Her şeye rağmen 121 yıldır ayakta: Mochi hazinesi Fugetsu-Do

Fugetsu-Do, Los Angeles’ın Little Tokyo mahallesinde, Birinci Cadde’deki Japanese American National Museum’un bitişiğinde mochi üreten bir Japon şekerleme dükkanı. 

1903 yılında açılan bu minik dükkan, bir ailenin dört nesildir geçimini sağlamasının yanında Japon asıllı Amerikalıların enterne edilmesi, kentsel dönüşüm, Los Angeles ayaklanmaları ve Covid gibi tehditler nedeniyle defalarca yerinden edilmeye maruz kalan Little Tokyo’nun kültürünün ayakta kalmasına da yardımcı oluyor.

Ahşap raflar ve cam vitrinlerle kaplı iç mekanı, 1950’lerden bu yana çok az değişikliğe uğrayan Fugetsu-Do, 121 yıldır aynı yöntem ve kalitede ürettiği şekerlemelerinin ünü sayesinde de Little Tokyo’nun en sık ziyaret edilen mağazalarından. 

Üçüncü kuşak işletmeci, 68 yaşındaki Brian Kito, bu aralar dükkanı oğlu Korey'e devretmeye hazırlanıyor. Bu minik dükkan, Brian için köklü bir aile şirketinden çok daha fazlasını ifade ediyor. Fugetsu-Do’nun kapılarının açık kalması, sadece nesilleri değil okyanusları da kapsayan kültürel geleneklerin ve büyüdüğü mahallenin kültürünün ayakta kalması demek.

Nedir? Mochi, yapışkan pirinçten yapılan ve kavrulmuş soya fasulyesi unu (kinako), tatlı kırmızı fasulye ezmesi (manju), soya sosu ve deniz yosunu gibi çeşnilerle yenen bir japon şekerlemesi. Binlerce yıl önce, Şinto ritüellerinde tanrılara armağan bir lezzet olarak üretilen şekerleme, günümüzde Japon mutfağına merakı olanların peşine düştüğü bir lezzet ve Japonların yeni yıl kutlamalarının da ayrılmaz bir parçası.

Fugetsu-Do’nun kurucusu, Brian Kito’nun dedesi Seiichi Kito, ABD’ye mevsimlik işçi olarak gelmiş ve pek çok Japon göçmen gibi yerleşme kararı almıştı. 

1903 yılında adını Tokyo'da mochi yapımı eğitimi aldığı yerden alan dükkanı ilk açtığında o zamanlar ücretsiz olan Japon-Amerikan gazetesi Rafu Shimpo’nun nüshalarını dağıtıyordu. Böylece gazete almaya dükkana uğrayan müşteriler Seiichi’nin yaptığı şekerlemelerden de satın alıyordu. Zaman geçtikçe şekerlemelerin ünü Güney California kıyılarına yayıldı. Fugetsu-Do ile birlikte Little Tokyo da gelişti. 

• 1906 San Francisco depreminin ardından çok sayıda Japon'un güneye göçmesinin de etkisiyle mahalle, ABD'deki en büyük Japon asıllı Amerikalı yoğunluğuna ev sahipliği yapan sosyal, kültürel, dinî ve ekonomik merkeze evrildi.

Seiichi, 1920’de eşi Tei’nin oğulları Roy’un doğumundan bir yıl sonra trajik bir şekilde ölmesinin ardından en küçüğü Roy da dahil olmak üzere sekiz çocuğundan dördünü akrabaları ve aile dostları tarafından yetiştirilmek üzere Japonya'ya göndermek zorunda kaldı. Roy, ABD’ye anadili Japonca olarak döndüğünde 16 yaşındaydı.

Roosevelt'in 1942 yılında verdiği yetki kapsamında 120.000 Japon-Amerikalının dört yıl boyunca enterne edilmesiyle Küçük Tokyo'da hayat durma noktasına geldi. Birçok mahalleli evlerini ve işyerlerini satmak zorunda kaldı. Kito ailesi de Roy'un müstakbel eşi Kazuko ile tanıştığı Wyoming'deki Heart Mountain'da tutsak edilenler arasındaydı. Seiichi, o dönemde bağışlanan şeker tayınlarını kullanarak kamp sakinleri için bir Japon pastası olan manju'lardan yapıyordu.

2. Dünya Savaşı'ndan sonra pek çok Japon asıllı Amerikalı, evsiz olarak Batı Yakası'na dağıtıldı ya da hükümetin karavan parklarında yaşamak zorunda kaldı. Kitolar ise Little Tokyo'ya geri dönerek 1946'da bir başka dükkanda Fugetsu-Do'yu yeniden açtı. 

10 yıl sonra dükkanın şimdiki işletmecisi Brian Kito dünyaya geldi. 1960’larda Little Tokyo’da yaşam yeniden hareketlendi. Kito ailesi yeni yıl öncesindeki mochi siparişlerini yetiştirmek için anne, baba, çocuk ve kuzenler hep beraber günlerce uyumadan çalışıyorduı. O zamanlar bir ergen olan Brian da genç bir girişimci olarak Fugetsu-Do’da sifon kola ve gazoz ile kar külahları satmaya başladı.

