🎞️ 2023 sinemasında yolun yarısı

Yıl sonu listeleri popüler bir çılgınlığa dönüşmüş durumda. Sinema cephesinde birçok büyük yapımın yılın son çeyreğine sıkışıyor olmasıysa bu durumu yılın ilk yarısında, hatta ilk üç çeyreğinde gösterime giren filmler açısından bir dezavantaja, bir lanete çeviriyor. Güncel olanın akılda kalıcılığı ve gösterişli olanın hatırlanışı, yılın ilk yarısındaki birçok bağımsız yapımın, yaratıcı sürprizin ve ilginç keşfin liste dışı kalmasına sebep oluyor. Oysa geriye dönüp bakmak yılın her noktasında güzel, yarısında da.

Bir değerlendirme

Gişe: Box Office Türkiye’nin verilerine göre yılın ilk yarısında en çok izlenen film 2.85 milyonun üzerinde izleyiciye ulaşan yerli animasyon Rafadan Tayfa: Galaktik Tayfa; en çok izlenen yabancı film 1.53 milyonun üzerinde kişinin izlediği, aksiyon serisinin onuncu filmi Fast X oldu. Box Office Mojo’nun verilerine göre ABD’de ise The Super Mario Bros. Movie filmi 573 milyon dolar hasılatı aşarak yılın ilk yarısının en çok izlenen filmi oldu. Onu 355 milyon doları aşan hasılatıyla Guardians of the Galaxy Vol.3 ve 343 milyon doları aşan hasılatıyla Spider-Man: Across the Spider-Verse izliyor.

Festivaller: Avrupa’nın üç büyük film festivalinden ikisi yılın ilk yarısında düzenlendi. 72. Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı Nicolas Philibert imzalı belgesel film On the Adamant, 76. Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye Justine Triet imzalı Anatomy of a Fall filmlerinin oldu. Oyuncu Merve Dizdar, Nuri Bilge Ceylan'ın Kuru Otlar Üstüne filmindeki performansıyla Cannes'da En İyi Kadın Oyuncu seçildi. 41. İstanbul Film Festivali’nin Uluslararası Yarışma’sında Houman Seyyedi'nin World War III, Ulusal Yarışma’sında ise Ayşe Polat’ın Kör Noktada filmleri Altın Lale’ye uzandı.

IMDb ve Letterboxd: İki 2023 yapımı film, şimdiden IMDb 250 listesindeki yerini aldı bile. Spider-Man: Across the Spider-Verse 3 Haziran’da 19. sıradan girdiği listede şu anda 12., Guardians of the Galaxy Volume 3 ise 5 Mayıs’ta 242. sıradan girdiği listede 170. sırada bulunuyor. Letterboxd ise bir yarı-yıl raporu hazırladı ve platformdaki kullanıcı puanlamalarına göre yılın ilk yarısının en iyi filmlerini listeledi: Buna göre Spider-Man: Across the Spider-Verse, Letterboxd cephesinde de zirvede.

^{Letterboxd kullanıcılarının puanlarına göre yılın ilk yarısının en iyi 10 filmi}

Hollywood Film Eleştirmenleri Birliği’nden Yarı Yıl Ödülleri: Hollywood Film Eleştirmenleri Birliği, yarı yıl izleme listesi niteliğindeki ödüllerini dağıttı. En çok adaylığı Ben Affleck’in Air (7) Celine Song’un Past Lives (7) ve Kelly Fremon Craig’in Are You There God? It’s Me, Margaret. (6) filmleri elde etti. En İyi Film ödülünü Spider-Man: Across the Spider-Verse; en fazla ödülü ise En İyi Kadın Oyuncu, En İyi Özgün Müzik ve En İyi Bağımsız Film ödüllerine uzanan Past Lives kazandı. Bu filmlere ek olarak Asteroid City, BlackBerry, Creed III, Dungeons & Dragons: Honor Among Thieves, Guardians of the Galaxy Vol.3 ve John Wick: Chapter 4 da En İyi Film adayları arasında yer alıyordu.

