10. yılında Gezi: “Karanlık gider, Gezi kalır”

İstanbul Taksim'deki Gezi Parkı'na inşaat makinalarının girmesini protesto etmek amacıyla başlayan ve Türkiye tarihinin en büyük kitlesel hareketlerinden biri hâline gelen Gezi Direnişi'nin üzerinden 10 yıl geçti. 

Gezi Direnişi, 10. yılında Taksim’de anıldı. Farklı anma etkinlikleri düzenlenirken, polis toplam 59 kişiyi gözaltına aldı. İstanbul Valiliği'nin gözaltılara ilişkin açıklamasında "Beyoğlu İlçemizin İstiklal Caddesi ve ara sokaklarında 2911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na aykırı olarak, izinsiz toplu yürüyüş yapmak isteyen ve tüm uyarılara rağmen dağılmayan 59 şahıs gözaltına alınmıştır” ifadeleri kullanıldı.

Taksim Dayanışması'nın çağrısıyla TMMOB Makine Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi önünde yapılan açıklamada, "Gezi Parkı’nı koruduğumuz için gurur duyuyoruz. 10 yıl geçmesine rağmen o günkü adaletsizlikler ve eşitsizlikler devam ediyor. Umudu büyüteceğiz, adaleti mutlaka bu topraklara getireceğiz” denildi. Basın açıklamasına TİP Sözcüsü Sera Kadıgil ile TİP İstanbul Milletvekili Ahmet Şık da katıldı. 

Hayatını kaybedenler adına: İpek Sokak'taki Taksim Dayanışması'nın eyleminde Gezi eylemleri sırasında hayatını kaybedenlerin isimleri tek tek okundu, katılımcılar “Yaşıyor” diyerek karşılık verdi. 

Tutuklular adına: Gezi Davası'nda tutuklanan isimlerin Bakırköy ve Silivri Cezaevlerinden yazdığı mesajlar, “Bu koşullarda onların mesajlarını okumak istemiyoruz ancak sözümüzü söyleyeceğiz” denilerek okunmadı.

Neler yaşandı? 

Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın, İstanbul'daki Taksim Gezi Parkı'na "Taksim Yayalaştırma Projesi" kapsamında imar izni olmadan bir Topçu Kışlası inşa edilmesine yönelik kararı ve bu kararın ardından iş makinelerinin parka girmesi ile Gezi Parkı çevresinde eylemler başladı. 28 Mayıs 2013 tarihinde ağaçların ve doğanın tahribatını engellemek için başlayan eylemler, günler geçtikçe hükümet karşıtı kitlesel bir protestoya dönüştü ve Türkiye'nin neredeyse her ilinde protestolar düzenlendi. 

Polisin tazyikli su, cop, biber gazı gibi maddelerle orantısız güç kullanarak müdahalede bulunduğu eylemlerde 2'si polis en az 10 kişi hayatını kaybetti, 10 bine yakın kişi de yaralandı. 

30 Ağustos 2013 tarihinde son bulan eylemlerin ardından Gezi Parkı, birkaç hafta boyunca kapalı tutuldu. Bu süre içinde İBB peyzaj çalışması yaptı ve fıskiye gibi bazı noktaları onardı. Park daha sonra yeniden halkın kullanımına açıldı. 

Yaşamını yitirenler

Üç haftaya yakın süren eylemlerde 12 kişi hayatını kaybetti, 10 bine yakın insan da yaralandı. 

