Doğu Akdeniz'de son durum

22 Haziran’da Pareto’da yayımlanan “Enerji arayışında politik açmazlar: Doğu Akdeniz” başlıklı yazıda, uzun süredir gündemde yer alan Doğu Akdeniz’deki enerji sondajı kaynaklı gerginliğin arka planını, taraflarını ve kritik noktalarını özetlemiştik. O günden bu yana, özellikle de son birkaç haftadır bölgedeki tansiyon yükselmeye devam ediyor. 

• Yunanistan: Türkiye ile gerginliğin baş aktörü Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum yönetimi, İsrail, Mısır, Fransa, Birleşik Arap Emirlikleri ve Libya’da meşru hükümete karşı savaşan Halife Hafter ile Akdeniz’de Türkiye’ye karşı geniş bir cephe oluşturdu. Öte yandan Yunanistan, bu durumdan faydalanarak Türkiye’nin Ege Denizi’ndeki toplam alanını %10’da bırakacak şekilde kendi karasularını 12 mile çıkarma amacını açıkladı. Mısır yönetimiyle de Türkiye, KKTC ve Libya’nın denizdeki alanlarını Mısır ve Yunanistan’a bırakan ikili bir münhasır ekonomik bölge anlaşması imzaladı.
   
• Fransa’nın dahli: 11 Ağustos’ta Güney Kıbrıs Rum yönetimine iki savaş uçağı ve bir nakliye uçağı gönderen Fransa, Ağustos ayının ortasında Yunanistan ile Girit adası açıklarında, geçen hafta da yine Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum yönetimi ve İtalya ile Kıbrıs açıklarında askeri tatbikatlar düzenledi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Türkiye’yi “kelimelere değil eylemlere saygı göstermek ve NATO müttefiki stratejisi izlememekle” suçladı ve “Türkiye’nin faaliyetlerine karşı sert bir duruş sergilediğini ve kırmızı çizgileri çizdiğini” beyan etti. Fransa’nın tavrının arkasında, NATO’ya alternatif bir Avrupa ordusu kurma hedefi, Doğu Akdeniz’deki doğal gazın yanı sıra Libya petrollerinde söz sahibi olma amacı olduğu iddia ediliyor. 
   
• Almanya ve AB: Almanya, Türkiye ve Yunanistan arasındaki gerilimde arabulucu rolüne soyunarak iki ülkenin liderleriyle temasa geçse ve Ağustos ortasında Yunanistan’ın Türkiye’ye ekonomik yaptırım talebini reddetse de Yunanistan’a tam desteğini açıkladı. Avrupa Birliği de Türkiye’ye yönelik ekonomik yaptırımların 24 Eylül’deki zirvede görüşüleceğini bildirdi. Her ne kadar AB’nin mülteci krizinde Türkiye’nin desteğine ihtiyacı olsa da Fransa’nın agresif tavrı yaptırımlar konusunda soru işaretleri yarattı.
   
• İtalya, ABD ve NATO: İtalya, Yunanistan’ın karasularını 12 mile çıkarma kararına karşı çıksa da hem Yunanistan hem de Türkiye ile denizde akaryakıt ikmali tatbikatı yaparak iki yönlü hareket ettiğini gösterdi. ABD de iki tarafla ayrı askeri tatbikatlar gerçekleştirdi. Bölgede tansiyonun düşmesini ve iki NATO müttefiki ülkenin çatışmamasını isteyen NATO da “her iki müttefik için bir diyalog platformu olmayı sürdüreceğini” açıkladı.
   
• Libya’da ne oluyor? Türkiye’nin münhasır ekonomik bölge anlaşması imzaladığı ve denizden sınır komşusu olduğunu ilan ettiği, Hafter güçleriyle savaşa devam eden Libya’daki meşru Ulusal Mutabakat Hükümeti’nde bir çatlak yaşanıyor. Başbakan Fayiz Es-Serrac, son dönemlerde başkent Trablus’taki yolsuzluk ve yoksulluk protestolarının gerekçesine hak verip, protestolara sert müdahalede bulunan İçişleri Bakanı Fethi Başağa’yı görevden alırken, karar Trablus’ta sevinçle, Başağa’nın kuvvetli olduğu Misrata’da tepkiyle karşılandı. Libya’daki hükümetin devamlılığı ise Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki stratejisinin devamlılığı için kilit önemde olmaya devam ediyor.
   
• Türkiye ne yapıyor? 11 Eylül’e kadar Doğu Akdeniz’de yeni NAVTEX ilan eden ve doğal gaz arama çalışmalarını sürdüren Türkiye, bölgeye yaklaşan altı Yunanistan savaş uçağını önleme yaparak bölgeden uzaklaştırdı. Dışişleri Bakanlığı, Fransa’ya “Türkiye’ye kırmızı çizgi çektiğini sananlar kararlı duruşumuzla karşılaşacak” tepkisini gösterirken, Yunanistan’ın karasularını 12 mile çıkarma çabasının “savaş sebebi” olacağı açıklandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan da “Yunanistan halkı kifayetsiz yöneticileri yüzünden başlarına gelecekleri kabul ediyor mu?” ifadelerini kullandı.
   
• Diplomasi atağı: Emekli Büyükelçi Faruk Loğoğlu, “zamanında doğru diplomatik adımlar atılmadığı için bugün Türkiye’nin sertliğe ve askeri önlemlere ihtiyaç duyduğunu, gerginliğe rağmen çatışma ihtimali az olsa da gerginliğin tırmanmasının Türkiye’ye siyasi baskı ve ekonomik yaptırıma mal olabileceğini” iddia ediyor. Loğoğlu, tüm bu olasılıkların gerçeğe dönüşmemesi için hükümetin “İsrail’den başlayarak bölge ülkeleriyle Doğu Akdeniz'de sergilediği sert askeri tutuma eşit bir diplomasi atağı başlatması gerektiğini” savunuyor.