antik Kenti'nde yaptığı kazılarla bu bölgeyi insanlığa kazandıran arkeolog Ekrem Akurgal, Anadolu'nun farklı bölgelerindeki tarihî yerleşimlere bu çalışmasıyla ışık tutuyor. Ekrem Akurgal'ın kaleme aldığı Anadolu Uygarlıkları&nbsp;isimli kapsamlı çalışması sadece arkeoloji ve tarih öğrencileri için değil, aynı zamanda bu tarihî coğrafyayı gezerek öğrenmek isteyen meraklılar için de iyi bir kaynak.Geçtiğimiz yıl Phoenix Yayınları tarafından üçüncü baskısı yapılan Anadolu Uygarlıkları, antik çağlarda Asya, Kapadokya ve Mezopotamya gibi farklı isimlerle anılan günümüzde de Türkiye toprakları içinde kalan binlerce yıllık yerleşimlere dair kapsamlı bir rehber. Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü, Goethe Madalyası ve Premio Internazionale "I Cavalli d'Oro di San Marco" gibi madalya ve ödüllerin sahibi olan Ekrem Akurgal'ın bu kitabını tamamlayıcı yönü bulunan bir diğer çalışması ise Anadolu Kültür Tarihi'dir. Ancak adından da anlaşılacağı üzere bahsi geçen bu kitap Andaolu coğrafyasındaki kültürel araştırmalara odaklanıyor.Hatti ve Hitit uygarlıklarıyla başlayan süreçte Alacahöyük gibi en eski kalıcı yerleşim örneklerinden destanlara konu olan Troya'ya kadar Anadolu'nun farklı antik kentleri tarih, konum ve mimari yapısıyla inceleyen Ekrem Akurgal'ın bu kitabı, yurt dışında İngilizce, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca ve Almanca yayımlandıktan çok daha sonra Türkiye'deki okurla buluşmuştu. Çalışmasının Türkçe de yayımlanması için girdiği mücadeleye kitabın ön sözünde değinen Ekrem Akurgal, gördüğü ilgisizlik nedeniyle muhtemelen biraz da kırgınlıkla uzun bir süre Türkçe projelerini rafa kaldırdı. Daha sonrasında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay döneminde de kimi girişimlerde bulunulsa da yurt dışında büyük ilgi gölen Ancient Civilizations and Ruins of Turkey&nbsp;gibi yapıtlar ancak 1980'li yıllarda okurla buluştu. Bu gecikmede hem kitapların pek çok sanat kitabı gibi daha maliyetli olması ve ne yazık ki ilgi yetersizliği önemli iki etkendi.Yazıldığı dönem itibarıyla kitapta, o zamanlar hakkında pek bir bilgi bulunmayan Göbeklitepe gibi yerleşimler ne yazık ki yer almıyor. Ancak buna rağmen Anadolu Uygarlıkları, içerik bakımından zenginliğini ve geçerliliğini koruyor.Salgının seyrinin de müsaade ettiği ölçüde Troya'dan başlayıp Likya’ya uzanan coğrafyada bir Grup Gündoğarken ya da Bulutsuzluk Özlemi albümleriyle çıkacağınız yolculukta karşınıza çıkacak olan kahverengi tabelalara saptığınızda Ekrem Akurgal’ın bu değerli çalışması en önemli rehberiniz olacaktır. 2002 yılında aramızdan ayrılan Ekrem Akurgal’ın Nemrut’tan Smyrna’ya Anadolu’daki antik yerleşimleri karış karış anlatan bu çalışması, dileriz ki tüm bu olayların geçtiği topraklarda daha fazla ilgi görür.

Ekrem Akurgal’ın kaleminden antik şehirlere doğru bir yolculuk.

Ordinaryüsün Anadolu Rehberi

"Her savaştan bir yara." Bu söz, Türkiye'de bir kuşağın hayatında yer etmişti. Bu kuşak Balkan Harbi, Birinci Dünya Savaşı ve en nihayetinde de Kurtuluş Savaşı'nı gören bir jenerasyondu. Cumhuriyeti kuran bu kuşağın oluşturduğu veya takipçisi olduğu popüler kültürün hikâyesini anlatan kitap da ilhamını Yanık Ömer türküsünün girişindeki bu cümleden alıyor. 100. Yılında Cumhuriyet'in Popüler Kültür Haritası: Her Savaştan Bir Yara, Derya Bengi ve Erdir Zat'ın kapsamlı araştırmasının ilk cildi olarak Yapı Kredi Yayınları etiketiyle raflardaki yerini aldı. Raftan, bu&nbsp;özel&nbsp;çalışmayı&nbsp;öne&nbsp;çıkarırken bir döneme damgasını vuran Safiye Ayla'nın şarkılarını iftiharla tavsiye eder.Tarihi, savaş meydanları ve diplomasi masalarının&nbsp;ötesine taşıyan çalışmalar son dönemde sevindirici biçimde artış gösteriyor. Derya Bengi'nin 2016 yılında yayımlamaya başladığı Şimdiki Zaman Beledir serisi kapsamında 1950'lerden 1980'lere uzanan ve Türkiye'nin dört 10 yıllık zaman diliminin müzikal yolculuğunu ayrıntılı bir biçimde dört ayrı ciltte incelediği&nbsp;çalışması, büyük beğeni toplamış, kısa sürede de baskıları tükenmişti. Titiz araştırmalarıyla dikkat&nbsp;çeken yazar, bu kez bir başka seriye Erdir Zat ile birlikte imza atmaya başladı. 100 Yılında Cumhuriyet'in Popüler Kültür Haritası&nbsp;üst başlığını taşıyan serinin 1923-1950 yılları arasını kapsayan cildi Her Savaştan Bir Yara başlığıyla raflardaki yerini aldı.A’dan Z’ye popüler kültür tarihi: Tamamı&nbsp;üç ciltten oluşacak serinin ilk kitabında Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk döneminin olay ve olguları A'dan Z'ye 250 başlıkla gazete ve dergi arşivlerinin ışığında edebiyat, müzik ve sinema ve spor gibi farklı alanlardan derlenerek ele alınıyor. Cumhuriyetin ilanından Demokrat Parti iktidarının başladığı 1950 yılına kadarki döneme odaklanan bu ilk ciltte döneme damgasını vurmuş popüler kültür hadiseleri ayrıntılı bir biçimde ele alınıyor.&nbsp;Yazının girişinde de referans verdiğim ve Safiye Ayla ile özdeşleşen Yanık Ömer türküsünün esin kaynağı olduğu kitap, dönemin gündem hâline gelen ve popüler kültüre mal olan gelişmelerini devrin gazete ve dergilerindeki yansımaları ışığında okura sunuyor.&nbsp;Yeni bir yaşam ve eğlence tarzının teşvik edildiği bu dönemde İstanbul’un Adalar gibi hem eğlence hem de özellikle yaz aylarında önemli bir tatil rotasında yaşananların yanı sıra; caz ve diğer müzik türlerine duyulan ilgi, başkent Ankara’da ses getiren Kömür Sergisi, çok konuşulan artist izdivaçları, ülke genelinde başlatılan heykel seferberliği gibi başlıklar kitapta dikkat çeken maddelerden sadece birkaçı.Bir Cumhuriyet başyapıtı Lüküs Hayat: Kitapta büyük şöhrete sahip Hacı Bekir Lokumları, ipek çorap savaşları ve Türkiye'deki ilk kadın oyuncu Bedia Muvahhit’in siyah beyaz karelerde yer aldığı Cemal Reşit Rey’in yazdığı Lüküs Hayat opereti, kitabın zengin görsel arşivinin dikkat çekici kısımları arasında yer alıyor. Öyle ki döneme ait çok sayıda dergi ve gazete sayfalarının yanı sıra afişler ve Gökhan Akçura’nın önemli arşivinde bulunan nadir fotoğraflar kitabı görsel açıdan da oldukça doyurucu bir noktaya taşıyor.&nbsp;Dönemin ünlü markalarının Türkiye’de yayımlanan reklamları, kültür etkinliklerine ait afişler ve fotoğraflar peşi sıra büyük yaralar açan savaşlardan sonra hayata yeniden tutunmaya çalışan bir milletin gündelik hayatına dair dikkat çekici ipuçları veriyor. Dolayısıyla bu kitap, tarih ve popüler kültür meraklılarının yanı sıra dönemin hâletiruhiyesine göz atmak isteyenler için önemli bir kaynak. Ansiklopedi okumayı çok seven biri olarak bir haftadır elimde olan kitabın pek çok maddesini defalarca okudum. Şimdiden yakın gelecekte raflarda yerini alması muhtemel ikinci ve üçüncü ciltleri de merakla bekliyorum.

Cumhuriyet'in 100 yılına farklı bir bakış

A'dan Z'ye popüler kültür haritası

Osmanlı’da başlayan modernleşme hamlelerinin en önemli adımlarından biri de kadınların daha görünür olabilmesiydi. 19. yüzyılın ikinci yarısında daha da belirginleşen bu değişim sonucunda Fatma Aliye ve Halide Edip gibi yazarlar dönemin önemli figürleri hâline geldi.&nbsp;Bu dönemin önemli isimlerinden biri olup zaman içinde hak ettiği değeri görememeye başlayan kadınlar da vardı. Bunlardan biri de Emine Semiye idi. Ahmet Cevdet Paşa’nın kızı ve Fatma Aliye’nin kardeşi olan Emine Semiye tıpkı ablası gibi roman türünde eserler kaleme almış; hatta dönemin üretken yazarlarından biri olmuştu.&nbsp;Cumhuriyetle birlikte kadının toplumdaki konumu geçmişe göre daha da iyileşmiş olsa Osmanlı’nın bu son dönemindeki önemli yazar ve yapıtları unutulmaya yüz tutmuştu.Emine Semiye'nin Sefalet'i: Yayın hayatına iki yıl önce başlayan Vakıfbank Kültür Yayınları neredeyse bir asır sonra Emine Semiye kitaplarını okurla yeniden buluşturmaya başladı. Yayınevi geçtiğimiz günlerde Emine Semiye’nin Sefalet adını taşıyan romanını okurla buluşturdu. Latin harflerine ilk kez aktarılan kitapta günümüz Türkçesinde artık kullanılmayan kelimeler de parantez içinde karşılıklarıyla kitabın sayfalarında yer alıyor.&nbsp;Yılmaz bir hak savunucusu: Osmanlı kadın hareketinin önemli bir ismi olan Emine Semiye Hanım, İkinci Meşrutiyet döneminden itibaren etkin bir biçimde siyasal mücadelenin de içinde yer aldı. Hatta o dönemde yazar, edebiyatçı kimliğinden ziyade siyasi duruşuyla ünlenmişti. Farklı okullarda öğretmenlik de yapan Emine Semiye, bu dönemde ekonomik zorluklar çeken ve fuhuşa zorlanan kadınların hak mücadelesinde yanlarında oldu.Gönüllü ve aktivist: Dönemin önemli siyasilerinden Ahmet Cevdet Paşa’nın kızı olması sebebiyle iyi bir eğitim alma imkânına sahip olan Emine Semiye, Fransa ve İsviçre’de psikoloji ve sosyoloji okuduğu dönemden de önce aslında aile ortamında modernite ve benzeri kavramlarla tanışmıştı. Türk edebiyatının ilk kadın romancısı olarak kabul edilen ablası Fatma Aliye gibi o da tefrika romanlar kaleme alırken bir yandan da aktivist kimliğiyle ön plana çıkmaya devam etti. İttihat ve Terakki’ye de zaman içinde üye olan Emine Semiye, 1912’de Balkan Harbi sırasında Şişli Etfal Hastanesi’nde gönüllü hemşirelik de yaptı.Feminizm ve kadın hareketleri: Gazete ve dergilerde yer alan yazılarında yer yer Emine Vahide takma ismini kullansa da kendi adının yer aldığı metinlerde de feminizmi referans olarak gösterdi. 1944 yılında 79 yaşında hayatını kaybeden yazarın, Sefalet romanında ikili ilişkilerinin yanı sıra dönemin batılılaşma atmosferi ve kadın hareketlerine dair güçlü izler bulunuyor. Bu yönüyle Sefalet, edebiyat severler kadar tarihçiler ve sosyologlar için de dikkatle incelenmesi gereken bir kitap olarak karşımıza çıkıyor.&nbsp;Sefalet: Romanın içeriğinden de bahsedecek olursak; varlıklı bir ailede yetişmesine rağmen evlendikten sonra zenginliğini kaybeden bir kadının sefalete uzanan erkek egemen dünyada ayakta kalma hikâyesi anlatılıyor.Vakıfbank Kültür Yayınları,14 kitabı bulunan Emine Semiye’nin diğer eserlerini de bu çerçevede Latin alfabesine aktarıp okurla buluşturmaya devam edecek. Bir döneme damga vurmuş böylesine önemli bir ismin eserlerinin yeniden okunabilir olması edebiyat severlerin yanı sıra tarih, sosyoloji ve siyaset araştırmaları yapanlar için de büyük bir kazanım.

Gölgede kalan bir kadın yazarın eserleri, Vakıfbank Kültür Yayınları tarafından yeniden okuyucuyla buluşturuluyor. 

