Bütçe açığı yılın zirvesinde

Bütçe açığı yılın zirvesinde

2 Kasım - Aktif Ventures - Exante
Aktif Ventures ile birlikte

Aktif Ventures ’tan servis bankacılığı platformu Apilion

Girişim kurucu, yatırımcı, kaşif ve yenilikçi: Aktif Ventures Finansal teknolojilere öncülük eden bir girişim kurucu, yatırımcı, kaşif ve yenilikçi olan Aktif Ventures , girişim geliştirme stratejisini dört farklı iş modeli üzerine…

Daha fazlasını öğren →

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, ekim ayı merkezî yönetim bütçe gerçekleşmeleri raporunu yayımladı. 

Detaylarda neler var?

Merkezî yönetim bütçesi ekim ayında 83,3 milyar TL ile yılın en yüksek açığını verirken yıl başından bu yana gerçekleşen bütçe açığı 128,8 milyar TL'ye ulaştı. Geçtiğimiz yılın aynı ayına göre yaklaşık 5 kat artan açık, bir önceki yılın aynı zaman aralığında ise 78,5 milyar TL seviyesindeydi. 

Bütçe gelirleri aylık bazda 224,2 milyar TL olurken gider kalemlerinin toplamı 307,4 milyar TL oldu. Aynı değerler yılın ilk 10 ayı için ise sırasıyla 2,2 trilyon TL ve 2,3 trilyon TL seviyesinde. 

Faiz dışı denge tarafında, yılın üçüncü çeyreğindeki bozulmanın ekim ayında da devam ettiği görülüyor. Geçtiğimiz yılın ekim ayında gerçekleşen 3,1 milyar TL tutarındaki faiz dışı açık, geçtiğimiz ay 22,1 milyar TL'ye genişlemiş durumda. Yıl başından bu yana hesaplanan faiz dışı fazla 78,1 milyar TL'den 139,5 milyar TL'ye yükselmiş olmakla birlikte bunun sebebi yılın ilk iki çeyreğinde kayıtlara giren 228,2 milyar TL tutarındaki faiz dışı fazla. Yılın üçüncü çeyreği ve ekim ayındaki toplam faiz dışı açık 88,7 milyar TL'ye ulaşmış durumda. 

Harcama kalemleri içinde cari transferler %33,5'lik payı ile (102,9 milyar TL) ilk sırada yer alıyor. Cari transferler, personel giderleri ve faiz giderlerinin toplamı ise bütçe giderlerinin yaklaşık dörtte üçünü oluşturuyor. 

Veri setinde dikkat çekici başka bir unsur ise faiz giderlerindeki ciddi sıçrama. Ekim ayında kayda giren 61,1 milyar TL tutarındaki faiz gideri, tek başına yılın ilk 10 ayındaki gider toplamının beşte birinden fazla. 

Ekim ayında kamu iktisadi teşebbüslerine (KİT) yapılan aktarım tutarı 9,7 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. Böylelikle yılın ilk 10 ayında yapılan aktarım miktarı 160,1 milyar TL'ye ulaştı. Bu hacmin çok büyük kısmı BOTAŞ'a doğal gaz alımı için aktarılan tutardan oluşuyor. 

Kur korumalı mevduat kaynaklı gider toplamının da yılın ilk 10 ayında 91,6 milyar TL'ye ulaştığı görülüyor. Bu değere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) üstlendiği ve resmî olarak açıklanmayan yükün dahil olmadığını da ifade etmek gerekiyor. 

💾 Cep bilgisi: TCMB'nin üstlendiği KKM yükünün 2 Aralık'ta Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu'nda yapılacak sunumda açıklanması bekleniyor.

Öte yandan, stabil seyreden kur sayesinde KKM'nin bütçe üzerinde yarattığı yük son beş ayın en düşük seviyesine gerilemiş durumda. Önceki ay 9,3 milyar TL olarak gerçekleşen yük ekim ayında 6,7 milyar TL oldu.

Gelirler tarafında ise çarpıcı bir gelişme göze çarpmıyor. Vergi gelirleri 181,8 milyar TL ile neredeyse tek ve en önemli kalem olma konumunu sürdürüyor. Vergi gelirlerinin %39'unun KDV; %23,3'ünün ise ÖTV'den elde edildiği görülüyor. KDV ve ÖTV'den elde edilen gelirlerin bir önceki yılın 2,5 katına çıkması açığın daha da genişlemesini engellemiş durumda. 

