Hedef 5: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği

Burcu Buse Arseven

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA), Birleşmiş Milletler’in öncü kalkınma ajansı olan UNDP’nin küresel çapta yaptığı çalışmalarla, yoksulluğu ve toplumsal eşitsizliği ortadan kaldırmak, mavi gezegenimizi korumak ve tüm insanların barış ve refah içinde yaşamasını sağlamak için evrensel bir çağrıdır. Amaçların hepsi birbiriyle bağlantılıdır; bir amaçta başarının anahtarı, birbiriyle ortak yönleri olan sorunları hep birlikte ele almaktır.

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Nedir? 

Cinsiyet, kadın ve erkek bedenindeki farklılıkları ifade eder. Toplumsal cinsiyet ise kadınlar ile erkekler arasındaki toplumsal olarak kurulan ve kültürel kaynakları olan farklılıklardır. Kadınlar ve erkekler için toplum tarafından ve toplumsal olarak inşa edilen roller, davranışlar, eylemler ve nitelikler “toplumsal cinsiyet” kavramı ile ifade ediliyor. Toplumsal cinsiyet eşitliği; bireylerin cinsiyetlerine bakılmaksızın, hayatın tüm alanlarında eşit fırsat ve haklardan yararlanması ve eşit muamele görmesi, diledikleri tüm alanlarda kişisel bilgi ve becerilerini geliştirebilmesi ve tercihler yapabilmesi anlamına geliyor. Kadının güçlendirilmesi ve konumunun geliştirilmesi, toplumsal cinsiyet eşitliği bakış açısının politika, strateji ve uygulamalara yansıtılması büyük önem taşıyor. 

Hedef: 5 ‘‘Toplumsal Cinsiyet Eşitliği’’ Neden Önemli? 

Kadınlar ve kız çocukları dünya nüfusunun yüzde 50ʼsini oluşturuyor. Bu dünyanın potansiyelinin de yarısını oluşturdukları anlamına geliyor. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği insanlığın ilerlemesinde büyük bir engel oluşturuyor. 2014 yılı itibarıyla 143 ülke anayasalarında kadın erkek eşitliğini garanti altına almış bulunuyor. Ancak 52 ülke bu soruna yönelik anayasal bir adım atmış değil. 

Toplumsal cinsiyet eşitliği sağlanamazsa ne olur?

Cinsiyet eşitsizliği ile karşılaşma kızlar için doğumdan itibaren başlıyor ve  hayatlarının her aşamasında artarak devam ediyor. Özellikle gelişmemiş ve gelişmekte olan toplumlarda, sağlık hizmetleri ve yeterli beslenme gibi temel fizyolojik ihtiyaçlardan mahrum bırakıldıkları için kız çocukları arasındaki ölüm oranları her yıl artarak devam ediyor. Küresel verilere göre her yıl yaklaşık 15 milyon 18 yaş altı kız çocuğu evlendiriliyor. Gelişmekte olan ülkelerin üçte biri okullaşmada kız erkek eşitliğini sağlayabilmiş değil. UNICEF 2021 verilerine göre; 133 milyondan fazla kadın ve kız çocuğu sünnet edilmiş durumda. Steril olmayan şartlarda son derece ilkel yöntemlerle yapılan uygulama, kız çocuklarının kalıcı sağlık sorunları yaşamalarına sebep oluyor.

İklim krizi ve sonucunda yaşanan afetler  önemli bir ‘‘tehdit çarpanı’’. İklim krizi, dünya çapında çatışmaları tetikledikçe kadınlar ve kızlar, çatışmayla ilgili cinsel şiddet, insan kaçakçılığı, çocuk yaşta evlilik ve diğer şiddet biçimleri dahil olmak üzere, toplumsal cinsiyete dayalı her tür şiddetle karşı karşıya kalıyor. 

“Toplumsal cinsiyet eşitliği benim için neden önemli olsun ki?” 

Dünyanın neresinde yaşıyor olursanız olun, toplumsal cinsiyet eşitliği temel bir insan hakkıdır. Hedef 5’i gerçekleştirebilmek demek; yoksulluğu azaltmak, sağlığı, eğitimi ve refahı desteklemek dahil olmak üzere kız ve erkek çocuklar için sağlıklı yaşanabilir bir toplum inşa etmek demektir. 

Bu sorunları çözmek için ne yapabiliriz?

• Fırsat eşitliğinin önüne konan bilinçli ya da bilinçsiz görünür ve görünmez her türlü engeli ortadan kaldırmak için mücadele edebilirsiniz. 
• Kadınlar ve kız çocukları ile birlikte toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması için çalışabilir, sağlıklı ve saygılı bir ilişkiyi kucaklayabilirsiniz. 
• Kız çocuklarının ve kadınların haklarını kısıtlayan ve tam potansiyellerini ortaya koymalarını engelleyen olumsuz yasaların kaldırılması için çalışabilirsiniz.