Osmanlı’dan aydın bir kadın portresi: Emine Semiye ve Sefalet

Alan Macfarlane,&nbsp;çağımızın yaşayan en&nbsp;önemli antropologlarından biri olarak kabul ediliyor. 20 kitabı ve&nbsp;çok sayıda makalesiyle Macfarlane, antropoloji kadar tarih alanında da literatürün ilerlemesine büyük katkı sağlıyor. Yazarın başyapıtı olarak sayılan The Origins of English Individualism&nbsp;kitabı geçtiğimiz günlerde Vakıfbank Kültür Yayınları tarafından Onur İşçi'nin çevirisiyle Türkçeye kazandırıldı. İngiliz Bireyciliğinin Kökenleri&nbsp;ismiyle raflardaki yerini alan&nbsp;çalışma, okuru "Güneş Batmayan İmparatorluk" şeklinde anılacak olan İngiltere'nin Ortaçağ'daki köklerine doğru bir yolculuğa&nbsp;çıkarıyor. Biz de bu&nbsp;önemli&nbsp;çalışmaya kayıtsız kalmayıp Raftan onu seçiyoruz.Ian Morris'in Dünyaya Neden Batı Hükmediyor&nbsp;ve Philip T. Hoffman'ın Avrupa Neden Dünyayı Fethetti adlı&nbsp;çalışmaları, tıpkı Jared Diamond'un Tüfek, Mikrop ve&nbsp;Çelik&nbsp;gibi Batı Avrupalı devletlerin dünya&nbsp;çapında oluşturduğu dominasyonun köklerine inip bu zor ve karmaşık sorunun cevabını arıyor.&nbsp;Öyle ki Daron Acemoğlu'nun James A. Robinson ile birlikte kaleme aldığı Ulusların Düşüşü&nbsp;kitabı da giriş bölümü itibarıyla bu soruya cevap vermeyi amaçlayan bir kitap olarak dikkat&nbsp;çekmişti.&nbsp;Aydınlanma ve Sanayi Devrimi’nin kökenleri: Alan Macfarlane, yukarıda bahsi geçen kitapların anlattığı tarihsel olayları biraz daha geriye sarıp meselenin köklerini irdeliyor. Marx, Weber, Bloch ve Goody gibi birçok isimle fikrî diyalog hâlinde olan Macfarlane, İngiliz Bireyciliğinin Doğuşu&nbsp;adlı bu en&nbsp;önemli&nbsp;çalışmasında bir dönüşümün izini sürüyor. İngiltere toplumunda ailenin yapısı, köyden şehre göçle oluşan yeni bir kimlik, Aydınlanma ve en nihayetinde de Sanayi Devrimi'ni hazırlayan koşullara odaklanan yazar, bugünün bireyselleşmiş Anglo-Amerikan yaşam tarzının tarihsel serüvenini inceliyor.Ayrıca: 1941 yılında Hindistan'ın kuzeydoğusundaki Meghalaya bölgesinde dünyaya gelen Alan Macfarlane'nin&nbsp;çalışmalarının önemli bir bölümü antropolojinin yanı sıra Birleşik Krallık, Nepal,&nbsp;Çin, Hindistan ve Japonya tarihiyle modern dünyanın kökenleri&nbsp;üzerine. King's College'ta profesörlük yapan Macfarlane, başta şu anda bahsettiğimiz İngiliz Bireyciliğinin Doğuşu&nbsp;olmak&nbsp;üzere diğer&nbsp;çalışmalarında da antropoloji ve tarihi bir arada ilerleten bir metotu benimsiyor.“İngiliz istisnailiğinin” nedenleri: Britanya Akademisi ve Kraliyet Tarih Topluluğu üyesi olan Alan Macfarlane, bu önemli kitabında İngiltere’nin Ortaçağ feodalizminden Sanayi Devrimi’ne uzanan yaklaşık 500 yıllık dönüşümünü incelerken bu ada ülkesiyle kıta Avrupası arasında çeşitli kıyaslamalar da yapıyor. Feodalizmin gücünün zirvesine ulaştığı 13. yüzyıldaki İngiltere’nin toprak rejimi, mülkiyet ilişkileri, aile hukukuyla toplumsal ve dinsel yapılanmasının zaman içinde kıta Avrupası’ndan kopuşunun nedenleri sorusuna İngiliz Bireyciliğinin Doğuşu kitabında cevap aranıyor. Macfarlane, “İngiliz istisnailiği” olarak da adlandırılan bu olgunun köklerinin dayandığı yapıyı araştırıyor.Ayrıca: Araştırmasına köylü toplumun doğasını incelemekle başlayan Macfarlane, İngiltere’nin köylü bir toplumdan çıkmaya başladığı döneme ve bunun nedenlerine de bu noktada odaklanıyor. 13. yüzyıldan başlayıp 17. yüzyıla uzanan bu geniş zaman dilimi içinde İngiltere ekonomisinin yapısını da inceleyen Macfarlane, bu ada toplumunun değişen üretim ve tüketim araçlarını da irdeliyor.The Culture of Capitalism, The Empire of Tea gibi çalışmaları da bulunan Alan Macfarlane; Adam Smith, Thomas Malthus, Yukichi Fukuzawa ve Montesquieu gibi biyografilere de imza attı. Bu değerli çalışmaların da önümüzdeki dönemde Türkçeye kazandırılması hem spesifik tarihsel konular hem de biyografi sevenleri sevindirecektir. &nbsp;&nbsp;

"Güneş Batmayan İmparatorluk"un doğuşu.

"İngiliz bireyciliği"nin kökenlerine bir yolculuk

Tarih elbette onu yapanlar kadar yazanların da&nbsp;ürünü. Tarihi ele alan, kaleme döken insanın konu edindiği durumu algılayışı ve ortaya koyduğu yorum, tarihsel gerçeklik kadar belirleyici bir unsur. Heredot ve hatta Homeros'tan günümüze kadar bu anlatılar uygarılıkların inşasında da kilit rol oynadı. Doğu ile Batı ayrımının gün yüzüne&nbsp;çıktığı Troya Savaşı, Homeros'un İlyada anlatısıyla destansı bir anlatıma bürünse de bir yandan da olayı belli bir bakış açısından anlatır ve de tarihe not düşer.Homeros ve onun içinde bulunduğu antik dünyaya dair bildiklerimizin başlangıcı&nbsp;çok büyük oranda bu ünlü&nbsp;ozan ve yine o devirde yaşayan tarih yazıcılarının aktardıklarından oluşuyor. Ancak özellikle Rönesans ile birlikte başlayan ve her dönem git gide artan antik döneme duyulan ilgi bu alanda hatırı sayılır tarih araştırmalarının da ortaya çıkmasına neden oldu. Bu araştırmalardan birkaçının altında imzası olan isim de Jacob Burckhardt.Antik Yunan'dan Rönesans'a: 1818 yılında İsviçre’de doğan tarihçi Jacob Burckhardt, antik döneme dair araştırmalarıyla 19. yüzyıldan günümüze bu alanda çok önemli referans kaynaklara imza attı. 2010 yılında Okuyan Us Yayınevi tarafından Türkçeye kazandırılan İtalya’da Rönesans Kültürü adlı başyapıtıyla da hatırlayacağımız Burckhardt’ın diğer önemli çalışmaları da bir süredir okurla buluşuyor. Ağırlıklı olarak felsefe, antropoloji ve sosyolojinin temel metinlerini Türkçe literatüre kazandıran Pinhan Yayınevi’nin çabasıyla tarihçinin Yunanlar ve Yunan Medeniyeti adını taşıyan bir diğer başyapıtı geçtiğimiz kış aylarında İsmail Hakkı Yılmaz’ın çevirisiyle raflardaki yerini almıştı. Yayınevinin tarih dizisinden çıkan ilk kitap olan Yunanlar ve Yunan Medeniyeti, antik döneme dair önemli bir başvuru kaynağı konumunda. Yine Jacob Burckhardt’ın kaleme aldığı önemli bir diğer tarih çalışması olan Yunan Kültürü Tarihi de geçtiğimiz aylarda Pinhan Yayınları’nın tarih dizisinin ikinci kitabı olarak yayımlandı. Nur Nirven’in çevirisiyle yayımlanan eser, şehir devletlerinin tarihsel gelişiminden aristokrasinin oluşumu ve Helen kültürüne kadar pek çok konu başlığını irdeliyor.Amacı: Literatüre kazandırdığı bu iki çalışmada da yaşadığı dönemin moda anlayışına uymayan Jacob Burckhardt, ele aldığı bu antik dönemi veriler ver gerçeklikler üzerine incelemeyi tercih etti. Yunan Kültürü Tarihi kitabında amacını, “Amacım, Antik Yunan kültürüne ilgiyi canlı tutmak veya övmek değil. Ne de onu hoş göstermek istiyorum. Ama Yunan düşüncesinin dünya tarihindeki ve Doğu ile Batı arasındaki yeri açıklığa kavuşturulmalı."&nbsp;sözleriyle açıklayan Jacob Burckhardt, dönemin gündelik yaşantısına dair ayrıntıları da farklı tarihsel kaynaklardan inceleyip bir araya getirmişti.Tarihçilerin ilham kaynağı: 20. yüzyıl tarih yazımını çok büyük oranda etkilemeyi başarmış isimlerden biri olan Jacob Burckhard’ın bir bütün olarak alabileceğimiz; yukarıda saydığımız üç kitap bir bakıma da Avrupa Kültür Tarihi’ni antik dönemden Rönesans’a kadar neredeyse bir bütün olarak ele alıp konuyu merak edenlere sunuyor. Ancak elbette tarihçinin yapıtları bundan ibaret değil. Örneğin, Büyük Konstantin döneminde Roma dünyasını inceleyen bir çalışmasının da Türkçeye kazandırılmasını heyecanla bekleyenlerden biriyim. Bunun yanı sıra Burckhardt’ın genel anlamda tarih ve tarihteki tarihçiler üzerine kaleme aldığı, bir nevi metodolojik bakış açısını da yansıttığı çalışmasını da özellikle bu alanda ilerlemek isteyenlere mutlaka tavsiye ediyorum.

Jacob Burckhardt'ın yapıtlarına bir bakış.