Gelir ve gider gelişimine bakıldığında yılın ilk 10 ayında bütçe giderlerinin %96,8; gelirlerinin ise %99,1 oranında arttığı görülüyor. Son dönemde yaşanan açılma ise kendini bir önceki yılın aynı ayına göre yapılan karşılaştırma ile teyit ediliyor. Bu alanda gelirler tarafındaki artış %99,1 olurken gider artışı %133,9 seviyesinde gerçekleşmiş durumda. 

Veriden ne anlamalıyız?

Bütçe performansı üzerinde faiz giderleri ve ekonomi politikasını destekleyen KKM gibi araçların yükleri belirginleşiyor. Ekonomik aktivitede beklenen yavaşlama ise vergi gelirleri tarafında risk unsuru olmayı sürdürüyor.  

Seçim dönemi yaklaşırken maliye politikalarının daha da genişleyeceği beklentisi ile bütçe performansında düşüş görmemiz çok olası. 

Bu noktada, bakanlık tarafından 31 Ekim tarihinde yayımlanan hazine finansman programında yer alan öngörüleri de akılda tutmakta fayda bulunuyor. 2023 yılında planlanan iç borçlanma hacminin 918 milyar TL'ye yükselmiş olması bu akışın doğal bir sonucu olarak öne çıkıyor. 

Ekonomik durgunluk dönemlerinde bütçe açığı kanalıyla yaratılan genişleme kısa ve orta vadede destekleyici bir unsur olarak kabul edilebilir. Öte yandan, enflasyonist ortamlarda ve bu ortama cari işlemler dengesinde açığın büyümesi ve artan risk primleri eşlik ettiği durumlarda benimsenen genişletici politikaların maliyetinin faydasından yüksek olma ihtimali güçlenir. Kamu maliyesi üzerinde oluşan bu yük an itibarıyla makroekonomik dengeleri sarsacak boyutta olmamakla birlikte mevcut konjonktürde orta vadede faiz yükü ile birlikte bu önemli bazın zedelenmesi ihtimalini barındırıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ BAŞLIKLAR

NEREDE YAYIMLANDI?

EXANTEEXANTE
∙

BÜLTEN SAYISI

⚖️ Dengesi bozulan bütçe

Merkezî yönetim bütçesi ekim ayında yılın en yüksek açığını verdi. TÜİK, yılın üçüncü çeyreğindeki işsizlik oranını açıkladı. ABD'de ÜFE ekim ayında yıllık bazda geriledi.

16 Kas 2022

Aktif Ventures ile birlikte
Fotoğraf: Unsplash

YAZARLAR

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Enflasyonda %29,5 hedefi: Son iki ayda neler olacak?

TCMB son Enflasyon Raporu toplantısında yıl sonu enflasyonu %29,5 seviyesine yükseltti. Peki yılın son iki ayına ilişkin fiyat projeksiyonları bize neler söylüyor?

Yaman Alp Ungan

·

20 Kas 2026

Enflasyonda %29,5 hedefi: Son iki ayda neler olacak?
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Teknolojinin bedeli: Yapay zekanın bıraktığı 500 milyar dolarlık borç yükü

Yapay zeka teknolojilerine yönelik yatırımların hız kazanması, küresel finansal sistemde son yılların en dikkat çekici sermaye hareketlerinden birini beraberinde getiriyor. Başlangıçta teknoloji şirketlerinin büyüme beklentileri ve hisse senedi değerlemeleri üzerinden şekillenen yapay zeka teması, bugün giderek daha fazla tahvil piyasaları, özel kredi fonları ve yapılandırılmış finansman işlemleri üzerinden finanse edilen kapsamlı bir yatırım döngüsüne dönüşmüş durumda.

Eren Kuru

·

20 Kas 2026

Teknolojinin bedeli: Yapay zekanın bıraktığı 500 milyar dolarlık borç yükü
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Fon krizi ve para politikası üzerine

Eylül ayında fon krizini 2008’deki Reserve Primary Fund deneyimi üzerinden değerlendirirken odakta tasarruf sahiplerinin paralarına ne zaman ve hangi değer üzerinden ulaşabilecekleri sorusu vardı. Aradan geçen onca haftaya rağmen bu soru önemini halen koruyor. Bugün artık yalnızca tasfiye sürecini değil, erişilemeyen kaynakların ve zayıflayan güvenin hanehalkı ile şirketlerin kararlarını nasıl etkilediğinin de derinlikli şekilde konuşulması gerekiyor.

Eralp Ersoy

·

19 Kas 2026

Fon krizi ve para politikası üzerine
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri