AB'nin kriz söylemi sürüyor: Polonya - Belarus sınırı

Belarus - Polonya sınırında yaşanan mülteci hareketliliği, iki ülkeyi olduğu kadar ABD, Rusya ve AB gibi uluslararası aktörleri de yakından ilgilendiriyor. Polonya yetkilileri AB’den ve üçüncü ülkelerden yardım almayı ısrarla reddederken Rusya’nın “haklı gerekçe” ile bölgeye müdahale edeceği yönündeki endişeler artıyor.

• Arka plan: Belarus’ta geçen yıl 9 Ağustos'taki seçimlerde Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko 6'ncı kez iktidara geldi. 1994’den beri iktidarda olan başkanın tekrar seçimi, halk tarafından tepkiyle karşılandı. Seçimlerin usulsüz olduğunu iddia eden protestocular meydanlara döküldü ve binlerce kişi tutuklandı. Aynı dönemde Polonya hükümeti Belarus'taki muhaliflerin Polonya’ya geçmeleri ve çalışma izni alabilmeleri için 11 milyon avroluk destek paketi açıkladı. AB ve ABD seçimleri tanımadığını ilan etti ve Belarus’a bir dizi yaptırım uygulamaya başladı. Mayıs 2021’de Yunanistan'dan Litvanya'ya giden yolcu uçağının Belarus tarafından başkent Minsk'e “zorla” yönlendirilmesi ve muhalif gazeteci Belaruslu Raman Pratasevich'in tutuklanmasıyla yeni yaptırımlar getirildi.

Sıcak gelişmeler

8 Kasım'da Polonya - Belarus sınırındaki Bruzgi sınır kapısına doğru harekete geçen 2 bini aşkın mülteci Polonya hükümetini harekete geçirdi. Göçmenlerin büyük çoğunluğunun Irak, Afganistan ve Afrika ülkelerinden geldikleri belirtildi.

Sınırlarda yaşanan hareketlilik aslında aylardır devam ediyor. Belarus’un başkenti Minsk’e İstanbul, Beyrut, Dubai ve Bağdat’tan direkt uçuşlar var. FRONTEX (AB Sınır Koruma Ajansı) verilerine göre, Ağustos ayından beri bölgeye yönelik yasa dışı ulaşım yükselişe geçti. Yetkililer, Belarus’un göçmenleri turist vizesiyle ülkeye çekip kasti olarak sınıra yönlendirdiğini iddia ediyor.

Moskova, yaşanan insanlık dramında sürekli olarak AB’yi suçlarken Lukaşenko’ya desteğini sürdürüyor. 10 Kasım’da basında yer alan haberlere göre, Rusya Savunma Bakanlığı “Belarus'un hava savunma sistemlerinin testine yardımcı olmak amacıyla” iki savaş uçağını Belarus hava sahasına gönderdi.  

• Karşı suçlama: Polonya, olayların başlangıcından beri asıl sorumlunun Rusya olduğunu iddia ediyordu. Kremlin ise bu açıklamaları “son derece sorumsuz ve kabul edilemez” buluyor.

AB ise olayların sorumlusu olarak Lukaşenko’yu işaret ediyor. AB Komisyon’u Belarus hükümetinin tutumunu “gangstervari, insanlık dışı” olarak karikatürize ediyor. Komisyon Başkanı Ursula Von der Leyen, ABD Başkanı Joe Biden ile yaptığı görüşme sonrasında verdiği demeçte "Otoriter bir rejimin demokratik komşularını istikrarsızlaştırmak için yaptığı hibrit bir saldırı" olarak tanımladı.

AB, sınıra göçmen taşıyan havayolu şirketleri dâhil olmak üzere, konuyla ilgili olan tüm taraflara yaptırım uygulamakta kararlı görünüyor. THY ile ilgili de ortaya atılan göçmen taşıma iddiaları, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu tarafından tekzip edildi. Polonyalı mevkidaşını arayan Çavuşoğlu, “Sorunun bir tarafı olmamasına rağmen Türkiye’nin sorunun bir parçası olarak gösterilmeye çalışılmasından, bu çerçevede Türkiye ve Türk Hava Yolları'na (THY) yönelik mesnetsiz iddialardan duyulan üzüntüsünü” dile getirdi.

Öte yandan konunun asıl muhatapları Polonya ve Belarus, sorunu konvansiyonel yöntemlerle çözme taraftarı. Polonya, sınır bölgesini dikenli tellerle çevirerek 30 bin kişilik özel kuvvet ve OHAL ilan etti. Belarus lideri Lukaşenko ise “Göçmen krizini aşmak için Rus nükleer bombardıman uçaklarına ihtiyacımız var.” demecini verdi.

Mültecilerin durumu 

Sınıra çekilen dikenli tellerin arasında çadırlarda kalan mülteciler arasında yaşlılar, kadınlar ve çocuklar da bulunuyor. İnsani yardım örgütleri bölgeye erzak yardımı yapıyor. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve BM Uluslararası Göç Örgütü (IOM) bölgeye temsilcilerini yönlendirdi. Ayrıca bazı mültecilerin sağlık sorunlarının nüks etmesi nedeniyle Belarus Sağlık Bakanlığı’da sınıra yardım gönderdi.

Mülteciler, sınıra getirilmelerinde Belarus’un desteği olduğunu iddia ediyorlar. CNN’e demeç veren Suriyeli bir mülteci kadın, Beyrut’tan Minsk’e geldikten sonra Belarus ordusunun mülteci gruplarının sınıra gelmesinde yardımcı olduğunu ve sınır tellerini kestiklerini iddia etti.

• Son not: AB Mülteci rejimini belirleyen Dublin III yönetmeliğine göre, mültecilerin ilk ayak bastıkları AB ülkesinde iltica başvurusunda bulunma hakkı bulunuyor. Ayrıca Uluslararası Mülteci Hukuku’nu belirleyen 1951 Cenevre Sözleşmesi (Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme) mültecilerin ülkelerine geri gönderilmemesi ilkesini barındırıyor. Öte yandan 2015’den beri AB sınırlarına ulaşmaya çalışan mülteciler, “kriz” olarak adlandırılıyor. Bu durum ülkelerin mültecileri bir koz olarak kullanmasına neden oluyor. 

Belarus’un oynamaya çalıştığı tehlikeli oyunun sonunda kazanan taraf olmayacak ancak kaybeden insanlık olacak.