Sivil Alan Araştırmaları Derneği, Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınmasıyla başlayan 19 Mart protestolarına katılan gençlerin maruz kaldığı polis şiddeti ve hak ihlallerini belgeleyen kapsamlı bir rapor yayımladı. Raporu Aposto için değerlendiren Dernek Başkanı ve Direktörü Berna Akkızal, “19 Mart, tüm baskı ve müdahalelere rağmen Türkiye’de yeni bir gençlik hafızası ve direnç kültürü yarattı” diyor.

Yazı: Melisa Gülbaş

Ekrem İmamoğlu’nun da aralarında olduğu 105 kişi hakkında 19 Mart’ta alınan gözaltı kararları, Türkiye genelinde geniş çaplı protestoları başlattı. Sivil Alan Araştırmaları Derneği’nin (CSSA) yayımladığı rapora göre bu süreç, yalnızca bir siyasi figüre destek eylemi olmaktan çıkarak, özellikle üniversite gençliği açısından “hak ve adalet mücadelesine” dönüştü. Saraçhane merkezli protestoların ilk 10 günü ise hem direnişin hem de baskının en yoğun yaşandığı dönem olarak kayıtlara geçti.

• Raporda gözaltılar, keyfî tutuklamalar, fiziksel şiddet, kötü muamele, toplantı ve gösteri yasakları ile ifade özgürlüğüne yönelik baskıların özellikle üniversite öğrencilerini hedef aldığı vurgulanırken İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Eskişehir başta olmak üzere birçok kentte üniversite öğrencilerine yönelik sistematik hak ihlallerinin yaşandığı kaydedildi.

İnsan Hakları Derneği'nin (İHD) 19-26 Mart 2025 tarihleri arasını kapsayan bilgi notuna göre, ülke genelinde ev baskınları ve gösterilerde aralarında çocukların da olduğu en az 1.879 kişi gözaltına alındı, bu kişilerden 260'ı tutuklandı. Yalnızca İstanbul’da 622, Ankara’da ise en az 262 kişi gözaltına alındı.

Çağdaş Hukukçular Derneği’nin İstanbul özelindeki verilerine göre ise 7 günde 794 kişi gözaltına alındı, bu kişilerden 279’u tutuklandı ve 91’i de ev hapsi aldı. Yani rapora göre bu, gözaltına alınan her üç kişiden en az ikisinin tutuklandığını gösteriyor.

Gözaltında hak ihlalleri ve kötü muamele

Müdahalelerde ters kelepçe, biber gazı, tazyikli su ve fiziksel şiddetin yaygın kullanıldığı; gözaltı koşullarının insan onurunu zedeleyecek düzeyde ağırlaştığı ve özellikle kadın öğrencilere yönelik çıplak arama iddialarının hak ihlallerinin geldiği noktayı gözler önüne serdiği vurgulandı.

Rapor, sahadan aktarılan tanıklıklar ve avukat görüşmelerine dayanarak gözaltı sırasında veya sonrasında:

• Ters kelepçe,
• Darp,
• Gaz kullanımına bağlı sağlık sorunları,
• Hastane sevklerinin gecikmesi,
• Plastik kelepçenin aşırı sıkılması,
• Nezarethane koşullarının yetersizliği gibi uygulamaların bildirildiğini aktarıyor.

Nezarethane koşullarının ciddi hak ihlallerine neden olduğu belirtilen raporda, “İstanbul'daki Güvenlik Şube nezarethaneleri, havalandırmasız, kötü kokulu ve hijyenden yoksun ortamlar olarak raporlara yansımıştır. Gözaltında tutulanların verilen sandviçlerin sadece ekmeğini yiyebildiği, su ve hijyen malzemelerine erişimlerinin kısıtlandığı belirtilmiştir. Biber gazına maruz kalanların, giysilerindeki gazdan arınamaması, kötü muamele yasağının ihlalini derinleştiren bir unsur olmuştur” deniliyor.

YAZININ DEVAMI