Bir liste

Eksiklerini tamamlaman için 2023’ün ilk yarısının öne çıkan 10 filmi ve 1 keşif:

^{Afire | Kaynak: İKSV}

Film: Afire
Yönetmen: Christian Petzold
Süre: 102 dakika

“Filmin İngilizce adındaki ve filmin geneli boyunca çevredeki ormanları tehdit eden yangınlar, bir yandan iklim değişikliğiyle gelen yeni normalimizi yüzüme vururken bir yandan da esas karakterlerden Leon’un, yani yazma zorluğu çeken ya da yazdıklarının bir şeye benzemediğinin kendi de farkında bir yazarın içindeki yangınları simgeliyorlar.” 

Afire hakkında daha fazlasını “Thomas Schubert ve Langston Uibel ile yangınlar ve Petzold sineması üzerine” başlıklı röportajda bulabilirsin.

^{Are You There God? It's Me, Margaret. | Kaynak: IMDb}

Film: Are You There God? It’s Me, Margaret.
Yönetmen: Kelly Fremon Craig
Süre: 106 dakika

ABD'nin çocuk ve gençlik edebiyatının popüler yazarlarından Judy Blume'un en ünlü romanı, 1970 tarihli Are You There God? It’s Me, Margaret.’ın film hakları 2020’de heyecan verici bir ikiliye satılmıştı: The Edge of Seventeen filminde de birlikte çalışmış yapımcı James L. Brooks ve yönetmen Kelly Fremon Craig. Teklifleri yıllarca geri çeviren Blume’un, eserini doğru adrese emanet ettiğini söyleyebilmek mutluluk verici. Film; 1970’lerde New York şehrinin renklerini ve kaosunu geride bırakıp New Jersey’nin banliyölerine taşınan bir ailenin küçük kızı, 11 yaşındaki Margaret’ın büyüme hikâyesini anlatıyor. Babası Yahudi, annesi muhafazakâr Hıristiyan bir aileden gelen Margaret’ın büyüme yolculuğunu sürdürebilmesi için taşıması gereken iki yük, büyüdüğünü söyleyebilmesi için çözümlemesi gereken iki kritik düğüm var: İlki regl olması veya göğüslerinin büyümesi, yani beklediği fiziksel dönüşümü geçirmesi. Böylece akranlarının gündemine daha fazla yabancı kalmayacağını, onların yanında utanmayacağını düşünüyor. İkincisi ise bir din seçmesi. Geçmişte kendilerine sadece üzüntü ve tartışma getirmiş din olgusuna tamamen kapılarını kapamış ailesini bir yana bırakıp farklı din ve gelenekleri inceleyerek kendisi için doğru olan ruhani yolculuğu bulacağına inanıyor. Film, 1970’leri başarıyla yansıtan görsel ve hissel atmosferiyle; 1970’lere sıkışıp kalmamış, zamanının ötesine geçebilen bir büyüme hikâyesi anlatıyor. Rachel McAdams ve Kathy Bates gibi yardımcı oyuncuların performanslarının itici gücüyle Abby Ryder Forston başrolde harikalar yaratıyor. 

^{Asteroid City | Kaynak: UIP Türkiye}

Film: Asteroid City
Yönetmen: Wes Anderson
Süre: 105 dakika
Nerede izleyebilirsin? Film hâlen gösterimde.

Wes Anderson’ın son filmi Asteroid City’i izlemeden önce Wes Anderson sinemasına dair “Wes Anderson sineması: Bağımsız, hâlâ bağımsız mı?” başlıklı bir yazı kaleme almış, yönetmenin sinemasının formülize ve tahmin edilebilir bir hâl aldığından yakınmıştım. Sinema koltuklarındaki yerimi aldığımdaysa söz konusu formülün sağlaması niteliğinde, fakat yine de (yönetmenin önceki filmi The French Dispatch’in aksine) izleme zevki yüksek bir filmle karşılaştım. Film içinde tiyatro oyunu formatını benimseyen Asteroid City’nin içindeki oyun, bir astronomi kongresi için Asteroid City adlı küçük kasabaya gelen bir grup öğrenci ve velilerinin yaşadığı olayları konu alıyor. Wes Anderson sinemasının tüm alametifarikalarını barındıran bu gösteri, gerçekten de bir gösteri olarak paketlenerek zekice affettiriyor kendini. Arıza karakterleri, tuhaf olayları ve quirky detayları sadece Wes Anderson imzasını belirginleştirmek için değil; belli bir anlam bütünlüğü oluşturmak için kullanıyor. Üstelik odağı olarak seçtiği aile ve karakterler aracılığıyla bir yas filmine dönüşürken teması seçtiği astronomi aracılığıyla ölümle yaşamın, ölümlülükle sonsuzluğun karşı karşıya geldiği bir sorgulamaya kapı açıyor. 