Tam işler yeniden yoluna girmişken, aile bu kez de 1981’de Brian’ın annesi Kazuko’nun İkinci Cadde’de açtığı düğün pastaları ve hamur işleri satan fırının bulunduğu binanın yıkım kararı ile mücadele etmek zorunda kaldı. Fırın kurtarılamadı ama Brian, ailecek gösterilen bu çabayı onu Little Tokyo kültürüne bağlayan olay ve dükkanı işletmeye devam etme motivasyonu olarak hatırlıyor.

Brian, 1980’de Fugetsu-Do’yu devralmasından bu yana da birçok badire atlattı. 1980’lerin başında büyük ölçüde kentsel dönüşüme kurban giden mahallede lokal dükkanların yerini yüksek binalar ve alışveriş merkezleri aldı. Kiraların yükselmesiyle birçok aile işletmesi kepenk kapatmak zorunda kaldı.

Ardından 1992'deki Los Angeles ayaklanmalarının ardından hem Japon asıllı Amerikalıların hem de müşteri tabanını oluşturan Japon turistlerin ürküp kaçmasıyla durma noktasına gelen işler Brian’ı da dükkanı kapatma noktasına getirdi.

Brian, işyerini kurtarmak için son bir çaba olarak bir toplum güvenlik devriyesi kurulmasına öncülük etti. Japonya’daki mahalle devriyelerine benzer bu yapı 1996’da kurulan Little Tokyo Koban’a evrildi ve 2000 yılına kadar gönüllü devriyelere Los Angeles Polis Departmanı'ndan memurlar eşlik ederek Little Tokyo’da asayişi sağladı. Yeni nesil toplum aktivistleri Koban'ı mahalleye polis getirdiği için eleştirse de Brian, Koban olmasaydı kendi işletmesinin ve diğer pek çok işletmenin bu kadar uzun süre ayakta kalamayacağını savunuyor.

11 Eylül'ün ardından Los Angeles merkezini saran yeni bir saldırı korkusu, işleri yeniden sekteye uğrattı. Geçen yıllar içinde Fugetsu-Do gelenekleri canlı tuttu ancak Japon mutfağını takip edenlerin sayısı azaldı. 

• Öyle ki Roy Kito, 2007'de öldüğünde Brian onun cenaze mochi'sini tek başına yapmak zorunda kaldı.

Fugetsu-Do’nun bugün hâlâ açık olmasında dört nesildir işe dört elle sarılan aile fertlerinin azminin yanında şansın da payı var. 2009 yılında bir anda yükselişe geçen Kore çıkışlı dondurulmuş yoğurt trendi, yoğurdun üzerinde süsleme olarak kullanılan küçük mochi parçaları için bir pazar yarattı. O dönemde Fugetsu-Do, eyaletin mochi üreten tek dükkanı olması sayesinde Büyük Durgunluk’u da atlattı.

2010’ların sonunda sosyal medya etrafında şekillenen yeme-içme kültürünü benimseyen yeni nesil ile birlikte hem Little Tokyo hem de Fugetsu-Do ziyaretçi akınına uğramaya başladı. Dükkanın el yapımı mochi’lerini konu alan videolar, kısa zamanda milyonlarca kez izlendi. Pandemi döneminde Fugetsu-Do’nun kapısındaki uzun kuyruklar dikkat çekiyordu. Bu ilgi patlaması sayesinde Brian, Los Angeles şehir merkezinin güneyindeki Gardena, California'da yeni bir fabrika satın aldı.

Şimdi tezgaha geçme sırası ilk gece vardiyasına 14 yaşındayken, yeni yıl telaşı sırasında kalan, Brian’ın oğlu Korey’de. 16 yaşından beri binlerce kiloluk mochi'yi şekillendirme, paketleme ve taşıma işlerinin üstesinden gelmeyi beceren Korey, üniversite eğitimi için mahalleden uzaklaşmıştı ancak geçen yıl babasına kanser teşhisi konmasının ardından dükkana geri döndü. Artık baba-oğul arasındaki tek anlaşmazlık, Brian’ın dükkanı devretmeden önce Korey’nin üniversiteden mezun olmasını istemesi. Korey ise dükkanın dördüncü kuşak sahibi olma konusunda oldukça hevesli:

"Adım Korey Kito, Little Tokyo'daki Fugetsu-Do'nun dördüncü kuşak ustası olacağım. Fugetsu-Do bir wagashiya yani Japon şekerlemecisi. Ben doğduğumda ailem Little Tokyo'da yaşıyordu, dolayısıyla bebekliğimden beri Fugetsu-Do'da zaman geçiriyorum. En güzel çocukluk anılarım, yaklaşık üç ya da dört yaşındayken babamın yanında mochi öğrenmeye başladığım zamanlardan. Babamın çırağı olarak Japon şekerlemeciliğindeki becerilerimi geliştirmeye devam ediyorum, öğrenmesi güç olan kurimanju'da ustalaştım.

Mochi yapmaya bayılıyorum, bunu hayatım boyunca yapmak ve Fugetsu-Do tarihini geleceğe taşımak istiyorum. Görevi devraldığımda başarılı olacağımı umuyorum. Kültürümden uzaklaşmak istemiyorum çünkü bu gerçekten yıllar boyunca inşa edilmiş bir şey. Umarım hakkını verebilirim. Kültür benim için gerçekten çok önemli. Little Tokyo yıllar geçtikçe Japon etkisinden uzaklaştır. Etrafımızdaki her şey değişiyor ama ben Fugetsu-Do'yu 100 yıl daha açık tutmak istiyorum."