20. yüzyıl tarihçiliğine yön veren isim 

Galata, günümüzde İstanbul'un en özel semtlerinden biri olarak şehrin Doğu ile Batı arasındaki o köprü olma iddiasının hem tarihî hem de bir nevi Batılı ayağı olma özelliği taşıyor. Birazdan bu tarihî semtte çıkacağımız yolculukta semtin havasından mıdır bilinmez Charles Aznavour <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmOWJkYmM5YTdmYjZhMDAwOGM5NmM5ZiZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYzNGUxNGVlZWQ1ODgwMDA2MWM0OTcxJmlzc3VlPTVmOTI4MzgyOTcyNWZlMDAwODcxNDRmOSZwdWJsaXNoZXI9NWVkM2VjZDZjNWE4NmNjZDFlMjRjYTRhJm5ld3NsZXR0ZXI9NWUyZjZlZjU3MGI2ZDg2Mjk3NmVkMzdiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm9wZW4uc3BvdGlmeS5jb20lMjUyRnBsYXlsaXN0JTI1MkYzN2k5ZFFaRjFEWDFmVWhqRzEzQlJ0JTI1M0ZzaSUyNTNEeno4NWdhNC1RX09KVTZ1V3BmR0ZjUQ=="">şarkıları</a> dinleme arzusu depreşiyor. O hâlde kendisine kulak verelim.Bir zamanlar Galata: İstanbul'u Roma başkenti yapan Konstantin'in de özel önem verdiği ve şehir sınırları içine dâhil ettiği Galata, Doğu Roma'nın eski gücünü kaybetmesiyle birlikte bir Ceneviz kolonisi hâline geldi. Hatta öyle ki Cenova ve Venedik donanmaları burası için defalarca karşı karşıya geldi. Bu eski çağlardan geriye kalan en önemli miraslardan biri kuşkusuz artık İstanbul denince akla ilk gelen yerlerden biri olan Galata Kulesi. Sen Piyer Hanı, Ceneviz Sarayı, Galata Surları, Arap Camii de o dönemin izlerini taşıyan yapılar.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-10-23T08:09:51.319Z.jpeg" alt="Galata"><figcaption>"Galata'ya doğru" <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmOWJkYmM5YTdmYjZhMDAwOGM5NmM5ZiZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYzNGUxNGVlZWQ1ODgwMDA2MWM0OTcxJmlzc3VlPTVmOTI4MzgyOTcyNWZlMDAwODcxNDRmOSZwdWJsaXNoZXI9NWVkM2VjZDZjNWE4NmNjZDFlMjRjYTRhJm5ld3NsZXR0ZXI9NWUyZjZlZjU3MGI2ZDg2Mjk3NmVkMzdiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZhcG9zdG9pc3RhbmJ1bCUyNTJG"">İstanbul'u konuşan fotoğraflar serisi</a> Fotoğraf: <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmOWJkYmM5YTdmYjZhMDAwOGM5NmM5ZiZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYzNGUxNGVlZWQ1ODgwMDA2MWM0OTcxJmlzc3VlPTVmOTI4MzgyOTcyNWZlMDAwODcxNDRmOSZwdWJsaXNoZXI9NWVkM2VjZDZjNWE4NmNjZDFlMjRjYTRhJm5ld3NsZXR0ZXI9NWUyZjZlZjU3MGI2ZDg2Mjk3NmVkMzdiJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZiYXJraW5vemRlbWlyJTI1MkY="">Barkın Özdemir</a></figcaption></figure>Çok kültürlülük: Osmanlı döneminde ağırlıklı olarak Rum, Ermeni, Yahudi ve Levantenlerin yaşadığı Galata, sadece İstanbul'un değil, bir imparatorluğun da dışarıya açılan kapısı konumundaydı. Haliç ve Boğaziçi kıyılarıyla birlikte bir üçgeni andıran Galata, özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yaşamaya başladığı dönüşümde pek çok tarihî yönünü ne yazık ki kaybetti. Örneğin bugün sadece sokak adları olarak kalan Büyük Hendek ve Küçük Hendek bir zamanlar Galata kolonisinin surlarının geçtiği yerlerdi. İstanbul limanına da ev sahipliği yapan Galata, San Antoino Kilisesi'nin bulunduğu arazi üzerine inşa edilen Kemankeş Mustafa Paşa Camii, Arap Camii, Galata Mevlevihanesi, Cenevizlilerden kalma St. Peter ve St. Paul Katolik Kilisesi, Neve Şalom, İtalyan ve Aşkenaz sinagoglarıyla bu denli dar bir alanda bu kadar farklı kültürleri bir arada barındırabilen dünya üzerindeki birkaç yerden biridir.&nbsp;Bir Levanten Semti: İstanbul'da kalan son Levantenlerden biri olan Rinaldo Marmara, hem bu kültürün hem de Galata'nın diğer zenginliklerinin izini sürdüğü Osmanlı Başkentinde Bir Levanten Semti Galata-Pera ismini taşıyan çalışması son dönemde bölgeye dair yazılmış çok özel eserlerden biri.&nbsp;Bugün büyük değişimlere uğramış olan bu tarihî semtin bundan 150 yıl önceki hâlini merak edenlerin eline bir rehber gibi alıp sokaklarda keşfe çıkabileceği kitap aslında Galata'daki değişimin boyutlarını da gözler önüne seriyor. Örneğin günümüzde Büyük Hendek Caddesi ve Asmalı Mescit olarak bilinen bölge içinde kalan arazi geçtiğimiz yüzyılın ortalarına kadar şehrin en önemli mezarlıklarından biriydi.&nbsp;Paris'ten ilhamla: Sadece Galata değil, tepenin yukarısındaki Pera ve diğer semtlerin da dâhil edildiği Beyoğlu Belediyesi diğer adıyla 6. Daire'nin kurulduğu bölge her şeyiyle Paris'in ilham alındığı bir yerdi. Hatta bölgeye "6. Daire" denmesi bile Paris'teki arrondisement idari yapısının bir benzeridir. Dünyanın kimisine göre ilk kimisine göre ikinci metrosuna ev sahipliği yapan Galata, sokaklarda elektrik ve gaz kullanımın da İstanbul'da ilk olarak gerçekleştirildiği yerdi."Kim var imiş biz burada yoğ iken": Günümüzde vegan restoranlarından en lezzetli çikolataları tadabileceğiniz butik tatlıcılara, üçüncü dalga kahvecilerden koleksiyonları günden güne zenginleşen galerilere ve müzelere ev sahipliği yapan Galata'da tarihçi Cemal Kafadar'ın o güzel kitabınında da dediği gibi "kim var imiş biz burada yoğ iken" motivasyonuyla gezmek için Rinaldo Marmara'nın kitabı iyi bir yoldaş.Bu yazı 25 Ekim 2020 tarihinde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmOWJkYmM5YTdmYjZhMDAwOGM5NmM5ZiZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYzNGUxNGVlZWQ1ODgwMDA2MWM0OTcxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmFwb3N0b25ld3MuY29tJTI1MkZuJTI1MkZpc3RhbmJ1bA=="">Aposto! İstanbul</a>'da yayımlanmıştır.&nbsp;

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Rinaldo Marmara'nın "Osmanlı Başkentinde Bir Levanten Semti Galata-Pera" kitabı eşliğinde bir Galata gezintisi.

Bir Levanten semti: Galata'ya sevgilerle

John Ronald Reuel Tolkien için yazar, şair, filolog ve akademisyen gibi sıfatları sıralamak elbette doğal; ancak oldukça da yetersiz. Zira karşımızda ilk kez dilinden coğrafyasına; her şeyiyle bir dünya yaratan bir isim var.&nbsp;Kural dışı bir çocuk: John Ronald Reuel Tolkien, 3 Ocak 1892 tarihinde bugünkü Güney Afrika Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer Bloemfontein şehrinde dünyaya geldi. Baba tarafından ailesi birkaç kuşak önce Birleşik Krallık'a göç etmişti. Babası Arthur Tolkien de daha iyi bir kariyer için Birleşik Krallık'ın Birmingham şehrinden binlerce kilometre uzaktaki Cape Town’a taşınıp zaman içinde aldığı terfilerle banka müdürlüğüne kadar yükselmişti. Annesi de orta sınıf bir aileye mensuptu. Bu koşullarda dünyaya gelen J.R.R. Tolkien, çok küçük yaşta önce babasının sonra da annesinin ölümüyle zorlu bir gençlik dönemine adım attı.&nbsp;Yeni bir dil: Daha küçük yaşlarda edebiyata ilgi duymaya başlayan Tolkien, onu yetiştiren akrabalarının da desteğiyle durmaksızın devam eden bir kitap okuma serüvenine başlar. Sadece Birleşik Krallık’ın değil, dünyanın da en saygın eğitim kurumlarından biri olan Exeter’de Klasik Diller eğitimi alan Tolkien, bu yıllarda Elf dilini çoktan oluşturmaya başlamıştı bile. Lise yıllarını geçirdiği King Edward’s College’de giriştiği bu macera, ileride edebiyat için bir mihenk taşı olacaktı.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-04T11:09:23.238Z.jpeg" alt="Tolkien"><figcaption>J.R.R. Tolkien</figcaption></figure>Alternatif bir dünya: Zira Elf diliyle başlayan yolculuk, bu dile bir halk yaratma, bir kültür oluşturma ve en nihayetinde de yeni bir dünya yaratmaya kadar vardı. Elbette Birleşik Krallık geçmişinde Thomas More ya da Thomas Hobbes gibi isimler yeni bir dünya tasavvuruyla insanların karşısına çıkmıştı. Ancak bu ütopya, her ne olursa olsun bir gerçekliğe dayanıyordu. Yüzlerce yıl sonra Tolkien’in ortaya koyduğu ise yepyeni ve bir noktada da alternatif bir dünya oldu.&nbsp;Orta Dünya: Tolkien, Orta Dünya adını verdiği bu fantastik evreni yaratırken hiçbir ima veya benzeşim kurmadığını defalarca açıklamasına rağmen, günümüze kadar ulaşan tartışmalardan ne yazık ki kurtulamadı. Psikanalitik yaklaşımlarla Orta Dünya ile Tolkien’in geçmiş yaşantısı arasında bağ kurma çabaları da hâlâ devam ediyor. Ancak bu çabalar, Tolkien’in yaratıcılığını ve zengin hayal gücünü arka plana iten hatta küçümseyen tavırlar olarak da değerlendiriliyor.Biraz ondan biraz bundan: Elbette Tolkien Finlern, Karelia bölgesindeki masallarından, Anglo-Sakson mitolojisinden etkilenmişti. Hatta Elfçenin ses diziminde Finceyle birtakım benzerliklerin varlığını da kabul etmek mümkün. Netice itibarıyla Tolkien, Oxford’ta başarılı bir profesör olarak İngiliz kültürü ve mitolojisinin önemli parçaları olan Beowulf ve Kral Arthur hakkında da çok önemli makale kaleme almış bir akademisyen.Hobbit: Bu makaleleri yazarken bir yandan da geceleri çocuklarına masallar okuyan Tolkien, Orta Dünya’yı oluştururken çocuklarını düşünerek yazdığı Hobbit’i 21 Eylül 1937’de yayımladı. Alman romantik ve gotik edebiyatında da yerel masalların etkisiyle gördüğümüz doğaüstü olayları ayrı bir yerde tutarsak, tam manasıyla fantastik bir edebiyat ürünü olarak Hobbit, tarihteki yerini aldı.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-04T11:12:15.905Z.jpeg" alt="Yüzüklerin Efendisi üçlemesi"><figcaption>Yüzüklerin Efendisi üçlemesi</figcaption></figure>Yüzüklerin Efendisi üçlemesi: Tolkien, İkinci Dünya Savaşı yıllarında üniversitedeki derslerine ve Orta Dünya’yı geliştirmeye devam etti. Savaş yıllarında taslağını ilerlettiği ve başyapıtı olarak kabul edilen Yüzüklerin Efendisi üçlemesini de 29 Temmuz 1954’te okurla buluşturdu. Bu süreç, Tolkien için oldukça yıpratıcı bir dönemdi. Yayıncısının Hobbit’i devam ettirmesi yönündeki baskılarına direnen Tolkien’in üçlemesi, başlarda pek de ilgi görmedi. Ancak Tolkien, buna rağmen üç çağa ayırdığı Orta Dünya Tarihi’nde boşlukta kalan kısımları doldurmaya devam etti. Başta Silmarillion olmak üzere Orta Dünya üzerine çalışmalarını sürdürse de ne yazık ki ömrü tamamlamaya yetmedi.Christopher Tolkien: 2 Eylül 1973’te Birleşik Krallık'ın Manş Denizi kıyısındaki Bournemouth şehrinde vefat eden Tolkien’in edebi mirasını 2020 yılının başında hayatını kaybeden oğlu Christopher Tolkien, okurla buluşturmaya devam etti. Bunu yaparken babasının notlarına sadık kalarak herhangi bir müdahalede bulunmadı. Bunun yerine farklı taslakları Hurin’in Çocukları gibi sonradan yayımlanacak eserlerde alternatif hikâye örgülerini de bir arada okurlara sundu.Dönüm noktası: Narnia Günlükleri’nin yazarı ve yakın arkadaşı C.S Lewis tarafında Nobel Edebiyat Ödülü’ne de aday gösterilen Tolkien’i, dönemin seçici kurulu pek de ilgi çekici görmemişti. Ancak tam da o yıllarda yani 1960’larda Tolien’in kaleme aldığı Yüzüklerin Efendisi, Birleşik Krallık'ta zaman içinde ilgi görmeye başlamıştı. Özellikle ABD’de kitabın basılması ve kısa sürede çok büyük bir ilgiyle karşılaşması, Yüzüklerin Efendisi üçlemesi için bir dönüm noktası oldu. Araştırmalara göre dünyada en çok okunan birkaç kitaptan biri olan üçleme, Tolkien’in ölümünden sonra tüm dünyada büyük beğeni topladı.&nbsp;Orta Dünya kültürü: Tipik bir muhafazakâr olan ve bu doğrultuda yaşayan, doğayı seven, makinelere ve makineleşmeye karşı çıkan Tolkien’in yarattığı Orta Dünya, zaman içinde bir kültüre dönüşüp çeşitli müzik gruplarına ilham oldu. Çocukluğundan itibaren büyük bir Tolkien hayranı olan yönetmen Peter Jackson’ın bir proje hayal etmesiyle Yüzüklerin Efendisi için yeni bir dönem başladı. Beyaz perdeye aktarılan ve birçok ödülün sahibi olan Yüzüklerin Efendisi üçlemesi, bugüne kadar yaklaşık 1,5 milyardan fazla kişi tarafından izlendi.Dilinden coğrafyasına, tarihinden kültürüne bu kadar bütüncül bir yaklaşımla çelişkisiz bir dünya yaratmayı başaran Tolkien’in bu başarısı, bugün aşılması zor bir eşik olarak kabul ediliyor.

Onun başarısı pek çok hayranı ve otoriteler tarafınca da bir daha aşılamayacak bir eşik olarak kabul ediliyor. 

