Demokrasiler Partisi’nin davetliler listesi

Türkiye’nin Joe Biden’ın girişimiyle toplanacak Demokrasiler Zirvesi’ne davet edilmediği haberlerine rastlamış olabilirsiniz. Haber, Politico sitesinin ulaştığı gayrı resmi davetliler listesine dayanıyor. 

Türkiye ve Macaristan’ın davetliler arasında olmadığına ilişkin kulis haberleri, ekim ayında çıkmaya başlamıştı. Biri AB diğeri NATO üyesi bu iki ülkenin demokrasi ittifakına çağrılmamasının sebeplerini anlamak için, Biden’ın Demokrasiler Zirvesi ile ne amaçladığına bakmak gerekiyor. 

Beyaz Saray, zirvenin üç temel amacını otoriterliğe karşı mücadele, yolsuzlukla savaş ve insan haklarına saygının güçlendirilmesi olarak sıralıyor. 107 devletin çağrıldığı zirvenin ilk ayağı sanal ve 9-10 Aralık tarihlerinde gerçekleşecek. Takip eden sene, zirvede  kararlaştırılan eylemlerin hayata geçirilmesi ve 2022’de yüz yüze düzenlenecek liderler toplantısıyla bir demokrasi ittifakı kurulması öngörülüyor. 

Biden bakımından, özellikle Kongre baskını sonrası işin iç siyasetle de ilgisi büyük. Donald Trump’ın otoriter rejimlerle iyi geçinmesinin, içerideki radikal Trumpçıları cesaretlendirdiği tespitleri var. Putin yetkileriyle donanmış bir Trump hayalini kuranlar az değil. 

Demokrasi yerine otoriterliği tercih edenler sadece kutuplaşmış Amerikan siyasetindeki radikal Cumhuriyetçiler değil. Çin ve Rusya, birçok lidere, Batı tipi demokrasilerinden daha cazip bir model sunuyor. Dünya demokrasi endeksleri her geçen sene dünya çapında hak ve özgürlüklerdeki sınırlamaların arttığına işaret ediyor. 

Dolayısıyla bu zirve safların kesinleşmesinin, yeni Soğuk Savaş diye de anılmaya başlayan içinde bulunduğumuz dönemin taraflarının netleşmesinin ilk ve önemli adımlarından biri. Demokrasi, Biden yönetimi tarafından esnek yorumlanıyor. Macaristan ve Türkiye’nin davet edilmediği partide Pakistan ve Hindistan’ın boy gösterecek olması, işin içinde Çin’i çevrelemek varken demokratik kaygıların görmezden gelinebileceğini gösteriyor. Ancak meseleyi salt pragmatik bir diplomatik hamle diye nitelememekte fayda var. Trump’ın başkanlığında uluslararası itibarı gerileyen ABD’nin “yumuşak güç” kullanarak, yeniden bir çekim merkezi olmak istemesi de zirvenin diğer ayağı. Yumuşak güç teorisinin kurucusu, siyaset bilimci Joseph Nye toplantıdan umutlu. 

Demokrasiler Zirvesi anlık bir kararın sonucu değil. Biden’ın seçim kampanyasındaki dış politika vaatlerinden biriydi. Henüz sürecin nasıl işleyeceği belli değil. Gözlemcilerin yorumları temkinli. Rusya-Çin kampından henüz sadece Rusya itirazını dillendirdi. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ABD’nin Rusya’nın ortaklarına sulanmasına kaşlarını kaldırdı, ABD’nin kimi davetlilerle derebeylerinin tebaasına davrandığı gibi muamele ettiğinden yakındı. 

Çin’den şimdilik bir ses gelmedi. Ancak Tayvan’ın da zirveye katılacak olmasının cevapsız kalmayacağı açık. Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesini sadece İsrail ve Irak’ın temsil etmesi de ilerisi için takip edilmesi gereken bir konu. 

9-10 Aralık’ın gündemi hummalı bir faaliyetle belirlenmeye çalışılıyor. Kapsamın geniş olacağı ve sivil toplum örgütlerinin katılımının sağlanacağı da belirtiliyor. Gündem başlıklarından ilk sızan "Teknolojik İttifak" teklifi. “Otoriter rejimlerin eylemlerine karşı ortak bir cevap” vermeyi hedefleyen bu ittifakın veri güvenliği, teknoloji platformlarının regülasyonunda iş birliği, ortak siber güvenlik standartları gibi hedefleri var. Hem internetin parçalanması tartışmasını alevlendirecek hem de büyük teknoloji devleri-demokrasi ilişkisini masaya yatırabilecek bir gelişme.

Bunun yanı sıra kimi yaptırım mekanizmalarının fiiliyata geçmesi, yolsuzlukla uluslararası mücadele, BM’de Çin ve Rusya etkisine karşı ortak hareket etmek gibi şimdilik içeriği belirsiz gündem maddelerinden de bahsediliyor.

Türkiye’nin davet edilmemesini hatları belirmeye başlayan daha geniş bir perspektifte düşünmekte fayda var. Saflar netleşirken Türkiye’nin üzerindeki baskı artıyor.