G20 Afganistan gündemiyle toplandı

30-31 Ekim'de İtalya'da gerçekleşecek G20 Liderler Zirvesi öncesinde G20 ülkeleri, Afganistan özel gündemiyle dün daha önce "insani felaketi önlemek için bir şeyler yapmanın zengin ülkelerin görevi olduğunu" söyleyen İtalya Başbakanı Mario Draghi'nin ev sahipliğinde video konferans yoluyla bir araya geldi.

• Neler olmuştu? ABD ve NATO ülkelerinin Afganistan’dan çekilmeye başlamasıyla Taliban bölgede hızla ilerlemiş ve başkent Kabil’i ele geçirmişti. Çekilme süreci bir kaosa dönüşmüş, Kabil Havalimanı'ndan tahliyelerde problemler yaşanmıştı. ABD'nin Afganistan'dan tamamen çekilmesi ağustos sonunda tamamlanmış ve Taliban, eylül başında yeni hükümeti açıklamıştı. Şimdiye dek hiçbir ülke Taliban yönetimini tanımadı. Uluslararası toplum Taliban’dan "kapsayıcılık", kadın ve kız çocuklarının hakları gibi konularda beklentilerini dile getiriyordu. 

Draghi'nin ofisinden yapılan açıklamada toplantı gündeminin acil insani yardım, terörle mücadele, ülke içinde hareket özgürlüğü ve açık sınırlar başlıklarından oluştuğu belirtildi.

Hafta başında ABD, Taliban'la çekilmeden sonra ilk kez yüz yüze gelmiş ve görüşmeyi "samimi ve profesyonel" olarak yorumlamıştı. Rusya da 20 Ekim'de Taliban liderleriyle görüşmeyi planlıyor.

Öne çıkanlar

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres dün verdiği demeçte krizin en az 18 milyon insanı etkilediğini hatırlatarak Afganistan'ın bir kırılma noktasında olduğunu, uluslararası hukuka ve prensiplere saygı duyarak ekonominin çökmemesi için ülkeye likidite desteği yapılması gerektiğini, aksi hâlde bütün dünyanın bunun bedelini ödemek zorunda kalacağını söylemişti. 

Daha önce Afganistan'a 300 milyon avroluk yardım taahhüdünde bulunan Avrupa Birliği, taahhüdünü 1 milyar avroya yükseltti. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Taliban'ın AB'den uzun vadeli yardım alabilmesi için AB'nin beş şartını karşılaması gerektiğini de ekledi.

"Uluslararası toplumun Afgan halkına sırtını dönme lüksü olmadığını" söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin Afganistan kaynaklı yeni bir göç yükünü taşıyamayacağını yineledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan G20 bünyesinde Afganistan konusunda bir çalışma grubu oluşturulmasını önerdi ve Türkiye'nin bu grubun başkanlığına talip olduğunu söyledi.

Almanya şansölyesi Angela Merkel, ülkesinin Taliban'ı "kapsayıcılık standartlarını karşılamadığı için" Afganistan hükümeti olarak tanımaya henüz hazır olmadığını belirterek insani yardım sağlamak için Birleşmiş Milletler kuruluşlarına tam erişim izni verilmesi gerektiğini söyledi.

Katar temsilcisi, Afganistan'daki yeni hükümeti tanımanın Katar'ın şu an için önceliği olmaması gerektiğini, gündemin yeni yönetimle ilişkiler kurmaya ve insani problemlere odaklanmak olduğunu belirtti.

Taliban ne diyor? 

Geçtiğimiz günlerde Taliban yönetiminin dışişleri bakanı Amir Khan Muttaqi Doha'da gerçekleşen bir etkinlikte güvensizliğin önüne geçebilmek ve dünyayla olumlu bir ilişki kurmak için uluslararası topluma iş birliği çağrısında bulunmuş, fakat kız çocuklarının okula geri dönmesi gibi talepler konusunda kesin taahhütlerden kaçınmıştı.

Muttaqi, Taliban hükümetinin vergilerden, gümrükten ve tarımdan kendisine ait gelirleri olduğunu söylese de ABD merkez bankasında dondurulan 9 milyar dolarlık rezervin blokajının kaldırılması çağrısını yinelemişti. Muttaqi ayrıca ülkedeki IŞİD-Horasan tehdidinin kontrol altında olduğunu da belirtmişti.

Afganistan’da son durum

Birleşmiş Milletler'e bağlı olarak çalışan Afganistan Özel Temsilcisi ve İnsani Yardım Koordinatörü Ramiz Alakbarov, eylül ayının başında beş yaş altı çocukların yarısından fazlasının aşırı yetersiz beslenmeden muzdarip olduğunu ve vatandaşların üçte birinden fazlasının yeterince yemek yiyemediğini söylemişti.

CNN'in BM organizasyonlarına ve sivil toplum kuruluşlarına dayandırdığı habere göre ülkede sağlık hizmetleri de birkaç ay içinde çöktü, kesintiye uğradı ya da dışa bağımlı hâle geldi. Sağlık çalışanlarının altı aydır maaşlarını alamadığı ve kliniklerin ilaç ya da ekipmana erişemediği belirtiliyor. France24'ün dış haberler editörü Rob Parsons da devlet memurlarının maaşlarının ödenmediğini, bankaların nakit kıtlığı çektiğini, Covid-19 etkilerinin sürdüğünü söylüyor.