Elon Musk-OpenAI davası başladı: AI yarışını ne yönlendiriyor?

Silikon Vadisi’nin en etkili iki ismi Elon Musk ve Sam Altman, insanlığın geleceğine yön vermeyi vadeden trilyonlarca dolarlık teknoloji şirketlerini yönetiyor. 2024 yılında Musk tarafından kurucuları arasında bulunduğu OpenAI’a açılan bir dava ise bu iki önemli figürü bu yıl mahkeme salonunda floresan ışıklarının altında karşı karşıya getiriyor. 

Duruşma öncesi hâlihazırda onlarca dramatik olaya ve atışmalara sahne olan davada ortaya çıkan ayrıntılar, yapay zeka yarışını yalnızca insanlığın geleceğine dair büyük ideallerin değil, kişisel kırgınlıklar ve güç savaşlarının da yönlendirdiğini ortaya koyuyor.

Dava neden açıldı?

Musk, OpenAI’a 2024’ün Ağustos ayında dava açarak şirketi kuruluş amacından sapmak ve insanlığa yarar sağlayacak yapay zeka teknolojileri geliştirme hedefinin peşinden gitmemekle suçladı. Dava ayrıca, OpenAI CEO’su Sam Altman ve OpenAI Başkanı Greg Brockman’ın da aralarında bulunduğu şirket kurucularının Musk’ı kâr amacı gütmeyen bir araştırma laboratuvarı olma konusunda yanlış bilgilendirdiklerini iddia etti. 

Dava açıldıktan neredeyse bir yıl sonra, 2025’in Ekim ayında OpenAI, yeniden yapılanma sürecini tamamlayarak kâr odaklı bir iştirak kurdu. Yatırımcısı Microsoft'a 135 milyar dolar değerinde %27 hisse tahsis eden bir anlaşma imzalayan şirket, sermaye yapısını da düzenlemiş oldu.

• Yeniden yapılanma kapsamında girişim, operasyonlarını kâr amacı gütmeyen bir vakıf ve kâr odaklı bir şirket hâlinde ikiye böldü. OpenAI Vakfı, fon toplamakta veya şirket satın almakta özgür olan OpenAI Group adlı şirket üzerinde yasal kontrol edindi. Şirket hisselerinin %26’sı vakfa, %27’si Microsoft’a, %47’si ise yatırımcılar ve çalışanlara tahsis edildi. 

Bu sırada: Ocak ayında ABD’li yargıç Yvonne Gonzalez Rogers, Elon Musk’ın OpenAI’a açtığı davanın ünlü milyarderin argümanlarını destekleyecek kanıtlar bulunması nedeniyle yargılama sürecine taşınması gerektiğine hükmetti. Bununla birlikte Musk’ın dolandırıcılık suçlamasını reddeden Rogers, davanın güveni ihlal ve haksız kazanç suçlamalarıyla yargılamaya götürülmesi gerektiğine kanaat getirdi.

Duruşma öncesi ve sonrası

Duruşma öncesi süreç, dramatik olaylarla doluydu. Bu süreç içinde taraflar, Musk ve OpenAI yönetimi arasındaki şirket içi yazışmaları yayımladı. OpenAI ayrıca, Musk’ın şirketle ilgili içeriden bilgi almak için yönetim kurulunun eski bir üyesini kullandığını ortaya çıkaran mesajları paylaştı. 

• İddiada bahsi geçen yönetim kurulu üyesi Shivon Zilis’di. Bir dönemler Musk ile romantik ilişkisi olan Zilis'in, Musk’tan dört çocuğu olduğu biliniyor. 

Duruşmalar: Dava, Nisan ayı sonunda jüri seçimiyle başladı. OpenAI’ın kuruluşuna ve ilk yıllarına dair pek çok ayrıntıyı ortaya çıkaran duruşmalarda tarafların ilk ifadesi de alındı. İlk ifadede bir “yardım kuruluşunun yağmalanmasının” meşru kılınması durumunda ABD’de yardımseverliğin temelinin sarsılacağına işaret eden Musk, OpenAI’ı kurmanın kendi fikri olduğunu vurguladı. Musk ayrıca, “Fikri ben buldum, ismi ben koydum, kilit kişileri ben işe aldım, onlara bildiğim her şeyi öğrettim, ilk finansmanın tamamını ben sağladım” dedi. 

OpenAI avukatı William Savitt ise Musk’ın önemsediği şeyin zirvede olmak olduğunu ve “krallığın anahtarını” istediğini, isteği yerine getirilmeyince de dava açtığını dile getirdi. 

Öte yandan: Musk, OpenAI’ın yeniden kâr amacı gütmeyen bir kuruluş hâline gelmesini ve teknolojisini kamuya açmasını talep ediyor. Avukat masraflarının karşılanmasını da talep eden Musk, OpenAI ve yatırımcısı Microsoft’un 134 milyar dolar tazminat ödemesini istiyor. 

• Kurucu ortak, mahkemeye sunduğu dilekçede şirketin erken döneminde verdiği destekten OpenAI’ın 65,5-109,4 milyar dolar, Microsoft’un ise 13,3-25,1 milyar dolar haksız kazanç elde ettiğini öne sürüyor. 

