noktalama işaret ile ilgili hikayeler

Son zamanlarda kendimizi anlatmak için sözcüklerimiz yetmez oldu. Satırlarımıza sığamıyoruz. Satır sonlarında kısa çizgilerle sürekli bölünen sözcükler gibiyiz. Üstelik kural mural tanımadan, hecelerimizden bile bölüyorlar bizi.

Fârika, hat, büyük çizgi, çizgi, uzun çizgi veya konuşma çizgisi… Tanzimat döneminden bu yana dilimizde yer alan uzun çizgi (konuşma çizgisi) bu kadar çok isim değişikliğine uğramasına karşın kullanımı hemen hemen hiçbir kural değişikliğine uğramamıştır. Son yıllarda yazılarımızda kullanmaktan kaçınarak yerine tırnak işaretini yeğlediğimiz “uzun çizgi”nin serüvenine bir bakalım.

Soru işareti çok yaşlı bir noktalama işaretidir. Her ne kadar doğru soruları sormayı becermekte sıklıkla zorluk çeksek de soru işaretini kullanmakta zorlanmıyoruz. Soru işaretinin tarihi, kullanımı ve sorunları.

İşaret olmasının yanı sıra ünlem ya da nidâ; sevinç, üzüntü, kızgınlık, korku, şaşkınlık gibi duyguları belirten; tabiat seslerini yansıtan, bir kimseye seslenmek için ve ani bir iş oluş hareketi bildiren cümlelerde kullanılan sözcüklerdir. Öte yandan nerelerde kullanılacağını pek bilemediğimizden ünlem işaretleri şaşkınlık içindeler.

Son yıllarda kaleme alınan yazılarda, kurallarını tam özümsemeden çok daha fazla tırnak işareti kullanıldığını gözlemliyoruz. Tomris Uyar’ın “Tırnaklar Yukarı!” metnindeki şu saptamasını aklımızdan çıkarmayalım: “Yerli yersiz kullanılan tırnak, iç dünyamızın karmaşıklığını gösteriyor gibi.”

Eğik çizgi işareti, dil bilgisi başta olmak üzere, adres ve tarih yazımlarında, edebiyat, bilişim sektörü, mühendislik ve matematik alanlarında kullanılan ve üstlendiği görevlerle yazının ifade gücünü ve anlaşılabilirliğini artıran çok işlevsel bir noktalama işaretidir.