^{Beau Is Afraid | Kaynak: İKSV}

Film: Beau Is Afraid
Yönetmen: Ari Aster
Süre: 179 dakika

“İlk izlemede ve tek izlemede anlaması güç bir film Beau Is Afraid. Eminim fark edeceğim yeni detaylar, alametler ve referanslarla ikinci izlemesi çok daha keyif verecek bir film. Üzerine mesai harcanması, sahne sahne hatta kare kare incelenmesi gereken bir çılgınlık.”

Beau Is Afraid hakkında daha fazlasını, “Bir "kâbus komedisi": Beau Is Afraid” başlıklı incelemede bulabilirsin.

^{How to Blow Up a Pipeline | Kaynak: Başka Sinema}

Film: How to Blow Up a Pipeline
Yönetmen: Daniel Goldhaber
Süre: 104 dakika
Nerede izleyebilirsin? Film hâlen gösterimde.

“Henüz ilk sahnede izleyicisini tanıştırdığı eylem ve film boyunca geri dönüşlerle ya da fona yerleştirilen tartışma ve görüntüler filmin iklim aktivizmine ve “eko-terörizmin” motivasyonlarına dair bilgilendirici niteliğini pekiştiriyor.”

How to Blow Up a Pipeline hakkında daha fazlasını, “Bir boru hattı nasıl patlatılır?” başlıklı incelemede bulabilirsin.

^{Nimona | Kaynak: Netflix}

Film: Nimona
Yönetmenler: Nick Bruno ve Troy Quane
Süre: 101 dakika
Nerede izleyebilirsin? Netflix’te.

Fütüristik bir orta çağ evreni, son teknoloji silahlarla donanmış şövalyeler ve farklı olana karşı açılmış savaşta güçlerini birleştirmiş tuhaf bir ikili... Netflix’in en yeni orijinal animasyon filmi Nimona, haksız yere suçlanan ve toplumun dışına itilen iki kahramanı buluşturuyor: Alt sınıftan gelip şövalyelik ünvanını kazanan ilk kişi olarak tarihe geçtiği gün kendisinden habersiz olara kılıcına yerleştirilmiş bir silahla kraliçeyi öldüren ve bir anda kanun kaçağına dönüşen Ballister Boldheart ve farklı bedenler arasında geçiş yapabildiği, istediği şekli alabildiği için asırlardır dışlanmış olan Nimona. Animasyon; belki de günümüzde çocukların (hatta yetişkinlerin de) en çok ihtiyacı olan mesajı, yani farklı olana saygı göstermenin ve onu canavarlaştırmamanın gerekliliğini vurguluyor. Onu kuir bir film yapan ise ana karakterini eşcinsel bir şövalye olarak seçmesi kadar, Nimona’nın var oluşu ve duyguları üzerinden translar ve ikili cinsiyeti reddeden tüm bireylerle empati kurmayı başarması.

^{Passages | Kaynak: İKSV}

Film: Passages
Yönetmen: Ira Sachs
Süre: 91 dakika

“Ira Sachs; farklı bir hikâyede pekâlâ ezilen, zorbalığa uğrayan ve fiziksel ya da psikolojik şiddetin mağduru olabilecek kuir bir bireyi alıp ikili (ve üçlü) bir ilişkideki ezen, zorba ve fail konumuna yerleştiriyor; kuir bir villain yaratıyor.”

Passages hakkında daha fazlasını, “Pasajlar: Kırmızı bayraklı bir aşk üçgeni” başlıklı incelemede bulabilirsin.

