AI yatırımlarının döngüsel yapısı: OpenAI iflas etseydi ne olurdu?

Diyelim ki bir sabah uyandınız ve OpenAI adında bir şirket artık yok; iflas etmiş. Bu fikir, kulağa ilk etapta basit bir düşünce deneyi gibi gelebilir. Ancak esasında altyapısı için milyarlarca dolar harcayan, fakat hâlâ kârlılığa ulaşamayan bir şirketin iflas etmesi, düşünüldüğü kadar olanaksız değil. Dahası bu tür bir çöküş, yapay zekanın bilgi işlem gücüne duyduğu ihtiyaç nedeniyle yüz milyarlarca dolar altyapı yatırımı yapılan bir sektörde devasa bir zincirleme reaksiyona yol açabilir. 

Bugün artık sektöre kısa bir bakış atan herkes, neredeyse her yerde OpenAI ve NVIDIA’nın ismini görüyor. Yapay zeka yarışına katılmak ve sektörün umut vadeden geleceğinde yer edinmek isteyen tüm şirketler, birbirleriyle anlaşmalar yapıyor. Bu milyarlarca dolarlık işbirliklerine yalnızca nakit değil; hisse senedi, öz kaynak ve borç finansmanı formundaki anlaşmalar da konu oluyor. 

Anlaşmaların çeşitliliği, sıklığı ve ölçeğinin yarattığı döngüsel yapı, akıllara oldukça kritik bir soruyu getiriyor: Trilyon dolarlık büyüklüğe ulaşan yapay zeka pazarı, çökmemesi için bizzat sektörün kendisi tarafından mı büyütülüyor? 

Geniş açı: 2022 yılı sonlarında yaygın kullanıma sunduğu yapay zeka destekli sohbet robotu ChatGPT ile teknoloji pazarında büyük bir atılıma yol açan OpenAI, son birkaç ay içinde sektör paydaşlarıyla yaptığı milyarlarca dolarlık anlaşmalarla gündeme geldi. Bu işbirliği serisinin fitilini ilk olarak NVIDIA tarafından yapılan bir yatırım duyurusu ateşledi. 

Geçen ay OpenAI’a 100 milyar dolarlık devasa bir yatırım yapacağını açıklayan NVIDIA, OpenAI’ın yapay zeka altyapısına en az 10 GW bilgi işlem gücü ekleyecek miktarda çip dahil edeceğini ve çiplerin dağıtımının 2026’nın ikinci yarısında başlayacağını duyurdu. Böylece NVIDIA, veri merkezlerini güçlendirmesi için OpenAI’a 100 milyar dolara varan bir yatırım yapmayı taahhüt ederken OpenAI da bu merkezleri milyonlarca NVIDIA çiple doldurmayı kabul etmiş oldu. 

ABD merkezli girişim, ikinci büyük çip anlaşmasını ise AMD ile imzaladı. Anlaşma kapsamında AMD’nin, OpenAI’ın bilgi işlem altyapısını toplamda 6 GW gücünde Instinct serisi yapay zeka çipiyle güçlendireceği açıklandı. İki şirket ayrıca, ilk olarak 2026’nın ikinci yarısında 1 GW gücünde Instinct MI450 çipin OpenAI’ın altyapısına entegre edileceğine işaret etti. Anlaşmayla birlikte AMD, belirli hedeflerin tutturulması koşuluyla OpenAI’a 160 milyon adede kadar AMD hissesi alma hakkı da tanıdı. 

• Tedarik zinciriyle yatırımın iç içe geçtiği anlaşma, OpenAI’ı hem müşteri hem de potansiyel bir hissedar olarak konumlandırdı. 

Bununla birlikte: Yakın zamanda Broadcom ile yapılan bir anlaşma da OpenAI’ın giderek daha da kabarık hâle gelen ortaklık listesine eklendi. OpenAI’ın harici çip üreticilerine bağımlılığını azaltmak ve kendi yapay zeka çiplerini tasarlamak için yaptığı anlaşma kapsamında iki şirketin, birlikte çip geliştireceği açıklandı. 

Bu çiplerden güç alan sunucuları 2026 yılı sonlarında veri merkezlerinde kullanmaya başlayacağına işaret eden OpenAI, Broadcom ortaklığıyla bilgi işlem gücünü 10 GW’a kadar çıkaracağını vurguladı. 