Tolkien: Bir dünya kuran yazar

Üniversitede elbette biraz da abartılı bir şekilde hocamın söylediği söz aradan geçen yıllara rağmen Pink Floyd dinlediğim her an kulağımda&nbsp;çınlar: “İnsanlar ikiye ayrılır; Pink Floyd dinleyenler ve Pink Floyd dinlemeyenler”. Muhtemelen anonimleşen ve elbette ayrımcılık kokan bu&nbsp;önerme, aslında hayranları nezdinde Pink Floyd'un ne denli değer gördüğünün de önemli bir göstergesi. Bu hafta artık bir efsane hâline gelen Pink Floyd'un hikâyesini konu edinen bir kitabı Raftan indiriyoruz.Yazıyı yazmaya başlamadan&nbsp;önce hangi Pink Floyd şarkısını açacağıma karar vermek dahi epey bir zamanımı aldı. Zira ilkokul yıllarımda The Wall video klibiyle tanıdığım ama elbette es geçtiğim, lise yıllarımda ise yavaş yavaş idrak etmeye başladığım bu grup, ilk gençlik yıllarımdan bugüne değin bilinçli ya da bilinçsizce inşa ettiğim müzikal zevkimde hep bir&nbsp;çıta oldu. Netice itibarıyla yazının şarkısı Welcome to the Machine&nbsp;oldu.Sümeyra Teltik ve Fatma Berber'in Destek Yayınları etiketiyle raflardaki yerini alan Pink Floyd: Kilidi Açamazsan Kır Kapıyı&nbsp;isimli&nbsp;çalışmaları, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönüşen müziğin&nbsp;öncülerinden bir grubun kuruluşundan dağılışına farklı yönlerini irdeliyor. Kitap; Syd Barret, Roger Waters, Nick Mason, Richard Wright ve gruba daha sonradan katılan David Gilmour'un gençlik yıllarında başlayan bu müzikal maceralarının, hem kendilerini hem de farklı jenerasyonları, dolayısıyla da dünyayı değiştireceğini bilmedikleri yıllarından bahsediyor.Kitabın içeriğine geçmeden böylesi bir eserin yazılmasının önemine değinerek yazıya bir parantez açmak istiyorum. Lise yıllarında müzik dergilerinin verdiği cep kitaplarını bir yana koyarsak Türkiye’de popüler müzik konusunda bundan 20 yıl öncesine kadar kaynak sıkıntısı had safhadaydı. İnternetin olmadığı o dünya, elbette bizler için büyük bir bilgi açlığı anlamına da geliyordu. Pink Floyd: Kilidi Açamazsan Kır Kapıyı&nbsp;kitabıyla da aslında arada geçen zaman içinde Türkçedeki belli başlı müzik kitapları üzerine duracağım bir seriye de başladığımızın haberini vermiş olayım.Orta sınıf ailelerin zeki&nbsp;çocukları: "Balo salonlarında, kulüplerde devam etmeyeceğiz. Büyük bir&nbsp;çadır kirayacağız, gezici sirkler gibi gezeceğiz."&nbsp;diyordu Roger Waters, grubun daha ilk yıllarında gelecek planlarını anlatırken. Birleşik Krallık'ta biri hariç&nbsp;(Nick Mason) orta sınıf ailelere mensup&nbsp;üniversiteli, zeki ve duyarlı gençlerin bu yolculuğu, elbette gül bahçeleriyle&nbsp;çevrili olmamıştı. Pink Floyd: Kilidi Açamazsan Kır Kapıyı bir grubun biyografisi olarak Syd Barrett'in müzikal fikirlerinden yola&nbsp;çıkarak grubun diğer&nbsp;üyeleriyle bir araya gelmesi ve son olarak da David Gilmour'un ekibe katılma sürecini ele alıyor.&nbsp;Kronolojik bir düzlemde ilerleyen kitap, grubun&nbsp;çok ses getiren albümleri, Syd Barret'ın ortalıktan kaybolması ve en nihayetinde herkesin malumu bir şekilde Roger Waters'ın gruptan kavgalı bir şekilde ayrılmasıyla devam ediyor. Ne hazindir ki pek&nbsp;çok grupla aynı kaderi paylaşan Pink Floyd, bu kez yoluna iki esas kurucusu olmadan ve elbette&nbsp;üslubunu da bir nebze değiştirerek yakın zamana kadar devam etmişti. Bilindiği&nbsp;üzere içinde Anisina&nbsp;isimli bir şarkının da bulunduğu Endless River, efsanevi grubun son ortak albümü olarak açıklanmıştı.Dünya çapında her an bir yerde bir şarkısı çalındığı varsayılan Dark Side of the Moon&nbsp;gibi çığır açan albümlere imza atmış, rock tarihinin en önemli sololarından birini barından Comfortably Numb ve High Hopes gibi şarkılara hayat veren Pink Floyd hakkında kendisine “nereden başlamalı?” diye soran meraklıların faydalanabileceği bu kitap, bilgilerini tazelemek isteyen eski kurtların da kitaplığında yer alabilir.

Birleşik Krallık'tan dünyaya yayılan müzikal çığlık

Pink Floyd: Çocuk büyüdü, düş bitti

Bir kitaba sadece adına bakarak, henüz içeriğiyle hiç ilgilenmeden vurulmak bazısına tuhaf gelebilir ama John Berger'in O Ana Adanmış&nbsp;isimli kitabı beni böyle tavlamayı başarmıştı. Üniversite yıllarında bir nevi ders kitabı olarak okuduğumuz Görme Biçimleri&nbsp;ile aşina olduğumuz John Berger’in bu derinlikli dünyasına dair aralanan kapılar elbette yalnızca yukarıda bahsi geçen iki kitap olmadı. Bir süredir spontane bir şekilde gelişip bu noktaya evrilen yazarlar ve eserleri serisinde, anlaşılacağı üzere bu haftaki ismimiz 20. ve hatta 21. yüzyılın en önemli sanat eleştirmenlerinden biri olarak nitelendirebileceğimiz John Berger.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-01-07T11:23:16.119Z.jpeg" alt="John Berger"><figcaption>John Berger, 1966 Fotoğraf: Jean Mohr</figcaption></figure><hr>2 Ocak 2017’de aramızdan ayrılan John Berger, 91 yıllık ömrüne çok sayıda sanat eleştirisi çalışmasının yanında romanlar da sığdırmış bir isim. Çağın en etkili sanat eleştirmenlerinden biri olarak da kabul edilen John Berger, kadrajın içindeki bütünü yorumlarken her seferinde biraz daha ufuk açtı. Bu kadraj kimi zaman bir fotoğraf karesi kimi zaman bir sinema filmiydi. Ancak bizim bu hafta değineceğimiz John Berger’in doğrudan resim sanatı üzerine yazılarının yer aldığı iki derleme çalışması: Portreler ve Manzaralar.Berger'in gözünden: 2018 yılında yayımlanan Portreler&nbsp;ve 2019 yılında Türkiye’deki okurla buluşan bir diğer çalışması olan Manzaralar, 2017’de hayatını kaybeden John Berger’in bu alanda kaleme aldığı yazılardan oluşan derlemeler olarak karşımıza çıkıyor. John Berger’in tıpkı diğer kitapları gibi bu iki çalışma da Metis Yayınları tarafından yayımlandı. Portreler, Tom Overton’ın yazara dair derlediği yazılardan oluşuyor. İngilizcedeki ilk baskısı 2015 yılında yapılan Portreler, mağara resimlerinden günümüze kadar uzanan 30 bin yıllık bir zaman dilimi içinde resmedilmiş portrelere dair John Berger’in kendine has görme biçimi çerçevesindeki eleştirilerden oluşuyor.&nbsp;Portreler: Fransa’nın güneyinde bulunan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Chauvet Mağarası’ndaki duvar resimleriyle başlayan anlatı Bellini, Dürer, Michelangelo, Brueghel, Caravaggio, Turner, Géricault, Turner, Cézanne, Degas, Monet, van Gogh, Rothko, Abidin Dino, Jean-Michel Basquiat ve Randa Mdah’a kadar uzanan çok geniş ve farklı türde eserler ortaya koyan sanatçıların portre çalışmalarına odaklanıyor. Kitabın önsözünde kendisinin bir sanat eleştirmeni olarak anılmasından ne denli nefret ettiğini ifade eden John Berger, “Uzun ömrümde bir yazar olarak zaman zaman sanat hakkında yazılar yazmam sanatçılardan aldığım ilham sayesindedir.” sözleriyle esasında durduğu yeri de özetliyor. Kitaptaki her satır kendini bu alanda geliştirmek ve ufkunu genişletmek isteyenler için çok önemli bir kaynak. Hacimli bir çalışma olan kitabın ciltli baskısı da elbette kitaba bir albeni katıyor. Ancak keşke çok sayıda tablonun yer aldığı kitapta görsellerin siyah beyaz kullanımı tercih edilmeseydi.Manzaralar: Bu seçim, John Berger’in yazıda değineceğimiz bir diğer derleme çalışması olan Manzaralar kitabında da aynı yönde gerçekleşmiş. Yine Tom Overton’ın yayına hazırladığı kitap, Mayıs 2019’da Metis Yayınları tarafından Beril Eyüboğlu, Özlem Dalkıran ve Oğuz Tecimen’in çevirisiyle raflardaki yerini aldı. Resim sanatının yanı sıra genel bir çerçevede kendi sanat anlayışına dair yazılardan oluşan Manzaralar adlı kitapta okur; Ernst Fischer, Roland Barthes, Marquez, Walter Benjamin hakkında yazıların yanı sıra Rönesans sanatı, Sovyet estetiği, kübizm, Victoria dönemi ve Romantik dönem manzaraları gibi farklı konularda John Berger’in kaleminden sayfalara geçenleri okuma fırsatı bulabiliyor.

Portreler ve Manzaralar üzerine bir hazine

Ana adanmış hayat: John Berger

“Bütün yollar Roma'ya&nbsp;çıkar.” Bu, boşuna ya da gelişigüzel söylenmiş bir söz değil elbet. Antik&nbsp;Çağ'da bir yol medeniyeti olan Roma'nın Akdeniz havzasında&nbsp;ördüğü yollar, o dönem için büyük bir ulaşım ve haberleşme ağı yaratmıştı. Ancak Latinium adlı bölgede; Tiber nehri kıyısında Romus ve Romulus kardeşlerin kurduğu, kurulurken kurucularından birinin “kardeş katli” sıfatı almasına neden olan Roma kenti, gün gelecek tarihin en büyük siyasi güçlerinden biri hâline gelecekti.&nbsp;Anadolu'dan İber Yarımadası'na kadar her yere hakim olmayı başaran ilk ve tek siyasi güç olan Roma İmparatorluğu hakkında Türkçedeki kaynaklar, ne yazık ki istenilen seviyede değil. İmparatorluğun Anadolu'da&nbsp;çok sayıda eser bırakmasının yanında yüzlerce yıl imparatorluğa İstanbul'un başkentlik yapmış olması, aslında bizim bu dönemle daha fazla ilgilenmemizi bir bakıma zorunlu kılıyor.Uzun bir süredir Türkçe baskısı bulunmayan Edward Gibbon'un başyapıtı Roma: İmparatorluğun Gerileyiş ve&nbsp;Çöküş Tarihi cilt cilt okurla yeniden buluşuyor. Indie tarafından Asım Baltacıgil'in&nbsp;çevirisiyle yayımlanan kitabın şu ana kadar yedi cildi raflardaki yerini aldı. Milattan&nbsp;önce 100 yılından İstanbul'un fethine kadarki dönem, bir bütün olarak toplamda sekiz ciltte ele alınıyor.Edward Gibbon: Bu başyapıtın içeriğine geçmeden önce, yazar Edward Gibbon için de bir parantez açmak gerekiyor. 1737 yılında Londra yakınlarında doğan Edward Gibbon, içinde bulunduğu dönemin değişim rüzgârlarına da tanıklık etmiş bir isim. Zira kitabın yazılmasının üzerinden asırlar geçmesine ve üzerinde birtakım bilgi değişiklikleri olmasına rağmen Edward Gibbon’ın eseri, Roma tarihi alanında hâlâ en önemli başyapıtlardan biri olarak kabul ediliyor.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-17T10:46:00.746Z.jpeg" alt="Edward Gibbon"><figcaption>Edward Gibbon</figcaption></figure>Klasik anlatımdan sıkılan genç bir tarihçi: Henüz 15 yaşındayken Oxford Üniversitesi’nde tarih öğrenimi görmeye başlayan Gibbon, buradaki bazı dersleri ve içeriklerini önemsiz bir o kadar da gereksiz buluyordu. Üniversitedeki profesörlerden ziyade devrin tarihçileri ve seyyahlarını okumayı yeğleyen Edward Gibbon’u Roma’ya taşıyacak olan yolculuğun taşları da böyle örüldü. Antik Yunan ve Roma tarihi üzerine metinler okumaya başlayan Gibbon, gençlik yıllarında mezhebini değiştirerek Katolik oldu. Protestan İngiltere’de özellikle o dönemde böylesi radikal bir karar almak ve bunu uygulamak cezaya tabi olduğu için bir süre sonra Gibbon bu fikrinden caydı ve Lozan’da Kalvinist bir eğitimle yeniden Protestanlığa geçti. Bu arayış dönemlerinin ardından Roma üzerine yazacağı kitaba odaklanan Gibbon, ortaya bir başyapıt çıkardığından habersizdi.Roma yolculuğu: Gibbon’ın kafasında, 1764 yılında gerçekleştirdiği Roma seyahati sırasında başyapıtı Roma: İmparatorluğun Gerileyiş ve&nbsp;Çöküş Tarihi’ni yazma fikri oluşmaya başladı. Roma’nın krallık veya cumhuriyet dönemlerinden ziyade, imparatorluk ve bu devasa yapının yavaş yavaş çözülüşü ve sonrasında da doğuda yeniden hayat bulması, tarihçi Edward Gibbon’ın yazacağı eserin temel hatları oldu.&nbsp;Seriden: Roma’nın imparatorluk dönemi, Konstantin dönemi ve Konstantinopolis adını alan yeni başkent, bu başkentin imparatorluğun geleceğinde oynadığı rol, Batı’da Hun ve Germen akınları, İslamiyet’in doğuşu ve Endülüs’e kadar ulaşması, Türklerin Anadolu’daki hâkimiyeti ve Haçlı Seferleri, Gibbon’ın sekiz kitaplık serisinde ele aldığı dönüm noktaları arasında.&nbsp;Son yıllarda birkaç çeviriyi de dâhil edersek Roma tarihi konusunda birtakım kaynakların Türkçeye kazandırıldığına tanıklık ediyoruz. Ancak bunların içinde kuşkusuz Gibbon’ın eserinin yeniden basılması hâlâ büyük bir öneme sahip.

