COP29 İklim Değişikliği Zirvesinde Kim Ne İstiyor?

Çağla Kettner

Ülkeler BM iklim görüşmelerinin son turu için Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de bir araya geliyorlar. Carbon Brief, COP29 iklim zirvesine katılacak ülkelerin, iklim politikalarındaki önceliklerini ve bu zirveye ilişkin beklentilerini analiz etti. Analizden önemli bulgular şu şekilde:

• Finansman

COP29'da en büyük konu, iklim finansmanı için belirlenen "yeni kolektif nicelleştirilmiş hedef" (NCQG) olacak. 

Bu hedef, 2009'da kabul edilen ve gelişmiş ülkelerin 2020'den itibaren her yıl 100 milyar dolar sağlayarak gelişmekte olan ülkelere iklim değişikliğiyle mücadeleye yardımcı olmalarını öngören mevcut hedefin yerine geçecek. Paris Anlaşması'nda, 2025'ten itibaren bu hedefin artırılması kararlaştırılmıştı. Birçok değerlendirme, gelişmekte olan ülkelerin iklim taahhütlerini yerine getirebilmeleri için trilyonlarca dolarlık desteğe ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor. Gelişmekte olan ülkeler, yıllık 1 trilyon dolar veya daha fazla bir hedef önerirken, gelişmiş ülkeler henüz net bir rakam öneremedi. 

COP29'da müzakereciler, bu hedefin finansmanını kimin sağlayacağı, kaynağın nereden geleceği ve nasıl tanımlanacağı konusunda da karar almak zorunda olacak.

• Madde 6

COP29’un öncelikli konularından biri, Madde 6: karbon piyasalarının tam olarak devreye girmesi olacak. Bu, Madde 6.2 kapsamında ülkeler arası ticaret ve Madde 6.4’teki uluslararası karbon piyasası sistemlerinin operasyonel hale getirilmesini içeriyor. 

Bu konu yıllardır çözülmemişti ve COP28'deki görüşmeler, teknik sorunları netleştiremeden sona erdi. Bu başarısızlık, hangi tür projelerin karbon kredisi üretebileceği konusunda belirsizliklere yol açtı. Bonn’daki 2024 iklim görüşmelerinde bazı küçük sorunlar ilerleme kaydetse de, COP29’da hala birçok konu çözüme kavuşturulmayı bekliyor. Bu konular arasında, kredileri geri çekme hakkı ve ticaretlerin gizliliği gibi meseleler bulunuyor. COP29 öncesinde, Madde 6.4 denetim organı, "sürdürülebilir kalkınma aracı" ve karbon kredisi üretmek isteyen projeler için iki temel standart belirledi, ancak bu kararlar COP29'da onaylanmayabilir.

• Küresel envanter ve azaltım

COP28 sonrası, ülkeler, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve 2050’ye kadar küresel net sıfır hedefi gibi zirvede çıkan sonuçları nasıl ilerletecekleri konusunda anlaşmazlık yaşadı. Küresel envanterin bir parçası olarak, yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğinin iki katına çıkarılması gibi hedefler belirlendi. Ancak, gelişmiş ülkeler ve küçük ada devletleri, tartışmaların emisyon azaltma çabaları da dahil olmak üzere tüm envanter sonuçlarını kapsamasını isterken, bazı gelişmekte olan ülkeler, UAE (Birleşmiş Arap Emirlikleri) diyaloğunun sadece finansmana odaklanması gerektiğini savunuyor. Ayrıca, bazı ülkeler yeni İklim Planları (NDC’ler) hazırlayarak, bu planların Paris Anlaşması’ndaki 1,5 derece hedefiyle uyumlu olmasını sağlamayı amaçlıyor, ancak “uyumlu” ifadesinin anlamı belirsiz.

• Uyum

COP28'de ülkeler, “küresel uyum hedefi” kapsamında ülkelerin uyum eylemlerine rehberlik edecek bir “çerçeve” üzerinde anlaştılar. Bunun bir parçası olarak, ülkelerin uyum konusundaki ilerlemelerini izlemek için kullanılabilecek bir dizi evrensel “gösterge” geliştirmek üzere bir çalışma programı oluşturdular. Müzakereciler, Haziran ayında Bonn'da yapılan önceki görüşmelerde yavaş ilerleme kaydedilmesinin ardından COP29'da bu çalışma programına devam edecekler. Gelişmekte olan ülkeler, uyum projelerine yönelik finansman açığı nedeniyle, konuyla ilgili her türlü tartışmanın para içermesi gerektiğini sıklıkla savunuyorlar.

• Kayıp ve zarar

COP28'de uzun süredir beklenen kayıp ve zarar fonu resmen başlatıldı, bu gelişme Birleşik Arap Emirlikleri başkanlığı için diplomatik bir zafer olarak değerlendirildi. Ancak, fon şu anda sadece bağışçılara bağlı olarak finanse ediliyor ve gelişmekte olan ülkelerin iklim kaynaklı felaketlere karşı ihtiyaç duyduğu miktarın çok altında. Bu nedenle COP29'da fonun artırılması için gelişmekte olan ülkelerden baskılar devam edebilir.