AP'nin Yaptırım Denetimi ve Türkiye'nin Rolü

Avrupa Parlamentosu (AP), son zamanlarda yaptırım rejimindeki boşluklarla ve yaptırımların düzgün uygulanmamasıyla ilgili kaygılarını ifade ettiği bir kararı onayladı.^[6] AP’nin yaptırımların etkinliğinin zayıfladığına dair endişeleri artıyor. Kararda, Rus petrolü işleyen ülkelerden, özellikle Hindistan gibi yerlerden ithalatın artmasının Avrupa Birliği (AB) için bir "arka kapı" oluşturduğuna dikkat çekiliyor. Rus petrolü parasının Türkiye de dahil olmak üzere Çin, BAE, Kazakistan, Kırgızistan ve Sırbistan gibi ülkeler aracılığıyla Rusya'ya sızmasına olanak tanıdığına dikkat çekiliyor. AP, AB'ye yönelik yaptırımların denetiminin merkezi bir sistemle güçlendirilmesi ve Rus petrol ihracatına karşı koyma konusundaki mevcut yaptırımların koordinasyonunun artırılması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, Rus petrolüne uygulanan fiyat tavanının düşürülmesi, Rus LNG-LPG ithalatına yönelik tam yasağın uygulanması ve Rus elmaslarına tam yasak getirilmesi talep ediliyor. Bu karar, AP’nin bağlayıcı olmayan görüşlerini yansıtıyor.

Kararın dayandığı bulgular, Rusya'nın Bulgaristan'ın AB'nin yasağına getirdiği özel bir istisnanın suistimal edilerek 1 milyar Euro gelir elde ettiğini gösteriyor. İstisna, Rus petrolünün Bulgaristan dışındaki AB ülkelerine ihracatını yasaklarken, sadece çevre ve güvenlik riskleri nedeniyle Bulgaristan'da depolanamadığı durumlarda, Bulgaristan'ın AB dışı ülkelere petrol ihracatına izin veriyor. Ayrıca, Bulgaristan'ın en büyük rafinerisi Neftochim Burgas'ın, işgalden bu yana Rus petrolü ithalatını artırdığı ve indirimli Rus ham petrolünü satın alıp daha sonra küresel pazarda, AB ülkeleri de dahil olmak üzere sattığı belirtiliyor. Avrupa Parlamentosu, daha sıkı bir gözetim ve Moskova'nın AB yaptırımlarını aşma kabiliyetinin sınırlandırılmasını talep ediyor.

Avrupa Parlamentosu yaptırımların uygulanmamasının Rusya'nın ekonomik temelini zayıflatma ve savaş yürütme kapasitesini engelleme çabalarını baltaladığını vurguluyor. Kararda, AB'nin Hindistan gibi ülkelerden Rus petrolüyle üretilen ürünlerin ithalatında artış olduğu ve bu durumun AB için Kremlin'in petrolüne bir arka kapı yolu oluşturduğu ifade ediliyor. Parlamento, AB ülkeleri ile Rusya arasında yaptırım altındaki kritik malların ticaretinin devam etmesinden ve Rus gazının, Azerbaycan gibi ülkeler tarafından AB'ye ihraç edilmesine yönelik haberlerden endişe duyuyor.

Metin, AB'nin hala Rusya'nın en büyük fosil yakıtı müşterilerinden biri olduğunu ve ham petrol ile petrol ürünleri ithalatına getirilen istisnalar nedeniyle Rus fosil yakıtlarına olan bağımlılığının devam ettiğini vurguluyor. AP üyeleri tüm büyük Rus petrol şirketlerine, Gazprombank'a ve bunların yönetimlerine yaptırım uygulanması gerektiğini ifade ediyorlar. Parlamento, G7 ile iş birliği yaparak Rus petrolü ve petrol ürünleri üzerindeki fiyat sınırının düşürülmesini, Rus LNG ve LPG ithalatına ve Rus petrolü kullanılarak üretilen ürünlerin AB dışından ithalatına tam yasağın getirilmesini talep ediyor.

Ek olarak, Avrupa Komisyonu ve AB üye ülkelerinin yaptırımları genişletmesi ve Rusya menşeli veya Rusya tarafından AB'ye yeniden ihraç edilen elmasların pazarlanmasına ve kesilmesine tam yasağı da içermesi gerektiğini vurguluyorlar. AB'nin dondurulmuş Rus varlıklarına el konulmasına ve bunların Ukrayna'nın yeniden inşası için kullanılmasına olanak tanıyan yasal yolların araştırılmasının önemli olduğunu ifade ediyorlar.

¹ Bkz. Venedik Komisyonu ve Avrupa Konseyi̇, İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğü Genel Müdürlüğü (DGI) Acil Ortak Görüşü, “Ceza Kanunu Değişiklik Tasarısı ‘Yanlış Veya Yanıltıcı Bilgi’ İle İlgili Hüküm Hakkında”, 7.10.2022, (CDL-PI(2022)032), para. 31.

² Birleşmiş Milletler (BM) Düşünce ve İfade Özgürlüğü Özel Raportörü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Medya Özgürlüğü Temsilcisi, Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) İfade Özgürlüğü Özel Raportörü ve Afrika İnsan ve Halkların Hakları Komisyonu (ACHPR) İfade Özgürlüğü ve Bilgiye Erişim Özel Raportörü tarafından yayınlanan “İfade Özgürlüğüne ve “Yalan Haber”, Dezenformasyon ve Propagandaya İlişkin Ortak Deklarasyon”, 3 Mart 2017, https://www.osce.org/files/f/documents/6/8/302796.pdf

³ https://teyit.org/teyitpedia/dezenformasyon-yasasinin-yildonumunde-gazetecilere-sorusturma-silsilesi

⁴ https://www.dunya.com/gundem/sans-oyunlari-ikramiye-dagitim-oranlarina-duzenleme-haberi-711509

⁵ https://yetkinreport.com/2023/11/29/erdogan-ve-bahceli-gorustu-cumhur-ittifaki-yerel-secimde-birlikte/

⁶ https://www.europarl.europa.eu/news/sv/press-room/20231106IPR09024/parliament-wants-tougher-enforcement-of-eu-sanctions-against-russia