Gibbon'un asırlardır güncelliğini koruyan başyapıtı

Roma: Bir gerileyiş ve çöküşün tarihi

Rotterdamlı Erasmus muhtemeldir ki yaşanan mezhep savaşları ve kargaşadan ötürü yaşadığı dönemi “Bu çağ, tarihin en kötü çağı” olarak adlandırmıştı. Kendisini içinde bulduğu şartları düşündüğümüzde Erasmus haksız olmasa da bugün, 21. yüzyılda yaşayan bizlerin “Rönesans” olarak adlandırdığımız o devre dair duygu ve düşünceleri bambaşka. Rönesans, adı üstünde bir "yeniden doğuş"…Bu yeniden doğuşu kimi tarihçiler 12. ve 13. yüzyıllara kadar tarihlendirip Dante, Petrarca ve Boccaccio gibi isimleri onurlandırsa biz bu yazıda Rönesans’ın nasıl doğduğunu değil, Rönesans’ı Rönesans yapan, tabiri caizse işin mutfağındaki isimlere odaklanacağız. Karşımızda Medici Hanedanlığı…Yer Floransa: 15. yüzyılda, yeni bir çağın şafağında İtalya’nın verimli Toskana bölgesinde bulunan ama hak ettiği zenginliğin ve siyasi gücün uzağında bir şehir olan Floransa’da 23 Eylül 1389’da dünyaya gelen Cosimo de' Medici, sadece şehrin değil insanlığın da geleceğini değiştirecek işlere imza atacaktı.Yeni bir dönem başlıyor: Yavaş yavaş büyüyen, kimi zaman sürgün cezasına çarptırılıp talihini Venedik ya da Roma’da arayan kimi zaman da suikastın ucundan dönen Cosimo de' Medici, gençliğinden itibaren zekâsı ve ticaretteki yeteneğiyle iyi bir banker olmayı başardı. Meşakkatli bir politik savaşın ardından en büyük rakibi Albizzi Ailesi’ni saf dışı bırakan Cosimo de' Medici, Floransa’nın yöneticisi oldu. Böylece yakın bir gelecekte Rönesans’ın başkenti olarak anılacak Floransa’da yeni bir dönem başladı.Sanata ve bilime yatırım: Cosimo de' Medici ve ailesi, şehir halkına uygun fiyata kredi verip aynı zamanda o dönem için işlevsel sayılabilecek bir anayasa hazırlayarak zenginliğin, huzurun ve elbette tüm bunların devamında da yetenekli sanatçı ve güzel sanatların ortaya çıkmasına zemin hazırladı. Floransa’nın ve hatta İtalya’nın simgelerinden biri olan ve yapımı bir dönem yılan hikâyesine dönen Santa Maria del Fiore&nbsp;Katedrali'nin 140 yıl süren inşaatı Cosimo de' Medici döneminde tamamladı. Bunda kuşkusuz Medici’nin Filippo Brunelleschi’ye, onun bilim ve sanatına duyduğu güvenin payı büyüktü.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-09-17T09:59:51.349Z.jpeg" alt="Cosimo Medici "><figcaption>Cosimo de' Medici&nbsp;</figcaption></figure>Donatello, Michelangelo, Raffaello ve elbette Leonardo da Vinci gibi devrin büyük sanatçı, bilim insanı ve mimarları hayatlarının önemli bir bölümünü Medicilerin himayesinde ve ekonomik desteğiyle geçirdi. Mimari, heykel, resim gibi alanlarda bu isimlere kol kanat geren Mediciler o dönem için oldukça riskli sayılabilecek bir şey yapıp Galileo’yu ve daha pek çok bilim insanını da maddi olarak destekledi. Düşünceleri nedeniyle insanların yakılabildiği bir çağda bunu yapabilmek sadece gücün getirdiği bir durum olmasa gerek.Altın çağ: Medici Hanedanlığı, daha sonraki yüzyıllarda artık olağan ve çok prestijli bir şeye dönüşen aristokrasinin sanat ve sanatçıyı destekleme faaliyetine süreklilik sağlaması ve bir kurumsallık kazandırması açısından büyük bir öneme sahip. Bu banker aileden de önce farklı sanatçılara destek olan zenginler mevcuttu. Ancak bu isimler her şeyden önce sanata, Medicilerin gözüyle bakmaktan uzaktı. Medicilerin hüküm sürdüğü bu devirde, özellikle Leonardo da Vinci ile birlikte sanatın, diğer zanaat dallarından ayrışarak bir okul hâline geldiği ve bir sanatçı kimliğinin de ortaya çıktığını görüyoruz. Leonardo da Vinci’nin çağdaşı ve o dönem Floransa’nın yöneticisi olan Lorenzo de Medici hem şehrin hem de Rönesans'ın bu büyük isimlerinin bir altın çağ yaşamalarında büyük katkı sahibiydi.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-09-17T09:57:17.217Z.jpeg" alt="Uffuzi Sarayı"><figcaption>Uffuzi Sarayı</figcaption></figure>Uffuzi: Medici Hanedanlığı’nın tarih boyunca farklı sanatçıları destekleyerek oluşturduğu görkemli sanat koleksiyonunun sergilendiği Floransa’daki Uffizi Sarayı, dünyada bilinen ilk sanat tarihi kitabının yazarı ve Rönesans'ın önemli mimarlarından biri olan Giorgio Vasari’nin imzasını taşıyor. Uffizi Sarayı, (uffizi, İtalyanca'da ofis anlamına geliyor.) Anna Maria de Medici’nin ölümüyle son bulan hanedanlıktan geriye kalan görkemli mirası hem sanatseverlere de hem de sanatı destekleyecek zenginlere ilham olmaya devam ediyor.

Cosimo de' Medici, Medici Ailesi ve sanatın altın çağı

"Yeniden doğuş"un bonkör destekçileri

Günümüzde önemini göz ardı etsek de baharat aslında geçmişte tarihin akışına doğrudan etki etmiştir. Avrupa ve dolayısıyla dünyanın da kaderini değiştiren Coğrafi Keşifler'in yapılmasındaki temel motivasyonlardan biri olan bu lezzete erişmek, bir yemek zevkinin de ötesinde bir zenginlik alameti olarak sayıldı. Yemeğe lezzet katan, onu bozulmasına karşı koruyan, prestij ve hatta şifa kaynağı olan baharatların yolculuğu üzerine bir yolculuğa çıkalım. Yazının bundan sonraki kısmını iştah açıcı bulabileceğinizi hatırlatmak isterim.&nbsp;Ünlü şef ve yemek yazarı Michael Krondl'ın The Taste of Conquest isimli kitabı, İletişim Yayınları tarafından Lezzet Fetihleri adıyla Türkçeye kazandırıldı. C. Aslı Kutay'ın çevirisiyle Ruhun Gıdası Kitaplar serisinden yayımlanan bu değerli çalışma sadece baharatlar değil, daha da geniş bir manada bir lezzet yolculuğuna çıkıp Venedik, Lizbon ve Amsterdam'ın şehir tarihine bu perspektiften bakıyor.Mirası taşıyanlar: Akdeniz'deki gelişmiş ticaret ağıyla büyük bir zenginliğe sahip olan Venedik ve ardından keşif ve sömürgelerle gelişen Lizbon ile Amsterdam, günümüze kadar ulaşan gösterişli bir mirasın taşıyıcısı oldu. Fransada uzun süre karabiber dışında baharat kullanımda fazla çeşitliliğe sahip olunmasa da İtalya şehir devletlerinde safran, zencefil, muskat, tarçın gibi baharatlar hem zengin sofralarını süsleyip hem de tıbbi reçetelerde de kendilerine yer bulmuştu. Hem şifa hem de prestij aracı hâline gelen baharatlar, elbette en çok Venedik'ten İtalya şehirlerine ve Avrupa'nın diğer bölgelerine yayılıyordu.Yiyecekler, hayatımıza buzdolapları girene kadar üç şekilde muhafaza edildi; kurutularak, tuzlanarak ve asitte bekletilerek. Üstelik bu işlem yüzlerce yıl boyunca oldukça başarılı bir şekilde sürdürüldü. Dolayısıyla baharatlar, yiyeceklere tat katma, prestij ve şifanın yanı sıra bu besinlerin bozulmasını önlemede de ustalıkla kullanıldı.Altınla mukayese edilmese de baharatlar kimi zaman bir yatırım aracı olarak da Amsterdam, Lizbon, Venedik gibi şehirlerin pazarlarında işlem gördü. Bu üç şehrin toplumsal, gastronomik ve ekonomik yaşantısına doğrudan etki eden baharatlar, yukarıda da belirttiğimiz üzere hem aylar süren deniz seferlerinin hem de bu yolculukların sonucu oluşan zenginliğin sebebiydi. Çoğu zaman para yerine de kullanılan baharatlar, dolaylı yoldan da olsa günümüzde bu şehirleri ziyaret ettiğimizde hayranlıkla baktığımız binaların inşasına da sağladığı maddi getiriyle katkı sunmuştu.&nbsp;Bu üç şehrin tarih boyunca kimi dönem çakışan tarihlerde yaşadıkları “altın çağ”da büyük payı olan baharatlar ve onlara dair ilginç anekdotların yer aldığı Lezzet Fetihleri, yemek kültürü ve tarihiyle ilgilenenlerin sık sık başvurduğu kitaplardan olacak nitelikte. Akıcı ve merak uyandırıcı bir üslupta kaleme alınan kitap bu açıdan da literatür için büyük kazanım. Yazara ait bir diğer önemli çalışma olan Sweet Invention: A History of Dessert &nbsp;kitabının da tez vakitte Türkçeye kazandırılması merakla bekliyorum. Özellikle son aylarda yaşanan kur artışıyla birlikte bu kitapların orijinal edisyonlarına erişmenin gittikçe zorlaştığını da göz önünde bulundurursak çeviriler daha da ön plana çıkıyor.

Bir lezzet yolculuğuna çıkıp Venedik, Lizbon ve Amstardam'ın şehir tarihine iştah kabartan bir perspektiften bakıyoruz.

