Türkiye ile Libya enerji alanında mutabakat muhtırası imzaladı

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar, Ticaret Bakanı Mehmet Muş, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın ve İletişim Başkanı Fahrettin Altun'dan oluşan üst düzey heyet, geçtiğimiz günlerde Libya'yı ziyaret ederek Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile görüşmeler yaptı.

Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu ve Libya Dışişleri Bakanı Necla Manguş, ikili görüşmelerinin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında "Türkiye ile Libya arasında hidrokarbon alanında mutabakat muhtırası imzalandığını" açıkladı. Libya ziyareti kapsamında, iki ülke arasında başta medya ve enerji olmak üzere birçok alanda iş birliği anlaşmaları imzalansa da hidrokarbon alanında yapılan anlaşma başta Yunanistan ve Mısır olmak üzere birçok ülkede yankı uyandırdı.

Hidrokarbon anlaşması ne içeriyor?

Bakan Çavuşoğlu, mutabakat muhtırasına ilişkin açıklamasında "Bugün Necla Hanım'ın da söylediği gibi iki tane anlaşma imzaladık. Hidrokarbonlar ve protokol alanlarındaki mutabakat muhtıralarını imzaladık. Şu anda arkadaşlarımız üzerinde müzakere etmeye devam ediyorlar. Bugün inşallah gaz alanında da bir mutabakat muhtırasını imzalayarak dönmüş olacağız." ifadelerini kullandı ancak anlaşmanın detaylarına dair bir açıklama yapılmadı.

Mutabakat muhtırasında en dikkat çeken konu ise Türkiye ve Libya merkezli şirketlerin birlikte araştırma ve sondaj faaliyetleri yürütmesinin kararlaştırılmasıydı. Çavuşoğlu konuya dair "Biraz önce imzaladığımız hidrokarbon anlaşması hem karada hem denizde ve yetki alanlarımızda kazan-kazan anlayışıyla Türk ile Libya firmalarının birlikte araştırma, sondaj gibi iş birliğine gitmesini hedefliyor." açıklamasında bulundu.

Doğu Akdeniz'de paylaşım savaşı

Türkiye ile Libya arasında 2019 yılında imzalanan "Akdeniz'de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası" ile Doğu Akdeniz'deki petrol ve doğal gaz yataklarında sondaj faaliyetleri yürütülmesi hususunda başta Yunanistan, GKRY, Mısır ve İsrail ile ciddi anlaşmazlıklar yaşayan Türkiye kendi deniz yetki alanlarını belirleme noktasında önemli bir adım atmıştı. İsrail ile Türkiye arasında son dönemde yaşanan diplomatik açılım süreciyle Doğu Akdeniz'de iki ülkenin iş birliği yapması veya karşılıklı engellemelerin azaltılması bekleniyordu. Libya ile imzalanan mutabakat muhtırası sonucunda da Türkiye merkezli şirketlerin hem Libya karasularında hem de anakarada hidrokarbon arama faaliyetleri ve sondaj yapabilmesinin önü açılmış oldu.

^{Kaynak: TRT Haber}

Libya, Afrika'da şimdiye dek keşfedilmiş en büyük petrol rezervine sahip ülke konumunda bulunuyor. Dünya petrol rezervlerinin %4,1'ine sahip olan ülkenin günlük petrol ihracatı ise 1,2 milyon varil seviyesinde. 2011 yılında başlayan iç savaş sürecinde Türkiye'nin desteklediği ve BM tarafından tanınan Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile Mısır, Yunanistan, BAE ve Rusya tarafından desteklenen Halife Hafter güçleri arasında ülkenin enerji kaynaklarını hakimiyet altına alma mücadelesi devam ediyordu. İç savaşın hâlâ sona ermediği ülkede, Ulusal Birlik Hükümeti ile Türkiye arasında yapılan mutabakat muhtırasına da birçok ülkeden ve Hafter güçlerinden tepki geldi.

Anlaşmaya tepkiler sürüyor

Yunanistan, imzalanan muhtıraya tepki gösterdi. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada "Yunanistan bölgede egemenlik haklarına sahip. Bu hakları uluslararası deniz hukukuna tam saygı çerçevesinde tüm yasal yollarla savunma amaçlıyoruz." denildi. 

Mısır, Rusya ve Yunanistan tarafından desteklenen Libya Parlamentosu Başkanı Agila Salih ise "Mutabakat muhtırası, yetkisi olmayan bir hükümet tarafından imzalandığı için yasa dışıdır" sözleriyle anlaşmaya tepki gösterdi. Anlaşmanın ardından Yunanistan ve Mısır dışişleri bakanlarının telefon görüşmesi gerçekleştirerek "Ulusal Birlik Hükümetinin böyle bir anlaşma yapmaya yetkisi olmadığını" belirttikleri Yunanistan Dışişleri Bakanı Dendias'ın konuyu görüşmek üzere Kahire'ye gideceği aktarıldı.

Türkiye'nin desteklediği Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, "Türkiye ile Libya halkının yüksek menfaatlerine hizmet eden anlaşmalar imzalandığı için mutlu olduklarını" ifade etti. Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu ile mutabakat muhtırasını imzalayan Libya Dışişleri Bakanı Necla Manguş da "İki ülke arasında petrol enerjisi ve hidrokarbonlar alanlarında mutabakat muhtırası imzaladık. Söz konusu anlaşmalar iki dost ülke arasındaki tarihi ilişkilerin derinliğini göstermektedir." açıklamasında bulundu.

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ise Yunanistan, AB ve Mısır’dan gelen tepkiler üzerine yaptığı açıklamada "Türkiye ile Libya Millî Birlik Hükümeti arasında imzalanan Mutabakat Zaptı hakkında Yunanistan ve AB Sözcüsü tarafından yapılan açıklamaların ülkemiz açısından hiçbir önemi ve kıymeti yoktur." ifadelerine yer verdi. 

Yerel paralarla ticaret

Libya ziyaretindeki bir diğer önemli konu ise ulusal para birimleri üzerinden ticaret yapılmasına yönelik adımlardı. Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, "Biz Türkiye olarak yerel paralarla, kendi paramızla ticareti teşvik ediyoruz. Bu anlamda millî paralarla ticaret yaptığımız ülkeler var, bunun oranını arttırmaya çalışıyoruz. Ayrıca Merkez Bankalarımız arasında SWAP anlaşması da imzalanıyor. Dolayısıyla Libya ile ticaret hacmimiz 4 milyarı aşacak görünüyor" sözleriyle önümüzdeki süreçte başta enerji ithalatı olmak üzere ikili ticarette yerel para birimlerinin kullanılabileceğinin sinyallerini verdi.

Türkiye ile Libya ticareti 2021 yılında bir önceki yıla göre %64,9 artarak 2 milyar 443 milyon dolar seviyesine ulaşmıştı. Libya’da faaliyet gösteren Türk iş insanları geçtiğimiz süreçte de ulusal para birimleri üzerinden ticaret yapılması konusunda hem Türkiye hem de Libya’ya çağrıda bulunuyordu.