Musk ayrıca, Sam Altman ve Greg Brockman’ın yöneticilik görevinden alınmasını talep ediyor. 

Musk ile Altman arasındaki gerilim 2015 yılına dayanıyor

Musk ve Altman arasındaki gerilimin tohumları, 2015 yılında ikilinin OpenAI’ı kurmasıyla başladı. Mahkemeye verdiği yeminli ifadede Musk, Google DeepMind’a yapay genel zeka (AGI) geliştirme konusunda güvenmediği için Altman ile ortaklık kurduğuna işaret etti. 

İfadeye göre Musk’ın OpenAI’ı kurarken temel motivasyonlarından biri, Google kurucu ortağı Larry Page ile yaşadığı bir fikir ayrılığıydı. Musk, yapay zekanın insanlığı yok edebileceğine dair endişelerini dile getirdiğinde Page, bu endişeyi “Yapay zekanın kendisi hayatta kaldığı sürece sorun değil” diyerek geçiştirmişti. Ayrıca o dönem Page, Musk'ı "insan yanlısı" olduğu için “türcü” olarak nitelendirmişti. 

Bir adım sonrası: Musk ve Page arasındaki yakın dostluk, OpenAI kurulduktan sonra sona erdi. Özellikle Musk, şirketi kurarken Google’dan Ilya Sutskever’ı transfer ettiğinde Page, kendini kişisel olarak ihanete uğramış hissetti ve Musk ile iletişimini kalıcı olarak kesti. 

Bu sırada Musk ve Altman, kurumsal kültürün yaratacağı açgözlülüğün toplumsal ilerlemenin önüne geçeceğini savunarak OpenAI’ın kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olmasını istedi. Musk, birkaç yılını OpenAI’da geçirdikten sonra Altman ve diğer kurucu ortaklarla anlaşmazlıklar yaşamaya başladı ve 2018’de şirketten ayrıldı. 

• Bundan yalnızca beş yıl sonra OpenAI’ın yapay zeka destekli sohbet robotu ChatGPT tarihin en hızlı büyüyen tüketici uygulaması oldu, yedi yıl sonra ise OpenAI kâr odaklı bir iştirak kurdu. 

• 2024’te şirkete dava açan Musk, OpenAI’ın kuruluş misyonunun önüne kârı koyarak tüzüğünü ihlal ettiğini ve şirkete yaptığı bağışları kötüye kullandığını savundu.

Bu dava yapay zeka endüstrisi için neden önemli?

Uzmanlar, davadaki iddiaların genel anlamda yapay zeka endüstrisi için bir anlam ifade ettiğine işaret ediyor. Davanın temsil ettiği konseptler, tek bir şirket veya yöneticinin ötesine geçiyor ve tüm endüstrinin özünü yansıtıyor. Duruşmalardaki iddialar, doğrudan Musk ile Altman arasındaki çatışmanın sektörün gidişatını şekillendirdiğine ve yapay zeka patlamasının temelini oluşturduğuna işaret ediyor. Bu nedenle dava, kâr ve toplumsal fayda ikilemi ve sektörde kime güvenilebileceğine ilişkin endişelerin ardında yatan soruları aydınlatma potansiyeli taşıyor. 

Ek olarak: Dava, yapay zeka patlamasının ardında oldukça küçük ve basit motivasyonlar yattığını da ortaya koyuyor. Altman’ın yeminli ifadesi, Musk’ın CEO’ya eskiden OpenAI’ın başarısında kendisine daha fazla referans verilmesini istediğini ve şirketin yıldönümü fotoğrafına dahil edilmediği için kırıldığını ifade ettiği mesajlar gönderdiğine işaret ediyor. 

Altman ayrıca, Musk için “Muhtemelen tüm hayatı güvensizlik içinde geçiyor. Bu adama acıyorum” ifadelerini kullanıyor. OpenAI CEO’sunun, mahkeme salonunda Brockman’ın yanında ifadesiz bir biçimde oturduğu ve Musk tanık kürsüsüne çıkmadan hemen önce salonu terk ettiği de biliniyor. 

Öte yandan: Musk da duruşmalar başlamadan önce OpenAI’ın adını “ClosedAI” olarak değiştirmesi hâlinde davayı geri çekeceğini açıklamıştı. Jüri seçimi sırasında X’te öfkeli paylaşımlar yapan Musk, Altman’dan defalarca “dolandırıcı Altman” şeklinde bahsetti. 

• Yargıç Rogers, taraflardan ilk ifadeleri almadan önce Musk ve Altman’ı sosyal medya kullanırken dikkatli olmaları gerektiği konusunda uyardı ve ikiliden duruşmayla ilgili paylaşımlarını sınırlandırmalarını istedi. İki kurucu ortak da bu talebi kabul etti. 

Dahası: Musk’ın, duruşmalar başlamadan iki gün önce Altman ve Brockman’a mesaj attığı ortaya çıktı. Mahkemeye sunulan belgelere göre Musk, mesajda iki kurucu ortağa davayı uzlaşma yoluyla çözmelerini önerdi. Brockman ise yanıt olarak her iki tarafın da davadan çekilmesi önerisinde bulundu. 