Lezzet Fetihleri

Pek&nbsp;çoğumuz için aylardır süren kısıtlamalar hafta başında bir nebze de olsa hafifletildi. Salgının bundan sonraki seyrine göre güncellenecek riskli bölgeler haritasında evlere kapanıp kapanmama durumu da değişiklik gösterecek. Bu kötü günlerin yakın bir gelecekte geride kalacağı umuduyla birçok kişide, şimdilik yurt dışı zor görünse de Türkiye içinde kısa veya uzun soluklu tatiller için alternatif arayışları da başladı. Karavan,&nbsp;çadır, kamp alanı veya otel etrafında dönen bu seçenekler içinde daha keşif odaklı olanlar için bir ay sürecek yeni bir Raftan serisine başlıyoruz. Anadolu coğrafyasının dört bir yanındaki antik kentlere dair rehber kitapları inceleyeceğimiz bu aya seyahat yazarı Francis Russell'ın geçtiğimiz yıl Türkçeye de&nbsp;çevrilen kitabı Türkiye'de Görülecek 123 Yer ile başlıyoruz.Ege'den Urfa'ya bir yolculuk: Son yıllarda deniz, kum ve güneş&nbsp;üçlüsü dışında da alternatiflerle hem yerli hem yabancı ziyaretçilerin ilgisini&nbsp;çekmeye başlayan Türkiye'de,&nbsp;özellikle gastronomi ve antik kentler nihayet daha fazla&nbsp;ön plana çıkıyor. İnsanlık tarihini değiştiren pek&nbsp;çok tarihi olayın yaşandığı bu antik kentlerin yakınındaki otellerde konaklayıp da nasıl bir coğrafyada bulunduğunun farkında olmayanları bir kenara bırakırsak bu bölgelere ilgi artmış durumda.&nbsp;Türkiye'de Görülecek 123 Yer: Son olarak Netflix yapımı Atiye dizisi, "insanlığın sıfır noktası" olarak anılan Göbeklitepe'nin daha fazla bilinmesine katkı sağlarken bu alanda dikkat&nbsp;çekici yayınların sayısı da bir hayli artmış durumda. Sanat tarihçisi ve seyahat yazarı Francis Russell da bu literatürün gelişmesine&nbsp;önemli katkı sağlayacak bir&nbsp;çalışmasıyla karşımıza&nbsp;çıkıyor. Türkiye'de Görülecek 123 Yer&nbsp;adını taşıyan ve Yapı Kredi Yayınları tarafından Nurettin Elhüseyni çevirisiyle Türkçeye kazandırılan bu kitap, Anadolu coğrafyasının Ege kıyılarından Urfa'ya kadar&nbsp;çok farklı bölgelerini genel okurun ilgisini cezbedecek biçimde ele alıyor.Bir eski devir seyyahı Francis Russell: Ağırlıklı olarak Ege, Batı Akdeniz ve Kapadokya bölgesine odaklanan Türkiye’de Görülecek 123 Yer, eski çağlara meraklı gezginlere, bu coğrafyadaki tarihî yerlerin bir nevi toplu envanterini çıkarıyor. Sırt çantalı gezginlerin, o çantalarında yer alması gereken kitaplardan biri olan bu çalışmada Hitit, Helen, Roma, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait tarihi yerleşimler ve anıtlar okuru tabiri caizse boğmadan anlatılıyor. Benzeri kitapları Suriye, Lübnan ve İtalya için de kaleme almış bir seyahat yazarı olan Francis Russell, bu çalışmasında 123 yeri belirlerken tarihsel önemini öncelikli kriter olarak kabul ederken okura da bu yerlere dair ufuk açıcı bilgiler sunuyor.&nbsp;Francis Russell’ın bir eski devir seyyahı edasıyla kaleme aldığı kitapta Assos, Knidos, Nysa, Pınara, Aspendos, Sagalassos, Efes, Afrodisias, Kapadokya Laodikeia, Hierapolis, Teos, Pisidias, Termesos gibi antik yerleşimlerin yanı sıra Edirne, Bursa, Konya ve Adana gibi günümüz şehirleri de özellikle bu bölgelere ilk defa gidecek olan “amatör seyyahlar” göz önünde bulundurularak anlatılmış.&nbsp;Yıllar önce Yapı Kredi Yayınları’nın üç aylık Cogito dergisinde sorulan “Turist modern seyyah mıdır?” sorusuna “evet” cevabı verdirmek istercesine hazırlanan bu kitaba ek olarak bu alanda çalışmalar yapmış bir diğer önemli isim olan John Freely’yi de anmadan geçmek olmaz. Yazarın Türkiye’nin Batı Kıyıları adını taşıyan çalışması geçtiğimiz aylarda Türkçeye kazandırılmıştı. Bu kitap Francis Russell’ın Türkiye’de Görülecek 123 Yer isimli çalışmasından sonra ileri bir okuma yapmak isteyenler için önemli bir kaynak. Şimdiden haberini vermiş olalım; önümüzdeki hafta da bu mecrada Ekrem Akurgal ve Anadolu coğrafyasının antik tarihi için büyük öneme sahip çalışmaları yer alacak. Merak ettiği için gezenlere ve gezerken okuyanlara selam olsun.

Yanınıza almanız gerekenler: Francis Russell'ın Türkiye'de Görülecek 123 Yer kitabı ve sırt çantanız.

Görülecek 123 Yer ve Bir Yoldaş

"Neden hiç büyük kadın sanatçı çıkmadı?" Bu sorunun sahibi Linda Nochlin. Doğru soruları sorarak ya da yanlış sorulardan vazgeçerek sanat dünyasına farklı bir açıdan bakmak için yola çıkan Linda Nochlin'in bu sorusu 1971 yılında ABD'de yayımlanan bir makalesinde yer alıyor.&nbsp;2017 yılında hayatını kaybeden ve son dönemin en önemli feminist düşünürlerinden biri olarak kabul edilen Linda Nochlin bu ünlü makalesinin yanı sıra başka yazılarını da içeren Kadınlar, Sanat ve İktidar adını taşıyan kitabı Yapı Kredi Yayınları tarafından Türkçeye kazandırıldı. Süreyyya Evren tarafından çevrilen kitap ilk olarak 1988 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde yayımlandı.&nbsp;Amerika Birleşik Devletleri'nde kadın hakları konusunda önemli çalışmalara imza atan sanat tarihçisi ve aktivist Linda Nochlin çok sayıda serginin de küratörlüğünü üstlenmiş biri. Bunlar içinde en çok ses getirenlerden biri Los Angeles'ta açılan ve dört yüz yıllık bir zaman dilimini kapsayan Kadın Sanatçılar: 1550-1950 sergisiydi.&nbsp;Sanat tarihine yeni bir bakış: Nochlin hem ses getiren Neden Hiç Büyük Kadın Sanatçı Çıkmadı isimli makalesi ve sonraki yazılarında hem de Los Angeles'taki gibi sergilerinde eril söylemi tartışmaya açıp itirazını ve argümanlarını sunuyor. Tarih boyunca kadınların sanatsal üretimlerine yönelik hem bireysel hem de kamusal anlamda uygulanan baskı ve engellemelere değinen Nochlin, bu durumun yarattığı sonuçlara da değiniyor. Nochlin’in kaleme aldığı bu makale daha önce de Türkçeye çevrilmiş olmakla birlikte diğer çalışmaları için aynı şeyi söylemek pek de mümkün değil. Dolayısıyla bu kitap hem sanat tarihi hem sosyoloji hem de feminist kuram konularında araştırma yapmak isteyenler için önemli bir kaynak oldu.&nbsp;Kitapta, çalışmaya adını veren Kadınlar, Sanat ve İktidar isimli makalenin yanı sıra 19. Yüzyıl Sanatında Erotisizm ve Kadın İmgelemi, Bir Kez Daha Düşmüş Kadın, Bazı Gerçekçi Kadın Sanatçılar ve Florine Stettheimer: Rokoko Bozguncusu gibi makaleler yer alıyor. Feminist sanat tarihinin doğuşuna ve gelişimine tanıklık eden bu yazılar aynı zamanda bu sürecinde tam da içinde yer alıp bu bakış açısını besleyen ve yönlendiren metinler olma özelliği de taşıyor. Öyle ki Linda Nochlin’in 1971’de yazının girişinde yer verdiğimiz o soruyu sorup makaleyi kaleme aldığında aslında bir feminist sanat tarihi yaklaşımından da bahsetmek zor. Dolayısıyla kitapta yer alan metinleri öncü olarak kabul etmek tarihsel açıdan da yanlış olmaz.Feminist sanat tarihinin “arıza çıkarmak, sorgulamak, ataerkil yuvalanmaların tepesini attırmak” için var olduğunu savunan Linda Nochlin, bunun ana akım sanat tarihin yeni bir varyantı ya da bir ilavesi olarak görülmemesi gerektiğini savunuyor.

"Neden hiç büyük kadın sanatçı çıkmadı?" 

Feminist ve bir o kadar da provokatif soru: 

Günümüz müzik dünyasının&nbsp;önde gelen türlerinden caz, bugüne gelene kadar oldukça zorlu yollardan geçti. Belki yasaklanmadı ama burun kıvırıldı. Frankfurt Okulu'nun&nbsp;ünlü kuramcısı ve müzikolog Theodor W. Adorno, ABD'de geçen yıllarda gözlemlediği bu müziğe bir türlü&nbsp;ısınamadı. O dönem böyle düşünen elbette yalnızca Adorno değildi. Ancak bugüne geldiğimizde caz, klasik müzikle birlikte -her ne kadar artık azalmış olsa da- plak ve CD satışında diğer müzik türlerinin epey&nbsp;önünde.&nbsp;Cazın el kitabı: Raftan bu hafta, caz melodilerin izini takip edeceğimiz bir rehbere göz atacağız. Alfa Yayınları tarafından Meltem Kılıçcı&nbsp;çevirisiyle yayımlanan Caz Standartları: Bir Repertuar Rehberi, Ted Gioia’nın bu türe dair&nbsp;önemli bir rehber çalışması olma&nbsp;özelliği taşıyor.Alfabetik bir sıralamayla caz tarihine damgasını vuran ve artık “caz standardı” olarak anılan parçaların hikâyelerini anlatan Ted Gioia, kitabında aynı zamanda bu eserlerin en iyi yorumlarını da listelemeyi ihmal etmiyor. Bir nevi şarkılarla caz tarihi kitabı olma özelliği de taşıyan Caz Standartları: Bir Repertuar Rehberi, sayısız defa efsane hâline gelmiş müzisyenler tarafından yorumlanan bestelerin az bilinen yönlerini de okura sunuyor. Bu yönüyle bakıldığında kitap, kuramdan ziyade daha çok genel kültürü besleyen bir yapıda. Yeri gelmişken değinmemek olmaz; Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlanan Joachim E. Berendt’in Caz Kitabı&nbsp;bu konuda daha kuramsal bilgi edinmek isteyenler için iyi bir kaynak olma özelliği taşıyor.Kaliforniya doğumlu caz eleştirmeni Ted Gioia’nın Türkçeye kazandırılan caz kitabına dönecek olursak; eserin giriş kısmında yazar, uzun süre boyunca kendisinin eksikliğini hissettiği bir “caz el kitabı” ihtiyacını karşılamak için böylesi bir araştırmaya kalkıştığını belirtiyor. 1950 yılından günümüze plak, kaset ve CD kaydı mevcut olan caz standartlarından oluşan seçki, bir yönüyle Ölmeden Önce Dinlemeniz Gereken 1001 Klasik Müzik ve Ölmeden Önce İzlemeniz Gereken 1001 Film gibi ansiklopedik çalışmalarla da benzerlik taşıyor.Kitapta seçilen caz standartlarını bir tarihçi yaklaşımıyla sıralayan Ted Gioia, şarkıların yorumcu tavsiyelerinde ise eleştirmen kimliğini ön plana çıkarıyor. Orijinali Fransızca olan Autumn Leaves, namıdiğer Les Feuilles Mortes (Ölü Yapraklar) cazın anavatanı dışında Fransa’dan ithal edilen ender parçalardan biri olarak biliniyor. Ted Gioia, Yves Montand ile ünlenen, besteci Joseph Kosma’nın bu unutulmaz eserinin en iyi caz yorumlarını sıralarken Ahmad Jamal, Bill Evans, Wynton Kelly, McCoy Tyner, Miles Davis, Chet Baker, Keith Jarrett ve Eva Cassidy gibi farklı kuşaklardan isimlere yer veriyor. Diğer caz standartlarında da benzer bir kronolojik sıralamayı metot olarak kullanan Gioia’nın Autumn Leaves için verdiği dinleme tavsiyelerinde Eric Clapton yorumunu es geçmesi açıkçası beni bir nebze hayal kırıklığına uğrattı.Son söz olarak belki en başta yapmam gereken şeyi sona saklayıp Eric Clapton’ın yorumuyla <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmRiODM3NmE5MzgwMDAwN2M5MWJjYiZ1c2VyPTVmNzFhNDU4ZTAwMTZmMDAwODgwMzE5MyZhdXRob3I9NWYzNGUxNGVlZWQ1ODgwMDA2MWM0OTcxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm9wZW4uc3BvdGlmeS5jb20lMjUyRnRyYWNrJTI1MkY2Ykx5OFlpVktScFV6d1daRzZsVkRxJTI1M0ZzaSUyNTNEM2UtNm43d2tUVTJFRTgxVTlLaGs2QQ=="">Autumn Leaves</a>’i paylaşıyorum. Müzik her türüyle iyi ki var.&nbsp;