Öte yandan: OpenAI’ı sektörde merkezî bir konuma yerleştiren tek anlaşmalar, çip işbirlikleri olmadı. Şirket, yakın zamanda Oracle ve CoreWeave gibi devlerle altyapı anlaşmaları da yaptı. Geçen ay Oracle ile 300 milyar dolarlık bir anlaşma imzalayan OpenAI, yapay zeka sistemleri için beş yıl boyunca Oracle’dan 300 milyar dolarlık bilgi işlem gücü satın aldı. 2027’de yürürlüğe girecek anlaşma, bugüne kadar imzalanan en büyük bulut bilişim anlaşmalarından biri olarak tarihe geçti. 

OpenAI’ın en büyük ortaklarından biri olan NVIDIA da geçen ay CoreWeave ile büyük bir altyapı anlaşması imzaladı. Yapay zeka odaklı veri merkezleri işleten CoreWeave, hâlihazırda tesislerinde NVIDIA çipler kullanıyordu. 6,3 milyar dolarlık anlaşma kapsamında NVIDIA, müşterilere satılamayan kapasiteyi satın alma taahhüdü verdi ve 13 Nisan 2032’ye kadar CoreWeave’in kullanılamamış tüm bulut bilişim kapasitesini satın alacağını açıkladı. 

• OpenAI’ın da CoreWeave ile bilgi işlem kapasitesi satın almaya yönelik 22,4 milyar dolarlık bir anlaşması bulunuyordu.

Benzer şekilde Oracle da yakın zamanda bulut bilişim altyapısını güçlendirmek için AMD ile anlaşma imzalayarak 2026’nın ikinci yarısında altyapısına 50 bin adet AMD Instinct MI450 çip entegre etmeyi taahhüt etti. 

Önemli ayrıntı: AMD, NVIDIA, Oracle, CoreWeave ve Broadcom ile yapılan anlaşmalar, OpenAI’ın altyapısına 10 yıl içinde 20 GW’tan fazla bilgi işlem gücü eklemeyi vadediyor. Ayrıca bu bilgi işlem gücünü desteklemek için kullanılacak enerjinin yaklaşık 1 trilyon dolara mâl olacağı tahmin ediliyor. 

NVIDIA’nın anlaşması, doğrudan OpenAI’a bir tedarik desteği sunmuş oluyor. Çip üreticisi, bu şekilde yapay zeka pazarındaki ilerlemeyi hızlandırarak çipleri için daha büyük bir talep yaratmayı umuyor ve günün sonunda yatırımını döngüsel bir koşula bağlamış oluyor. 

Oracle ve CoreWeave anlaşmalarında da benzer bir döngüsel kazan-kazan durumu bulunuyor. Bunun yanında çip satın alma taahhüdü karşılığında %10’a varan hisse teminatı sunan AMD anlaşması da benzer şekilde döngüsel bir yapı oluşturuyor. Zira AMD hisselerinin değeri arttıkça OpenAI’ın, bu kazancı daha fazla çip almak için kullanma olasılığı bulunuyor. 

OpenAI artık dünyanın en değerli girişimi 

Bu süreçte mevcut ve eski çalışanlarının Thrive Capital, SoftBank, Dragoneer Investment Group, MGX ve T. Rowe Price'ın da içinde bulunduğu bir yatırımcı grubuna 6,6 milyar dolar değerinde hisse sattığı bir anlaşmanın ardından değerlemesini 300 milyar dolardan 500 milyar dolara çıkaran OpenAI, dünyanın en değerli özel şirketi hâline geldi. 

Benzer şekilde: Broadcom, NVIDIA ve AMD ile yapılan anlaşmalar da üç şirketin piyasa değerine sırasıyla %13, %4 ve %24’lük artışlarla 200 milyar dolar, 160 milyar dolar ve 60 milyar dolar ekledi. Oracle anlaşması duyurulduğunda da bulut bilişim devinin piyasa değeri, 250 milyar dolar artarak kısa bir süreliğine 900 milyar doların üzerine çıktı. 

• Bu artış, Oracle’ın %40 hissedarı olan kurucu Larry Ellison’ı da bir süreliğine dünyanın en zengin kişisi hâline getirdi. 