Fakat Musk, bu öneriye yanıt olarak gönderdiği mesajda “Bu haftanın sonuna kadar sen ve Sam, Amerika’nın en çok nefret edilen iki adamı olacaksınız. Israr ederseniz öyle olacak” dedi. 

Anlamı: Son kertede ortaya çıkan tablo, Musk ve Altman’ın arasındaki intikam savaşının sonuçlarını sahneye taşırken yapay zeka yarışına kişisel çatışmaların yön verdiğini de ortaya koydu. 

Nihayetinde Google DeepMind’ın gidişatına yönelik anlaşmazlıklar, OpenAI’ın kurulmasına yol açtı. OpenAI’da yaşanan kişisel çatışmalar ise Musk’ı xAI’ı kurmaya itti. 

Benzer şekilde: Birkaç yıl önce Dario Amodei ve diğer altı OpenAI çalışanının şirketin iç işleyişi ve liderlerine duyduğu güvensizlik, bu çalışanları Anthropic’i kurmak üzere OpenAI’dan ayrılmaya zorladı. 

• Ayrılan ekip, o dönem yönetimi toplumsal yararı finansal kazancın önüne koyacak bir yapı oluşturmadığı gerekçesiyle eleştirmişti. 

Duruşma öncesi ortaya çıkan yazışmalar, Mark Zuckerberg’ün de süreçte rol oynadığına işaret etti. Buna göre Musk, 2025’te Meta CEO’suna OpenAI’ı satın almak için güçlerini birleştirmeyi teklif etmişti. Zuckerberg, bu teklife olumlu dönüş yapmamış olsa da o dönemden bu yana yapay zeka yarışında geri kalmamak için Meta’daki yapay zeka ekibini yeniden yapılandırmak üzere yüz milyarlarca dolar harcadı. 

Musk’ın davayı kazanması olası görülmüyor

Diğer yandan hukuk uzmanları, Musk’ın argümanlarının kafa karıştırıcı olduğunu ve davayı kazanmasının pek olası olmadığını söylüyor. Zira Musk, OpenAI’ın kâr amacı gütmeyen bir araştırma laboratuvarından gelir peşinde koşan ve tüketici odaklı bir şirkete dönüştüğünü ve insanlığa yarar sağlayacak bir AGI geliştirme hedefinden saptığını iddia ediyor. Fakat kurucu ortak, 2018’de OpenAI yönetimine yazdığı bir e-postada şirketin ancak Tesla ile birleşerek Google ile rekabet edebileceğini savunuyor. 

Bunun yanında Musk’ın, OpenAI’a rakip bir şirket olarak kâr odaklı xAI’ı kurduğu da biliniyor. Tüm bu çelişkiler nedeniyle OpenAI avukatı William Savitt, davayı bir “ikiyüzlülük gösterisi” olarak nitelendiriyor ve Musk’ın “kıskançlık içinde” olduğunu iddia ediyor. 

Perspektif: Tüm bu tablo, yapay zeka yarışının insanlığın koruyucusu olduklarını iddia eden ve rakiplerini küçümseyen çok küçük bir grup tarafından şekillendirildiğini kanıtlıyor. Ayrıca sektörde kâr amacı gütmeyen bir yapı oluşturarak CEO’yu denetleme kültürünün neredeyse tamamen ortadan kalktığı görülüyor. Bağımsız bir yönetim kurulu tarafından denetlenmesi hedeflenen OpenAI, güncel olarak Altman’ın egemenliği altında faaliyet gösteriyor. Tıpkı OpenAI gibi Anthropic ve xAI'da da Amodei ve Musk’ın egemenliği hüküm sürüyor. 

Davada her iki taraf da gücün tek bir yerde toplanması endişesini argümanının merkezine koyuyor ve böylesine dönüştürücü bir teknolojinin tek bir şirket veya kişi tarafından kontrol edilmemesi gerektiğini savunuyor. Musk, “Yapay zeka güvenilmez biri tarafından kontrol ediliyorsa bu tüm dünya için çok tehlikeli olur” şeklinde ifade verirken OpenAI, “tek bir kişinin kontrolü elinde tutmasının misyonuyla bağdaşmadığını” savunuyor. Fakat pratikte iki taraf da savunduğu argümanı uygulamaya koymuyor. 

Ayrıca mahkemede tüm bu argümanların ötesinde eski mesajlaşmalar, kişisel kırgınlıklar, güç savaşları ve kontrol oyunları tartışılıyor. Bu tartışmalar, yapay zeka devriminin arkasında insanlığın geleceğine yönelik büyük ideallerden ziyade, çok daha küçük ve insani motivasyonların olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, davanın işgücü piyasasını alt üst edebilecek, geleneksel eğitim anlayışını sona erdirebilecek ve jeopolitik düzeni yeniden şekillendirebilecek bir teknoloji için insanlık tarihinin en pahalı altyapısını inşa eden seçkin bir kitlenin iç yüzüne bugüne kadarki en net bakışı sunacağına işaret ediyor.