Ted Gioia'dan bir başvuru çalışması

Caz standartlarının ansiklopedik hâli

Dünyanın en&nbsp;çok dinlenen şarkısı konusunda kesin bir kanıya varmak elbette imkânsız. Ancak Mozart, Beethoven ya da birkaç 10 yıldır müzik listelerinde yer almayı başaran Pink Floyd'un Dark Side of the Moon albümündeki herhangi bir bestesinin yerkürenin bir yerinde mutlaka dinlendiğini tahmin etmek mümkün. Bu isimlere Windows işletim sistemi yüklü yüz milyonlarca bilgisayar nedeniyle David Byrne'i de eklemek mümkün. Talking Heads grubunun kurucularından biri olan Byrne'in tüm Windows işletim sistemli bilgisayarlarda yer alan Like Humans Do şarkısı da pekâla bu listeye girebilir. Ama bu yazı David Byrne'in müzisyen yönünden ziyade müzik yazarı kimliğine odaklanacak. Bu haftan Raftan'da, David Byrne'in Mundi Kitap etiketiyle raflardaki yerini alan Müzik Nasıl İşler kitabına göz atacağız.1975-1991 yılları arasında etkin olan ve bu dönemde geniş bir dinleyici kitlesi kazanmayı başaran New Wave topluluğu Talking Heads'in kurucularından biri olan müzisyen David Byrne, bu işin yazın alanında da uzun süredir&nbsp;üretkenlik gösteren bir isim. 1986 yılında yayımladığı True Stories&nbsp;isimli kitapla yazarlık serüvenine de başlayan David Byrne, belli aralıklarla takipçileriyle buluşturduğu albüm ve filmlerinin yanı sıra kitaplarıyla da dikkat&nbsp;çekiyor. 2012 yılında yayımladığı How Music Works&nbsp;kitabı da Byrne'in bu açıdan son ve en&nbsp;önemli&nbsp;çalışmalarından biri olma&nbsp;özelliği taşıyor.Sanatçının kitabı Ergin&nbsp;Özler'in&nbsp;çevirisi ve Müzik Nasıl İşler&nbsp;adıyla Türkçeye kazandırıldı. Mundi Kitap'ın Musiki Eserleri Sahipleri Grubu Meslek Birliği (MSG) Müzik Kütüphanesi serisinin&nbsp;üçüncü&nbsp;çalışması olan Müzik Nasıl İşler'in Türkçe versiyonunun&nbsp;ön sözü de Harun Tekin'e ait. Belirtmekte fayda var, kitap David Byrne’in kişisel tecrübelerinden izler taşısa da otobiyografik bir çalışma değil. Kitap, bunun yerine Byrne’in 70’lerden günümüze uzanan tecrübesinden yola çıkarak teknolojiyle birlikte evrilen müzik dünyasına dair çok kapsamlı bir rehber olma özelliği taşıyor. Başlangıçta müzisyen olmayı ve böylesi bir kariyer inşa etmeyi aklından dahi geçirmeyen David Byrne, Müzik Nasıl İşler kitabında herkesin ama en çok da müzikli bir hayat yolculuğuna çıkmak isteyen ve bu konuda tecrübesi bulunmayanların yardımına koşuyor.&nbsp;Bu kapsamlı rehberde teknolojinin müzikte kullanımında kayıt tekniklerine, müziğin finansından ortak çalışma ruhuna dair 11 farklı bölüm meraklı okurları bekliyor. David Byrne, kendi geçmişinden örneklerle yoğurduğu kitabında “gençlere öğütler” şeklinde de yorumlanabilecek tavsiyelerde bulunurken bir yandan müzik endüstrisine dair dikkat çekici tespit ve teşhislerde de bulunuyor.Müzik Nasıl İşler kitabının girişinde bu yazın serüvenine neden başladığını açıklayan David Byrne kitaba dair şu ifadeleri kullanıyor. “Bilim insanları müziğin hislerimize ve algılarımıza hangi hassas düzenekler yoluyla tesir ettiğini incelemek için görünenin ötesini araştırmaya başladı. Fakat bunlar benim konum değil. Ben, müziğin bizi etkilemesi için nasıl bir kalıba döküldüğüne, ona kayıtsız kalıp kalmadığımıza ve hangi müzik dışı etmenlerin onun bize hitap etmesinde rol oynayabileceğine odaklandım,”&nbsp;diyor.Zengin bir okuma listesi ve kaynakçanın da yer aldığı kitap için en nokta atışı tanımı bu paragraftaki satırlara sığdıran David Byrne’in kitabı amatörler kadar profesyonellerin de müzik kitaplığında olması gereken bir referans kitap.

Müziğe dair referans bir kitap

Müzik Nasıl İşler (?)

Umberto Eco,&nbsp;ürettikleriyle bu mecrada bundan sonra da sık sık yer alacak bir isim. Söze böyle bir giriş yapmaktaki amacım bundan sonraki yazılarda tekrara düştüğüm izlenimi oluşmasına dair&nbsp;duyduğum çekince. Zira 20. yüzyılın bu büyük bilgininin geride bıraktığı kültürel miras,&nbsp;üzerinde durulmayı fazlaca hak ediyor. John Berger, Jacob Burckhardt ve Edward Gibbon gibi&nbsp;önemli figürleri bir aydır konuk ettiğimiz Raftan'da bu hafta geçtiğimiz günlerde iki kitabı birden Türkçeye kazandırılan Umberto Eco'yu ağırlıyoruz. Bu vesileyle 5 Ocak 1932’de dünyaya gelen Umberto Eco’yu saygıyla bir kez daha anmış olalım.Umberto Eco'nun Riccardo Fedriga ile editörlüğünü&nbsp;üstlendiği ve ilk cildi geçtiğimiz aylarda yayımlanan felsefe tarihi serisinin ikincisi olan Hellenizmden Augustinus'a kitabı Alfa Kitap'tan bu hafta&nbsp;çıktı. Umberto Eco'nun yine Alfa Yayınları tarafından yayımlanan bir diğer&nbsp;çalışmasıysa Esperanto ve&nbsp;Çok Dilli Bir Gelecek. Böylece Umberto Eco külliyatından iki çalışma daha Türkçe olarak raflardaki yerini aldı.Arşivlik dünya tarihi serisi: Alfa Yayınları, 2014 yılından bu yana editörlüğünü Umberto Eco'nun&nbsp;üstlediği tarih ansiklopedisi serisini belirli aralıklarla Türkçeye kazandırmaya devam ediyor. Dört ciltlik Orta Çağ serisinin ardından Antik Yunan, Antik Yakındoğu ve 16. Yüzyıl, içindeki çok geniş ve bir o kadar da doyurucu bilgilerle tarih konusunda&nbsp;önemli bir kaynak seri olma&nbsp;özelliği taşıyor. Gelen haberlere göre bu serinin bir parçası olan Antik Roma&nbsp;kitabı da yakın bir gelecekte raflarda olacakmış. Elbette merakla beklenen bu kitap geldiğinde de seriye ayrıntılı bir şekilde değineceğiz. Hayattayken dur durak bilmeyen&nbsp;üretkenliğiyle bu serinin bir benzerine felsefe tarihi alanında imza atan Umberto Eco ve Riccardo Fedriga, Antik Yunan ile başlayan serinin ikinci cildinde bu sefer, bu derin konuyu kronolojik bir biçimde Hristiyanlık sonrası döneme kadar taşıyor.Felsefi düşüncenin oluşumundan felsefenin tesellisine: Umberto Eco’nun editörlüğünü üstlendiği ve Alfa Yayınları tarafından yayımlanan tarih serisinin pek çok kitabının çevirisinde olduğu gibi bu kitabın da Türkçeye kazandırılmasının arkasındaki isim olan Leyla Tonguç Basmacı’nın özenli çevirisi, bu değerli metni kuşkusuz daha anlaşılır kılıyor. Antik Yunan ile başlayan serinin ilk cildinin çevirisinde de yine Leyla Basmacı Tonguç’un ismi yer alıyordu. Bu ilk ciltte felsefi düşüncenin doğuşu, Thales, Anaksimandros, Pythagoras, Parmenides, Herakleitos, Demoritos gibi isimlerin yanı sıra Platon ve Aristo’nun düşünceleri tarihsel bir düzlemde ele alınmıştı. Epiküros ile başlayan ikinci ciltte ise Roma dönemi felsefe tarihi, Aziz Pavlus, Hermes, Boethius gibi Antik Çağ’ın son dönemlerinde yaşamış isimlerin yapıtları ve düşüncelerini karşılaştırmalı analizlerle okura sunuluyor. Çok sayıda görselle zenginleştirilen çalışmada Umberto Eco da başlıca yazın alanlarından biri olan Orta Çağ’ın yanı sıra alegorizm ve dil üzerine kaleme aldığı yazılarıyla metne katkı sağlıyor. Bu değerli çalışmada yazıları yer alan diğer önemli isimler arasında James Warren, Lorenzo Corti, Luca Simeoni, Giovanni Di Pasquale, Claudia Guerrini, Alessandro Linguiti ve Valentina Gazzaniga da yer alıyor.&nbsp;Kronolojik sıralamaya göre serinin bundan sonraki cildi de muhtemelen Orta Çağ Felsefesi ve bu dönemin ünlü düşünürlerinin üzerine olacak.

Antik Yunan'dan Augustinus'a

Umberto Eco ile felsefe tarihine bir yolculuk

Birleşik Krallık denildiğinde akla gelen ilk şeyler arasında futbol, müzik ve edebiyatın yanı sıra muhtemelen kraliyet ailesi yer alır.&nbsp;Üstelik geçtiğimiz hafta sonu yayına giren The Crown dizisinin dördüncü sezonu Lady Diana ve kraliyet ailesi ekseninde ilerleyen konusuyla yeniden büyük tartışmalara kapı araladı. Bugün İngiltere veyahut onların kullanmayı daha&nbsp;çok tercih ettiği şekliyle Birleşik Krallık adı&nbsp;üstünde bir monarşi olsa da tarihin&nbsp;çalkantılı bir döneminde cumhuriyet tecrübesi de yaşadı. Bu tecrübenin bir&nbsp;ürünü olan Behemoth&nbsp;Vakıfbank Kültür Yayınları tarafından ilk kez Türkçeye&nbsp;çevrildi."En kötü devlet, devletsizlikten iyidir.": 17'nci yüzyıl, İngiltere için oldukça&nbsp;çalkantılı bir dönemdi. 1642-1651 yılları arasında süren iç savaş ve kargaşa dönemi muhtemelen sonrasındaki "güneş batmayan imparatorluk" olarak anılan güçlü yapının doğum sancılarıydı. İşte bu dönemde yaşamış ve siyaset felsefesini derinden etkilemiş bir isim olan Thomes Hobbes, yaşanan bu kaos ortamından ve kendi deneyimlerinden yazdığı Leviathan ile bize "En kötü devlet, devletsizlikten iyidir." fikri etrafından gelişen sözleşmeci, liberal ve elbette muhafazakâr bir perspektif&nbsp;çiziyordu. Oliver Cromwell'ın iktidarı sonrası yeniden tahta&nbsp;çıkan Kral II. George döneminde 11 yıl boyunca yaşadığı Fransa'dan&nbsp;ülkesi İngiltere'ye dönen Thomas Hobbes, yeniden eski prestijini kazanır ve bu süreçte devlet yönetiminde&nbsp;önemli danışmanlık görevlerinde bulundu. Liberal bir bakış açısı: Behemoth da tam da böyle bir dönemde kaleme alınmış bir eser olarak hem İngiltere'yi hem de genel anlamda Batı Felsefesi'ni etkilemeyi başardı. Bu&nbsp;çalkantılı dönemde karşı-devrimci rollerinde karşımıza çıkan Thomas Hobbes'un mitolojik bir canavardan yola&nbsp;çıkarak kurguladığı eser, tıpkı Leviathan gibi siyaset felsefesinin temel metinlerinden biri hâline geldi. Hatta burada yer alan homo homini lupus sözü insan doğasını tanımlamada kullanılan ve günümüzde de sıklıkla atıf yapılan bir deyim hâlini aldı.Behemoth ya da İngiltere İç Savaşının İçyüzü: İngiltere'deki iç savaşta bütün taraflara eşit mesafede durmaya&nbsp;çalışan bireysel düşünce ve vicdan&nbsp;özgürlüğünü&nbsp;ön plana&nbsp;çıkaran Thomas Hobbes, Leviathan'daki muhafazakâr tutumundan sonra bu kitabında liberal bir duruş sergiliyor. Tam adıyla Behemoth ya da İngiltere İç Savaşının İçyüzü&nbsp;bu açıdan Thomas Hobbes'un toplum sözleşmeci yönüyle liberal duruşunu&nbsp;ön plana&nbsp;çıkaran en&nbsp;önemli&nbsp;çalışması olarak karşımıza&nbsp;çıkıyor.&nbsp;Daha önce bu konuda pek çok çeviriye imza atan Abdullah Yılmaz’ın kapsamlı bir ön sözüyle de zenginleştirilen Behemoth tarihsel bir roman akıcılığı sayesinde siyaset, tarih ve felsefeyle ilgilenenler başta olmak üzere aslında herkes için Thomas Hobbes’u ve felsefesini anlama rehberi. Bu açıdan bakıldığından Behemoth’un bugüne kadar Türkçeye çevrilmemiş olmasının aslında ne denli büyük bir eksiklik olduğu metnin sayfalarından ilerlerken daha da iyi anlaşılıyor.Ayrıca: Kitabın son sayfalarında yer alan ve İngiltere’deki iç savaş üzerine kapsamlı bir kronolojinin yer aldığı bölüm, bu konu hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyenler açısından da büyük bir kolaylık sağlıyor.

