Cidde Görüşmesi: Ukrayna’da barış için “toprak bütünlüğü”

Cumartesi günü, Suudi Arabistan’ın kıyı kenti Cidde'de Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline ilişkin müzakereler gerçekleşti.

Suudi Arabistan’ın uluslararası diyaloğu ilerletmeyi ve Ukrayna’da yaşanan krize diplomatik ve siyasi çözümler bulmayı hedeflediği yeni bir girişim olan müzakerelere yaklaşık 40 ülke katıldı.

Danimarka’nın başkenti Kopenhag’ın ev sahipliği yaptığı Haziran ayında yapılan ve Kiev müttefiki bir Avrupa seferberliği şeklinde değerlendirilen görüşmelerin aksine Cidde’de Çin ve Türkiye’nin yanı sıra Brezilya, Hindistan ve Güney Afrika gibi şimdiye kadar daha tarafsız bir diplomasi yönetmeyi seçen büyük gelişmekte olan ülkelerin katılması dikkat çekti.

Reuters’a konuşan bir Avrupa Birliği yetkilisi, müzakerelerden ortak bir bildiri yayınlanmayacağını aktarırken; AFP’nin kaydettiğine göre Avrupalı bir kaynak, başta “Ukrayna'nın toprak bütünlüğü ve egemenliğine” saygı olmak üzere, bu konunun “herhangi bir barış anlaşmasının merkezinde yer alması” şartıyla, ana noktalarda anlaşma sağlandığını ifade etti.

AFP'nin gözlemlerine göre görüşmeler, üç saat süren ve çeşitli heyetlerin açıklamalarına ayrılan oturumlar, ardından iki saatlik kapalı toplantılar ve son olarak da bir çalışma yemeğinden oluştu. Pazar günü de bazı heyetlerin Cidde’de ikili görüşmelere katıldığı aktarıldı.

Brezilya delegasyonunun başında bulunan Dış Politika Danışmanı Celso Amorim, zirvede yaptığı açıklamada “Ukrayna savaştaki en büyük kurban, ancak gerçekten barış istiyorsak Moskova’yı da sürece dahil etmeliyiz” dedi.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Cidde'deki görüşmelerin “uluslararası fikir birliğini pekiştirmeye yardımcı olduğunu” söyledi. Yapılan yazılı açıklamada, Çin’in Şubat ayında ülkeyi ziyareti sırasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e sunduğu “12 maddelik barış önerisine dayalı diyaloğu güçlendirmeye devam edeceği” ifade edildi.

Suudi diplomasi

Suudi Basın Ajansı (SPA) tarafından belirtildiğine göre Suudi Krallığı, dünyayı savaşın daha fazla “insani, güvenlik ve ekonomik yansımalarından” korumak istediğini belirtti.

Riyad yönetimi, görüşmelerin “Ukrayna krizini diplomatik ve siyasi yollarla çözmenin yöntemleri hakkında uluslararası düzeyde diyalogun, işbirliğinin ve görüş alışverişinin güçlendirilmesine" katkıda bulunmasını umduğunu ifade etti.

Katılımcı ülkeler arasındaki farklılıklar göz önüne alındığında Cidde'de gerçekleşen istişarelerin zor olduğunu belirten Ukrayna tarafında ise Cumhurbaşkanı Ofisi Başkanı Andriy Yermak, Cidde’ye gelmeden önce “Buna rağmen fikirlerimizi paylaşmamız önemli. Görevimiz tüm dünyayı Ukrayna etrafında birleştirmek” diye konuştu. Görüşmeler ardından yaptığı açıklamada ise Yermak, “Üzerine adil ve kalıcı bir barışın inşa edilmesi gereken temel ilkeler üzerinde çok verimli istişareler yaptık” dedi.

Masada yer almayan Moskova

24 Şubat 2022'de Ukrayna'ya karşı savaş başlatan ve başkent Kiev’i ele geçirme girişiminde başarısız olan Rusya, görüşmelere katılım gerçekleştirmeyeceğini ancak gelişmeleri “yakından takip ettiğini” belirtmişti.

Kremlin ayrıca, Ukrayna’nın görüşmeler öncesinde dile getirdiği ve Rus güçlerinin Ukrayna topraklarından tamamen çekilmesi çağrısında bulunan 10 maddelik bir barış formülüne ilişkin herhangi bir müzakerenin “yeni bölgesel gerçekleri” hesaba katması gerektiğini söyledi.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, Pazar günkü açıklamasında müzakereleri “Batı'nın küresel Güney ülkelerini Zelenski’nin pozisyonunun arkasında seferber etmeye yönelik beyhude, başarısızlığa mahkum çabalarını sürdürme girişiminin bir yansıması” olarak değerlendirdi.

Küresel Güney ülkelerinin, Rusya’nın dostlarının barışı sağlamaya yönelik arabuluculuk ve insani girişimlerini çok takdir ettiğine dikkati çeken Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zakharova şu ifadeleri kullandı: 

“Rusya ile müzakereleri kesintiye uğratan ve yasaklayan Kiev rejiminin aksine biz, her zaman krize yönelik diplomatik bir çözüme açık olduk ve olmaya devam ediyoruz, gerçekten ciddi önerilere cevap vermeye hazırız. Rusya’nın katılımı olmadan ve çıkarları dikkate alınmadan, Ukrayna kriziyle ilgili hiçbir toplantının en ufak bir katma değeri yoktur.”

Savaş hız kesmedi

Rusya, Cuma gecesi geç saatlerde Ukrayna’nın insansız deniz aracıyla düzenlediği tanker saldırısının ardından Ukrayna’nın bazı bölgelerine saldırılar düzenledi. Rusya devlet haber ajansı TASS, gerçekleştirilen hava saldırıları sonucunda Ukrayna güçlerinin Donetsk bölgesinde 135 askerini kaybettiğini iddia etti.

Dışişleri sözcüsü Zakharova, tanker saldırının ardından Moskova’nın Ukrayna’nın Kerç Boğazı’nda sivil bir gemiye yönelik “terörist saldırısını” şiddetle kınadığını söylemiş, “Bu tür barbarca eylemlerin hiçbir gerekçesi olamaz, cevapsız kalmayacaklar ve failleri kaçınılmaz olarak cezalandırılacaklar” diye konuşmuştu.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ise, gece yaptığı video konuşmasında, Rusya’nın hava saldırılarına rağmen ABD ve Almanya’dan gelen hava savunma sistemlerinin “son derece etkili” olduğunu ve şimdiden “önemli sonuçlar” ürettiğini söyledi.

Rusya ayrıca, Kharkiv bölgesinde geçtiğimiz Eylül ayında Ukrayna güçleri tarafından kurtarılan Kupiansk şehri ve çevresinde, son 3 gün içinde cephe boyunca 3 kilometre ilerlediğini ve kaybettiği toprakları geri aldığını açıkladı.