^{Scrapper | Kaynak: İKSV}

Film: Scrapper
Yönetmen: Charlotte Regan
Süre: 84 dakika

42. İstanbul Film Festivali, Sundance’ten Büyük Jüri Ödülü’yle dönen ve bir açılış filmi olarak ideal olduğunu düşündüğüm Scrapper’la açılmıştı: Sempatik ve tatlı karakterler, duygusal bir büyüme hikâyesi, iyi oyuncu performansları, akıcı ve fazla düşünme gerektirmeyen bir sinema dili ve capcanlı renkler... On iki yaşındaki Georgie, annesinin ölümünün ardından sosyal hizmetlere söylediği yalanlar sayesinde Londra’nın banliyölerinde tek başına yaşamaya başlamış. Derken babası olduğunu iddia eden bir adam çıkageliyor ve Georgie’nin dünyası değişmeye başlıyor. Yüreğini ısıtacak, yüzünü güldürecek, canlı renklerin parladığı görselliği ve yer yer hayalle gerçeğin birbirine karıştığı görüntüleriyle seni büyüleyecek bir film. 

^{Spider-Man: Across the Spider-Verse | Kaynak: TME Films}

Film: Spider-Man: Across the Spider-Verse
Yönetmenler: Joaquim Dos Santos, Kemp Powers ve Justin K. Thompson
Süre: 140 dakika
Nerede izleyebilirsin? Film hâlen gösterimde.

“Miles’ın bu filmdeki yolculuğu feda edemeyiş ve kabullenemeyişlerin en acı, en tatsız şekilde sonuçlanabileceğini gösteriyor ve söylüyor: Yapman gereken fedâkarlıklardan kaçınır ve değiştiremeyeceğin şeyleri kabullenemezsen bu dünyanın en kötü insanıyla karşı karşıya gelirsin: kendinle.” 

Spider-Man: Across the Spider-Verse hakkında daha fazlasını, “Örümcek-Evreni’nin kapıları bir kez daha açılıyor” başlıklı incelemede bulabilirsin.

^{You Hurt My Feelings | Kaynak: IMDb}

Film: You Hurt My Feelings
Yönetmen: Nicole Holofcener
Süre: 93 dakika

Friends with Money, Enough Said ve The Land of Steady Habits ile daima yalın, duygusal ve içten hikâyeler anlatmayı başaran Nicole Holofcener’in yeni filmi You Hurt My Feelings; insanların birbirlerini kırmamak için söyledikleri beyaz yalanlarla, gösterdikleri yapmacık destekle ve bunların birbirleri üzerine etkileriyle ilgili bir modern yaşam anlatısı. Anılarını anlattığı başarılı bir ilk kitabın ardından kurmaca bir roman yazmaya çabalayan bir yazar olan Beth kadar; psikoterapist eşi, iç mimar kardeşi, oyuncu kayınbiraderi ve oyun yazarı olmaya çalışan oğlu da meslekleri ve ilişkileriyle ilgili sorunlar yaşıyorlar. Beth’in, onun yeni romanıyla ilgili gerçek hislerini paylaşan eşinin söylediklerine kulak misafiri olmasıyla birlikte sadece kendisi değil; çevresindeki herkes sevdiklerinin gerçek hisleri ve samimiyeti konusunda şüpheye düşmeye başlıyor. “Ya işimde iyi değilsem?”, “Ya doğru hediyeyi seçememişsem?” “Ya sadece beni sevdiği için yalan söylüyorsa?” gibi soruların yol açabileceği imposter sendromunun gerçekleri duymaktan daha ağır ve daha acıtıcı olduğunu savunuyor film. Başrollerde televizyondan tanıdığımız Julia Louis-Dreyfus, Tobias Menzies ve Michaela Watkins gibi oyuncular uyumlu bir performans sergiliyor.

Bir keşif

^{Rye Lane | Kaynak: IMDb}

Film: Rye Lane
Yönetmen: Raine Allen-Miller
Süre: 82 dakika
Nerede izleyebilirsin? Disney+’ta.

Siyah sinemanın heyecan verici bir temsilcisi bu yıl Britanya’dan çıktı. Spike Lee ve Boots Riley’nin izinden giden görselliği ve hikâye anlatıcılığıyla Raine Allen-Miller’ın filmi Rye Lane, yakın geçmişteki ayrılıklarının üstesinden gelememiş iki Z-kuşağı karakterini birbirine suç ortağı ederek kendince bir “meet cute” hikâyesi yaratıyor. Bazen sokaklardaki uzun planlarla bir Londra güzellemesine dönüşen, bazen zaman ve mekan algısını bozan sahneleriyle deneysel yollara sapan filmin; yılın adı anılası keşiflerinden biri olarak kalacağı kesin.