Bir iç savaşın perde arkası

Homo homini lupus ve sonrası

Aynı zamanda hem Stalin'den tablo alabilecek hem de dünyanın önde gelen petrol şirketleriyle ikili anlaşmalar yapabilecek bir güce sahip olmak kulağa biraz imkansız geliyor değil mi? Zaten bu imkansızı gerçekleştirmek tek bir isme nasip oldu. Bu hafta Kalust Gülbenkyan'ın namıdiğer Bay Yüzde Beş'in biyografisini “raftan” indiriyoruz.Kalust Gülbenkyan: Kalust Gülbenkyan, hayata veda ettiğinde dünyanın en zengin insanı olarak kabul ediliyordu. Üsküdar'da başlayan hayatı Lizbon'da sona ermişti. Öldüğünde geride muazzam büyüklükte bir servetin yanı sıra dünyaca ünlü müzeleri kıskandıracak zenginlikte bir de sanat koleksiyonu bıraktı.Bay Yüzde Beş: Mundi Yayınları etiketiyle çıkan Bay Yüzde Beş, Jonathan Conlin'in akıcı anlatımı, Ayşe Başçı'nın çevirisiyle Türkçeye kazandırıldı. Kitap, Kalust Gülbenkyan'ın Üsküdar'da başlayan yaşam öyküsünün yanı sıra dönemin siyasi ve toplumsal tarihini de okura sunuyor. Varlıklı bir ailede 1869 yılında dünyaya gelen Kalust Gülbenkyan'ın, kurduğu iş ilişkilerinde bu avantajı iyi bir şekilde kullandığını kitaptan öğreniyoruz.Şans, doğru hamle, doğru zaman: İlber Ortaylı’nın tabiriyle Osmanlı İmparatorluğu’nun “en uzun yüzyılında”, çok büyük değişim ve dönüşümlere tanıklık eden Kalust Gülbenkyan’ın ailesinin kökenleri Kayseri’nin Talas ilçesine uzanıyordu. Ailesi tüccar olan ve sarraflık yapan Kalust Gülbenkyan genç yaşlardan itibaren Bağdat’tan Manchester’a uzanan çok geniş bir coğrafyada çeşitli iş ilişkileri içindeydi.Kıvrak zekâ: Elçiliklerde çalışan görevlilerin yanı sıra yurt dışından Osmanlı topraklarına gelen tüccarlarla da yakın ilişkiler kurmaya gençlik yıllarından başlayan Kalust Gülbenkyan, geniş bir sosyal ağ elde etti. Bu dönem aynı zamanda Batılı sanayicilerin Orta Doğu ve Kafkaslar'da petrol arayışı için bölgeye akın ettikleri bir dönem. Kalust Gülbenkyan, kıvrak zekâsı ve yurt dışındaki bağlantıları sayesinde bu durumu da bir avantaja çevirmeyi başarmış biri.Jonathan Conlin, biyografik eserinde bu başarının sırrını da araştırıp ilginç sonuçlara erişiyor. Osmanlı sarayına uzanan ilişkiler, ustaca yapılmış politik hamleler ve en nihayetinde kurulan büyük zenginlik kitapta çok akıcı bir biçimde anlatılıyor. Öyle ki yer yer bu kitabın bir şekilde beyaz perdeye de aktarılması gerektiği düşüncesine de kapılıyorsunuz.Abdülhamit’ten Stalin’e: Kitabın en dikkat çekici kısımları elbette Kalust Gülbenkyan’ın dönemin liderleriyle kurduğu yakın ilişkiler ve bu isimler üzerinde sahip olduğu etki. Abdülhamit’ten Stalin’e farklı dönemlerin önemli siyasi figürleriyle yakın ilişkiler kuran Gülbenkyan, bunu daima ileri noktalara taşımayı başarmış bir isim. Petrollerden aldığı %5 payda bu ilişkilerin etkisi çok büyük. Son olarak Kalust Gülbenkyan’ın mutlaka değinilmesi gereken yönü 1930’lu yıllardan itibaren yatırım yapmaya başladığı sanat koleksiyonu. İkinci Dünya Savaşı döneminde 1900’lü yılların başından itibaren yaşadığı Birleşik Krallık'tan, savaşta tarafsızlığını koruyan Portekiz’e taşınan Kalust Gülbenkyan, 6.000 parçadan oluşan bu sanat koleksiyonunu da Portekiz'e taşıyor. Hikâyenin devamıysa kitapta.&nbsp;

Haftanın okuması Kalust Gülbenkyan'ın hayatını anlatan Bay Yüzde Beş

Haftanın okuması: Bay Yüzde Beş

William M. Spellman'ın kaleme aldığı Ölümün Kısa Bir Tarihi bu alanda ünlü tarihçi Philippe Aries'nin literatüre kazandırdığı Batı'da Ölümün Tarihi adlı referans kaynağı kadar önemli bir kaynak. Ahmet Bora Pekiner'in çevirisiyle Tellekt tarafından Türkçeye kazandırılan Ölümün Kısa Tarihi, insalığın geçmişinden bugüne ölüm olgusu pek çok farklı disiplinle bir arada okura sunuyor. Biz de Raftan bu dikkat çekici kitabı indiriyoruz. Konuyla doğrudan ilgili olan Freddie Mercury’nin eşsiz yorumuyla Queen’den <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYTNiM2YxYmVlMTM0MDAwNzY0NWZkNSZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYzNGUxNGVlZWQ1ODgwMDA2MWM0OTcxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm9wZW4uc3BvdGlmeS5jb20lMjUyRnRyYWNrJTI1MkYzU0dQOEl0NVdEbkNPTnlBcEpLUlRKJTI1M0ZzaSUyNTNEUVpoR05zdndUWkMxZnVDSVYzdUstdw=="">Who Wants to Live Forever</a> da bu yazın macerasına eşlik ediyor.&nbsp;Antik Mısır'da inşa edilen piramitlerin yapılmasındaki temel motivasyondan Antik Yunan'daki filozoflara, Romalı düşünürlerden de Orta Çağ ve günümüze kadar ulaşan geniş bir tarihi dönem Ölümün Kısa Bir Tarihi'nde yer alıyor.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-11-05T18:30:07.193Z.jpeg" alt="The angel of death, Evelyn de Morgan 1881"><figcaption>The angel of death Evelyn de Morgan 1881</figcaption></figure>Antik Mısır’dan bugüne: Binlerce yıl önce yaşamış olan atalarımızın ölümden ne anladığı konusunda bir fikir sahibi olmak ne yazık ki çok güç. Çünkü arkeolojik kayıtlar en iyi ihtimalle imtiyazlı küçük bir kitlenin fiziki kalıntıları üzerine araştırma yapıp bulgular elde edebiliyor. Ancak bu bulgular o dönemki insanların tarih öncesi dönemlerden de kalma gelenekleri sürdürdükleri ve bir öteki dünya inancı taşıdıklarını gösteriyor.Bununla birlikte değer verdikleri insanlar tarafından değer görme arzusu ve bir bağ kurma ihtiyacı zaman içinde mezarların geniş halk kitleleri tarafından da benimsenen bir yapıya dönüştüğünü ortaya koyuyor. Bu duygusal bağın kurulmasıyla da ileriye dönük bir adım atılıyor ve bu süreç yazının önceki satırlarında da bahsettiğimiz Mısır’daki o görkemli piramitlere kadar uzanıyor.Birleşik Krallık ve genel olarak Avrupa tarihi konusundaki çalışmalarıyla da tanınan William M. Spellman, Ölümün Kısa Bir Tarihi kitabında kaçınılmaz bir şekilde antropoloji, arkeoloji ve felsefe gibi alanlara da temas ediyor. Antik Yunan, Roma ve Hint coğrafyasında ölümün algılanışı ve toplumların buna bakış açısını irdeleyen Spellman, filozofların yanı sıra dinlerin de bu konuya bakış açısını ele alıyor.İnsanlığın ölümle olan ilişkisini ve serüvenini kronolojik bir yaklaşımla ele alan Spellman, Aydınlanma Çağı’nın öncüleri Spinoza ve Descartes gibi düşünürlerin de konuya yaklaşımlarını değerlendirirken kuşkucu tavrı da kitabın sayfalarına taşıyor. Bu noktadan itibaren kitap daha önce de bahsetmiş olduğum Annales Okulu’nun temsilcilerinden Philippe Aries’nin Batı’da Ölümün Tarihi kitabı ile benzer bir düzlemde ilerliyor. Bu noktada Everest Yayınları tarafından Türkçeye de kazandırılmış olan kitabı da ilgili okura tavsiye etmiş olalım.&nbsp;Ölümün Kısa Bir Tarihi özellikle 17. yüzyıldan sonraki dönemi ele alışı ağırlıklı olarak felsefi düzlemde ilerlerken günümüz insanının ölümü gündelik hayatında nasıl soyutlandırdığı ve onu yok saydığına dikkat çekiliyor.Son olarak mevcut pandemi koşullarında bu kitabın Türkçeye kazandırılış olmasının ne kadar değerli olduğunun altını çizelim. İlerleyen dönemde de buna benzer tarihsel araştırmalarının Türkçede yer alabilmesi en büyük dileğimiz.

William M. Spellman: Antik Mısır’dan bugüne ölüme bir bakış 

Ölümün kısa bir tarihi

Rönesans, başta Avrupa olmak üzere tüm insanlığın tarihini etkilemiş bir dönem. Geçtiğimiz haftalarda Rönesans'ın sebepleri ve sonuçları üzerine yazılmış kitapların yanı sıra, bu dönemin önde gelen aktörleri olan Mediciler üzerine yazılanları da incelemiştik. Şimdi yine Rönesans döneminin önemli figürlerinden biri olan Raffaello, Raftan'a konuk oluyor. Üstelik hem oldukça kapsamlı hem de okuması rahat bir çalışmayla.500 görsel eşliğinde: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, birkaç yıldır sürdürdüğü ressam biyografileri serisine bir yenisini daha ekledi. Raffaello: 500 Görsel Eşliğinde Yaşamı ve Eserleri, daha şimdiden Türkçede bu konuda yayımlanmış en etkili eserlerden biri olarak raflardaki yerini aldı. Anness Publishing tarafından uzun yıllardır başta Birleşik Krallık olmak üzere, yurt dışında yayımlanan ve büyük ilgi gören seride, bugüne kadar 11 biyografi çalışması yer aldı. Rönesans’ın büyük aydınlarından Raffaello'dan önce, seriden çıkan diğer kitapları hatırlayacak olursak listede Leonardo da Vinci, Van Gogh, Michelangelo, Rembrandt, Cézanne, Monet, Turner, Velazquez, Edgar Degas, Ön Raffaellocular ve Pierre Auguste Renoir bulunuyor. Bu ayrıntılı seride biyografisi Türkçeye kazandırılacak olan diğer önemli ressamlar ise Manet, Goya ve Gauguin.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-07T15:58:55.018Z.jpeg" alt="Portrait of a Man holding an Apple"><figcaption>Portrait of a Man holding an Apple, (1500)</figcaption></figure>Sanatçı biyografileri: Son yıllarda Türkiye’de farklı yayınevleri tarafından ağırlıklı olarak ABD ve Avrupa’daki yayınevlerinden tercüme yoluyla çok sayıda biyografi serisinin Türkçeye kazandırıldığına tanıklık ediyoruz. Hep Kitap, Hayalperest, Yapı Kredi Yayınları tıpkı Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları gibi bu alandaki kitapları okurla buluşturarak önemli bir işe imza atıyor. Raffaello üzerine yapılmış bu çeviri de bu çalışmanın en yeni halkası olma özelliği taşıyor. Daha önce yine 500 Görsel Eşliğinde Yaşam ve Eserleri serisinden Moet, Cézanne, Reoir ve Velazquez biyografilerini kaleme alan Susie Hodge, Beş Yaşındaki Çocuk Bunu Neden Yapamaz ve Türkçeye henüz çevrilmemiş Impresionists gibi önemli sanat yayınlarına imza atmış bir isim. Kitabı Türkçeye kazandıran ise Selin Dingiloğlu.Yüksek Rönesans’ın simgesi Raffaello: Mimar ve tasarımcı kimlikleriyle Yüksek Rönesans’ın en büyük ustalarından ve en etkili ressamlarından biri olan tam adıyla Raffaello Sanzio da Urbino, Floransa’ya yerleştikten sonra karşılaştığı Michelangelo ve Leonardo da Vinci‘ye hayran kalarak onların dinamik ve bir o kadar da çağrışımlarla yüklü çalışmalarından etkilenir. Dönemin ruhu itibarıyla diğer ressamlar gibi o da Katolik inancının öğretilerinde yer alan hikâyeleri yine bu inanca uygun biçimde resmetmeye başlar. Floransalıların büyük beğenisini kazanan Meryem Ana tasvirlerinin yankıları Roma’ya kadar ulaşır. Papa 2. Julius, bu yetenekli sanatçıyı Vatikan’daki odaları süslemesi için görevlendirir. Burada yaptığı yenilikçi freskler büyük beğeni toplar. Yine bu dönemde Stanza della Sagnatura’da resmettiği Atina Okulu isimli freski onun en anıtsal yapıtı olarak kayıtlara geçer.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-07T15:58:06.950Z.jpeg" alt="The School of Athens"><figcaption>The School of Athens (1511)</figcaption></figure>Kitaptan: Rönesans döneminin bu çok yönlü aydını Raffaello’nun doğumuyla başlayan kitap, sanatçının Urbino ve Perugia’da geçen çocukluk yıllarının ardından, ona sahip olduğu şöhreti kazandıran Floransa yıllarına ve Roma’da Papa himayesinde geçirdiği döneme ayrıntılı bir şekilde zengin görsellerle değiniyor. Raffaello’nun 300’e yakın resim ve çizimine yer veren kitap, sanatçının mesleki gelişimini de başarıyla analiz ediyor. Michelangelo ve Leonarda da Vinci ile birlikte tarihin en büyük üç sanatçısından biri olarak kabul edilen Raffaello’ya dair bu ayrıntılı çalışma sadece bir sanatçıyla değil, genel anlamda Rönesans ve onun yarattığı iklimi merak eden tüm okurlar için önemli bir kaynak.

İhsan Dindar

"Kendi kendine bir durup göklere bakmak iyi geliyor"