Çözüm sürecinde kritik eşik: Hangi başlıklar masada?

İran ile İsrail arasında başlayan çatışmaların yoğunlaşması ve savaşın bölgeye yayılma risklerinin artması, iktidarın “Terörsüz Türkiye” olarak adlandırdığı çözüm sürecinin gelişmelerden nasıl etkileneceği sorularına yol açıyor. Şimdiyse geçen yasama yılının açılışında MHP lideri Devlet Bahçeli’nin DEM Partililer’in elini sıkmasıyla başlayan, İmralı’daki Abdullah Öcalan’ın gerekirse TBMM’ye gelerek örgütü feshettiğini açıklaması çağrısıyla boyutlanan süreç, kritik bir aşamaya geldi.
Sürecin başladığı dönemde, bölgede önemli gelişmelerin yaşanacağı, bu nedenle de Bahçeli’nin devletin ilgili birimlerinin de bilgisi doğrultusunda bu çağrıları yaptığı yorumları kulislerde konuşulmuştu. Bu iddiaları doğrular nitelikte gelişmeler de yaşandı. Önce Suriye’de yıllardır süren iç savaş, sürpriz biçimde sonlandı. Esad rejimi düştü, Esad ülkeyi terk etti. Suriye’de merkezî bir yönetim iş başına geldi ancak Suriye henüz arzulandığı biçimde istikrara kavuşmuş değil. Ülkede çatışma ve bölünme riskleri, tartışmaları hâlâ devam ediyor.
İsrail’in Gazze kuşatması da uluslararası baskılara rağmen devam ediyor. Gazze’ye yönelik saldırılara göstermelik tepkiler dışında kararlı adımlarla karşılık verilmemesi, İsrail’in saldırılarını giderek yoğunlaştırmasına yol açtı.
- Trump yönetimi iş başına geldiğinde 24 saat içerisinde hem İsrail-Filistin çatışmasını hem Rusya-Ukrayna savaşını bitirebileceği iddiasını taşıyordu ancak tam aksine bölgesel savaş riskinin giderek yükseldiği bir ortam oluştu.
Ve İsrail, kısa süre önce İran’a yönelik saldırılara başladı. İran’ın karşılık vermesiyle iki ülke resmen savaş durumuna geldi. ABD ve İngiltere’nin de savaşa katılma ihtimalleri, bölgedeki dengelerin sil baştan yeniden değişeceği yorumlarına yol açtı.
Süreç nasıl ilerleyecek?
Bu gelişmeler yaşanırken önceki çözüm süreçlerinin aksine, yeni süreçte hızlı biçimde yol alındı. Öcalan’ın çağrısıyla PKK önce eylemsizlik ilan etti ardından da toplanan kongrede örgütün feshedildiğini açıkladı.
Bunu Bahçeli’nin TBMM’de geniş kapsamlı bir komisyon oluşturulması çağrısı izledi. Süreç şu anda bu noktada duruyor. İmralı’daki koşullar iyileşti ve Öcalan, ailesiyle görüşme olanağı da buldu. Yanına farklı hükümlülerin de nakledildiği Öcalan, şimdi de farklı parti temsilcileri ve gazetecilerle biraraya gelmek istiyor.
Ancak asıl mesele, örgütün fesih kararını nasıl uygulayacağı, bu kararın Suriye’deki YPG’yine düzeyde etkileyeceği meselesine odaklandı.
Komisyon ve silah bırakma
Ankara’nın beklentisi, PKK’nın fesih kararı doğrultusunda silah bıraktığını resmen belgelemesi. Bunun için Irak hükümeti ve Kuzey Irak Kürt yönetimi ile de temas kuruluyor. PKK’nın belirlenen bölgelere silahlarını bırakması, bunların kayıt altına alınması temel beklenti.
Örgüt yöneticilerinin kendilerine yakın medyaya yaptığı açıklamalarda ise Türkiye’nin çeşitli adımlar atması beklentileri öne çıkıyor. Özellikle TBMM’de komisyon kurularak demokratikleşme yönünde adımlar atılmadan sürekli talepte bulunulmasının anlamlı olmadığı yorumları yapılıyor. Buna karşılık iktidar kulislerinde, silah bırakma konusunda en azından güven verici birkaç adım atılması zorunluluğu olduğu ifade ediliyor.
Komisyon kurulması başlığının ise bir pazarlık gibi ele alınmasına tepki gösteriliyor. Komisyonun Bahçeli’nin önerisi doğrultusunda kurulabileceği, TBMM’deki tüm partilerin katılımıyla kalıcı bir çatışmasızlık için yapılması gerekenlerin komisyonda konuşulabileceği, oluşturulacak alt komisyonlar aracılığıyla demokratikleşme düzenlemelerinin de gündeme gelebileceği kaydediliyor.
Bunun için yeni yasama yılı beklenmeden Temmuz ya da Ağustos aylarında harekete geçilebileceği de iddia edildi. Bu durumda komisyonun kurulması yönünde gerekli bürokratik işlemlerin yapılabileceği, komisyonun da kısa sürede çalışmalarına başlayabileceği ifade ediliyor.
Ancak bugüne kadar somut bir adım atılmış değil. Temmuz ayında komisyonla ilgili gelişmelerin netleşebileceği kaydediliyor.
'Süreç hızlanmalı'
11. Yargı Paketi’nin ise yeni yasama yılında gündeme geleceği, bu pakette bazı örgüt suçlarıyla ilgili kimi adımların atılabileceği de kulislerde konuşuluyor. Ancak bu konu da netlik kazanmış değil. Aynı beklentiler 10. Yargı Paketi için de vardı ancak bu pakette hasta ve yaşlı hükümlüler dışında bir adım atılmadı. DEM Parti’nin özellikle demokratikleşme konusunda yeni yargı paketinde kapsamlı düzenlemeler bulunması beklentisi var.
Bu tartışmalar olurken AKP ve DEM Parti kulislerinde bölgedeki gelişmeler de konuşuluyor. Her iki partinin önde gelen isimleri, sürecin yaşananlardan etkilenmeyeceği ancak zarar görmemesi için hızlanması gerektiği görüşünü paylaşıyor.
YPG başlığı
Asıl düğüm ve endişe ise yine YPG ile ilgili. İktidar, fesih kararının YPG’yi de kapsaması gerektiğini, YPG’nin bir an önce silahlarını Suriye merkezî hükümetine devrederek bölgeden çekilmesinin zorunlu olduğunu savunuyor.
Suriye’deki gelişmeler ise farklı seyrediyor. Yapılan protokole rağmen henüz YPG’den Suriye ordusuna katılmak konusunda bir adım gelmiş değil. En büyük endişe İran’daki gelişmelerin bölgenin bütününü etkilemesi ve özellikle Suriye’deki karışıklığı alevlendirmesi.
Önümüzdeki yaz, sürecin akıbetini ve bölgede ne gibi değişimlere yol açacağını daha da netleştirecek.