• 20 yaşındaki Mehmet Ayvalıtaş, 2 Haziran’da İstanbul’da Gezi Parkı’na destek için otoyol kapatıldığı sırada üzerine süren aracın çarpması sonucu yaşamını yitirdi.
• 22 Yaşındaki Abdullah Cömert, 22, 3 Haziran’da Antakya’da eylem sırasında başına aldığı darbe sonucu hayatını kaybetti.
• 27 yaşındaki polis komiseri Mustafa Sarı, 5 Haziran’da Adana’da eyleme müdahale ederken tedbir alınmamış bir alt geçit inşaatından geçerken düşerek hayatını kaybetti. 
• 47 yaşındaki İrfan Tuna, 6 Haziran’da Ankara’da kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti. Kalp krizinin sebebinin polisin kullandığı aşırı miktardaki biber gazı olduğu düşünülüyor.
• 88 yaşındaki Selim Önder, Taksim’den geçerken yoğun gaza maruz kalmasının ardından İzmir’e döndü ve birkaç gün sonra hayatını kaybetti. Yakınları gazın kalp yetmezliğini tetiklediğini düşünüyor. 
• 50 yaşındaki Zeynep Eryaşar, 15 Haziran’da İstanbul Avcılar’da yapılan protesto sırasında polisin aşırı miktarda gaz kullanmasının ardından kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti.
• 18 yaşındaki Medeni Yıldırım, 28 Haziran’da Diyarbakır’da bir karakolun yenilenip kalekol yapılmasını protesto eden insanların üzerine askerler tarafından açılan ateşle öldürüldü. 
• 22 yaşındaki Ahmet Atakan, Antakya, Armutlu’da yapılan eylemde polis tarafından kafasından gaz fişeğiyle vurulup, çatıdan düşerek öldü.
• 37 yaşındaki Serdar Kadakal, İstanbul Kadıköy’de emniyet güçleri tarafından yoğun biber gazına maruz kaldıktan sonra kalp krizi geçirerek öldü.
• 26 yaşındaki Ethem Sarısülük, 1 Haziran’da eylem sırasında polis tarafından kafasından vurularak ağır yaralandı. 12 Haziran’da ise beyin ölümü gerçekleşti.
• 15 yaşındaki Berkin Elvan, 15-16 Haziran gecesi İstanbul Okmeydanı’ndaki evinden ekmek almak için çıktığında polisin gaz fişeğiyle başından vuruldu. 269 gün komada kaldı, 15. yaşına komada girdi. Elvan, 11 Mart 2014’te öldüğünde 16 kiloydu. 
• 19 yaşındaki Ali İsmail Korkmaz, 10 Temmuz’da Eskişehir’de Gezi Parkı protestolarına destek için düzenlenen yürüyüşe polisin müdahale etmesi sonucu arka sokaklara kaçmıştı. Polis tarafından darp edilen Ali İsmail, eli sopalı gruplarca da dakikalarca dövüldü. Hastaneye kaldırıldıktan 20 saat sonra ilk tıbbi müdahalenin yapıldığı Ali İsmail’in beyin kanaması geçirdiği tespit edildi. 38 gün boyunca komada kaldı, 10 Temmuz’da hayatını kaybetti.
  • Basit yaralama: 2013 yılındaki Gezi eylemleri sırasında Eskişehir'de Ali İsmail Korkmaz'ın dövülerek öldürülmesine ilişkin davada yargılanan polis memuru Hüseyin Engin'e "basit yaralama" suçundan 7 ay 15 gün hapis cezası verildi.

Dava süreci

Gezi Parkı direnişinin üzerine açılan soruşturma kapsamında 16 kişi hakkında iddianame hazırlandı. 657 sayfalık iddianamede Gezi Parkı protestoları "bir darbe kalkışması" olarak tanımlandı. Sanıklara, "protestoları örgütlemek ve finanse etmek” ve "Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ni ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs etme" gibi suçlamalar yöneltildi.

Tutuklular: Gezi Parkı davasında Osman Kavala'ya verilen ağırlaştırılmış müebbet ve Mücella Yapıcı, Çiğdem Mater, Ali Hakan Altınay, Mine Özerden, Can Atalay, Tayfun Kahraman ile Yiğit Ali Ekmekçi'ye verilen 18'er yıl hapis cezaları Aralık 2022'de İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi tarafından onandı.

Osman Kavala: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 10 Aralık 2019'da Osman Kavala'nın tutuklanmasına olan itirazını öncelikli olarak görüştü ve Türkiye'nin Kavala'nın özgürlüğünü haksız yere kısıtladığını, esas amacın onu susturmak olduğunu ve Kavala'yı derhal serbest bırakamsı gerektiğine hükmetti. Türkiye bu kararı uygulamadı.

• İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde 25 Nisan tarihinde görülen duruşmada, mahkeme heyeti, Kavala için "Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmaya teşebbüs etme" suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı.

Can Atalay: Silivri Cezaevi'nde bulunan Can Atalay, TİP'ten milletvekili adayı oldu ve 14 Mayıs 2023'te yapılan genel seçimde Hatay'dan Meclis'e girdi. Yakın zamanda tahliye edilmesi bekleniyor.