Beklentiler: Morgan Stanley analistleri, 2029 yılına kadar dünya genelinde veri merkezlerine yapılan harcamaların 3 trilyon dolara ulaşmasını bekliyor. Bu süreçte en büyük harcamaları büyük teknoloji şirketlerinin yapacağı, fakat elde ettikleri nakit akışları sınırlı kalacağı için alternatif finansman kaynaklarına yönelecekleri tahmin ediliyor. 

Mevcut ekosistemde de bu durumun ilk emareleri görülüyor. Güncel olarak teknoloji şirketleri, tedarik zincirindeki diğer şirketlerden de finansman sağlıyor. Bu da birbirine bağımlı bir şirketler ağı oluşturarak domino etkisi riskini artırıyor. Örneğin AMD anlaşmasında OpenAI’ın hedeflerini tutturması, AMD için bir kazanç yaratıyor. Bunun yanında AMD iyi bir performans gösterirse şirket hissedarı olma potansiyeli taşıyan OpenAI da kazanç sağlamış oluyor. Böylece bir yapay zeka girişimi ve yapay zeka çipi geliştiricisi, birbirleri üzerinde milyarlarca dolarlık bir bahis oynamış oluyor. 

Döngünün merkezi: Yapay zeka yatırımlarının döngüsel yapısına ilişkin endişeler, yapay zekanın bir balon olması ihtimaline yönelik endişelerle paralel seyrediyor. Fakat birçok analiste göre bu döngüsel yapı, yapay zeka balonundan daha büyük bir risk teşkil ediyor. 

Güncel olarak döngünün merkezinde OpenAI ve NVIDIA bulunuyor. Analistler, bu tip döngüsel bir piyasayı canlandırmanın da kendiliğinden bir balona yol açabileceğine ve bu balonun asıl tetikleyicisinin döngüsel finansman olacağına dikkat çekiyor. 

Dahası: OpenAI, 800 milyonun üzerinde aylık aktif ChatGPT kullanıcısıyla yüksek bir gelir elde etse de hâlâ büyük miktarda nakit yakıyor ve şirket 2029’dan önce kârlı duruma geçemeyeceğini öngörüyor. Yılın ilk yarısında 4,3 milyar dolar gelir elde eden şirketin, aynı dönemde 13,5 milyar dolar net zarar açıkladığı biliniyor. 

Fakat şirketler, yalnızca OpenAI’a değil, OpenAI’ın etrafında kurduğu döngüsel yapıya katılan diğer firmalara da büyük yatırımlar yapıyor ve tüm sektör bu sayede ayakta kalıyor. Dolayısıyla yatırılan büyük miktarda paranın, henüz ortada bir kâr olmadığı için kısa vadede geri dönemeyeceği öngörülüyor. 

• Ayrıca karmaşık ve birbirine bağımlı bir yatırım ağı, esasında yapay zeka şirketlerinin değerlemelerini bu şirketler henüz para kazanmaya başlamadan yapay olarak şişirmiş oluyor. 

OpenAI iflas ederse ne olur? 

Bugüne kadar 149 yatırımcıdan 35 milyar dolar finansman toplayan OpenAI’ın iflas etmesi durumunda ilk etkiyi elbette hissedarların hissetmesi bekleniyor. Ayrıca Oracle, CoreWeave ve AMD gibi şirketlerle yapılan anlaşmalardaki taahhütlerin buharlaşacağı ifade ediliyor. Bu anlaşmaların yok olması, tarafların hisse senetlerinde de piyasa tepkilerine paralel olarak devasa düşüşlerin yaşanması anlamına geliyor. Hâlihazırda bu anlaşmalar için milyarlarca dolarlık yatırımlar yapan tarafların, bu yatırımlardan bir getiri elde edemediklerinde piyasadaki kayıplarını kompanse edip edemeyeceği ise belirsizliğini koruyor. 

Üstelik OpenAI ve NVIDIA gibi merkezî oyuncuların ötesinde yapay zeka yatırımlarının; finans piyasaları, hisse senedi piyasaları, borç piyasaları, enerji piyasaları ve hatta veri merkezleri fiziksel olarak inşa edildiği için gayrimenkul piyasalarına dahi sıçradığı biliniyor. Yani esasında riskler, yapay zeka sektörünün çok ötesine uzanıyor. 

Bununla birlikte: ChatGPT, bireysel kullanıcılar tarafından oldukça yaygın biçimde kullanılsa da geniş çaplı kurumsal benimsemenin zaman alması bekleniyor. Analistler, yapay zekayla vadedilen verimlilik artışı ekonomi genelinde ne kadar uzun süre kendini göstermezse finansmanın geri çekilmesi veya borçların geri ödenmemesine ilişkin risklerin de o kadar artacağına işaret ediyor. 

Dot-com balonuyla paralellik var mı?

Uzmanlara göre bir sektörün balon yaratıp yaratmadığını balon patlamadan tespit etmek oldukça güç. Fakat bazı analistler, yapay zeka sektörünün mevcut durumunun 1990’ların sonunda herkesin internetle ilgili her şeye yatırım yapmaya aşırı hevesli olduğu ve “dot-com balonu” olarak adlandırılan dönemle endişe verici paralellikler gösterdiğini savunuyor. 

OpenAI Yönetim Kurulu Başkanı Bret Taylor da CEO Sam Altman’ın “Birileri yapay zekadan olağanüstü miktarda para kaybedecek” açıklamasına katıldığını söylüyor ve sektörün gerçekten bir yapay zeka balonu içinde olduğunu kabul ediyor. Yapay zekanın hem ekonomiyi dönüştüreceğini hem de tıpkı internet gibi gelecekte büyük miktarda ekonomik değer yaratacağını belirten Taylor, “Bence bir balonun içindeyiz ve birçok insan çok para kaybedecek” diyor.  

Ayrıca Taylor, bugünün yapay zeka ekosistemini dot-com balonuna benzeterek iki görüşün savunucularının da haklı olduğunu savunuyor ve “Balon patladığında birçok şirket başarısız olsa da 1999’a gelindiğinde herkes bir bakıma haklıydı” ifadelerini kullanıyor. 

Öte yandan: Tarih, 19. yüzyıldaki demiryolu balonu ve geçen yüzyılın sonundaki dot-com balonunun, ardında faydalı bir altyapı bıraktığını ortaya koyuyor. Bu nedenle bazı analistler, bilgi işlem gücündeki devasa artışın bir sonraki inovasyon dalgasını destekleyebileceğine işaret ediyor. 

Daha da önemlisi OpenAI dışındaki şirketler de kendi yapay zeka sistemlerini güçlendirmek için çip almak üzere sıraya giriyor. NVIDIA’nın geçen yılki satışlarının %34’ünü oluşturan en büyük üç müşterisinin Microsoft, Amazon ve Meta olduğu görülüyor. Broadcom da Google’ın çatı şirketi Alphabet’e her yıl yüksek miktarda çip satıyor. 

Dolayısıyla OpenAI için iyi olan bir gelişme, sektördeki diğer oyuncular için kötü sonuçlanabiliyor. Örneğin Oracle’ın piyasa değeri geçen ay 250 milyar dolar arttığında OpenAI ile doğrudan rekabet eden Alphabet ve Meta’nın toplam 40 milyar dolar değer kaybettiği biliniyor. Bu durum, günün sonunda OpenAI için kötü olan bir gelişmenin diğer şirketler için iyi olabileceği anlamına da geliyor. 

Perspektif: Bernstein Research analisti Stacy Rasgon, Sam Altman’ın küresel ekonomiyi 10 yıl boyunca çökertebilecek veya herkesi vadedilmiş topraklara götürecek bir güce sahip olduğuna, fakat şu anda hangisinin daha olası olduğunu bilmediğimize işaret ediyor. Finansal hizmetler şirketi D.A. Davidson ise OpenAI’ı Silikon Vadisi’nin sıklıkla övülen “Başarana kadar öyleymiş gibi yap” felsefesinin en başarılı örneklerinden biri olarak nitelendiriyor. 

Mevcut konjonktürde hâlâ OpenAI’ın ve yapay zeka yatırımlarının döngüsel yapısının yarattığı kilit firma riski yönetilebilir görünüyor. Fakat OpenAI, kendi stratejik hataları yüzünden değil, yapay zekanın vadedildiği kadar dönüştürücü bir teknoloji olmamasından dolayı başarısızlığa uğrarsa yalnızca OpenAI'ın değil, tüm sektörün sermaye kaybına uğraması ve teknolojiye yönelik iştahın uzun süreli bir durgunluğa sürüklenmesi bekleniyor.