Heyecan Verici Bir Ekolojik Roman: Hasret Koordinatları

Nazlı Berivan Ak

Gezegenin başrolünde olduğu, büyülü gerçekçilik ile doğanın sınırları ve gizemlerinin birleştiği cesur bir roman geçtiğimiz günlerde yayınlandı. Hindistan doğumlu yazar Shubhangi Swarup, romanı Hasret Koordinatları ile doğanın bize verdiklerini ve bizim ondan aldıklarımızı cesurca anlatıyor.

Photo credit: Sooni Taraporevala

Shubhangi Swarup, Hindistan doğumlu bir yazar, gazeteci ve eğitimci. Ülkesinin son dönemde çıkardığı en önemli edebiyatçılardan biri olmakla birlikte, önemli bir aktivist ve doğa gönüllüsü olarak da dikkat çekici çalışmalara imza atıyor. İlk romanı Hasret Koordinatları doğa, aşk, insanlık ve metafizik temalarını ele alan büyülü gerçekçilik tarzında bir metin olarak büyük ses getirdi. Roman, eleştirmenlerden büyük övgü aldı ve 2018'de JCB Prize for Literature ödülüne aday gösterildi, yakın zamanda da Sinem Sancaktaroğlu Bozkurt çevirisiyle April Yayıncılık tarafından yayınlandı. April, yine Hindistan’ın en önemli genç yazarlarından Avni Doshi’nin Booker Edebiyat Ödülü finalisti Yanık Şeker adlı romanını da Türkçe'ye kazandırmıştı. 

Shubhangi Sawarup’un yazı stili büyülü gerçekçilikle ekolojik kurgunun birleşimi olarak tanımlanıyor, bu tanım onu özel ve örneği çok da görülmeyen bir yazar haline getiriyor. Akademisyen Kalyani Hazri, Hasret Koordinatları üzerine yaptığı analiz makalesinde şöyle diyor: “Hasret Koordinatları, katı cinsiyet ayrımlarına meydan okuyan ve ilişkilerin yeni sınırlarını keşfeden bir aşk denemesi olarak okunabilir. Birbiriyle bağlantılı dört anlatıyla kurgulanmış roman, toplumsal normlara meydan okuyan çiftleri odağına alıyor.”

Kitap, birbirine bağlı dört mini romandan, aslında novelladan oluşuyor. Adalar, Fay Hattı, Vadi ve Kar Çölü başlıklarıyla yazar karakterlerin gezegenle, doğayla nasıl bağlantı kurduklarını anlatıyor. Kitabın detaylarına girmek gerekirse... İlk bölümde birbirinden tamamen farklı iki insanın görücü usulü evliliğinin gerçek aşka dönüşme hikayesini okurken, aslında Hindistan kast sistemine dair de önemli ipuçları öğreniyoruz. Hindistan doğumlu ve Oxford eğitimli Girija Prasad, bilim insanı. Gelini Chanda Devi ise birçok Hintli kadına kıyasla daha fazla eğitim almış olmasına rağmen, ruhlarla ve ağaçlarla konuşabilen, bazen geleceği görebilen bir mistik. 20. yüzyılın ortalarında, Girija’nın devlet görevi onları vahşi güzelliğiyle bilinen, Britanya İmparatorluğu’nun eski kolonisi olan ve yeni bağımsızlığını kazanan Hindistan’ın ne yapacağını bilemediği Andaman Adaları’na götürüyor. Burada doğa onlara kendilerine, ülkelerinin geçmişine ve geleceğine dair çok şey söyleyecek. İkinci bölümde Girija ve Chanda’nın eski hizmetçisi, Burmalı Mary ve onun Burma’da siyasi mahkum olan, kendine “Plato” adını veren oğlunun hayatını öğreniyoruz, yine uzağımızdaki bir coğrafyayla ortak ne çok siyasi ve psikolojik hikayemiz olduğuna bir kez daha şaşırıyoruz. Üçüncü bölüm Plato’nun en iyi arkadaşı, Nepal’den bir kaçakçı olan Thapa’yı takip ediyor. Thapa, altmışına yaklaşan ve Katmandu’daki bir barda bir kadına tutulmuş bir adam. Thapa’nın yolculukları, son bölüm olan Kar Çölü’ne ve Pakistan ile Hindistan arasındaki tarafsız bölgede, buzlu Karakurum Dağları’nda izole bir köyün yaşlı liderinin hikâyesine bağlanıyor. 

Kitabın arka kapağında da söylendiği gibi, Hasret Koordinatları büyülü diliyle doğayı, gezegeni, içinde yok olmaya yüz tutan hayvanları, eriyen buzulları, görkemini her şeye rağmen koruyan dağları konuşturuyor. Booklist'in “Görkemli ve unutulmaz bir roman, gerçekliğe karşı kurmacanın zaferi. Hasret Koordinatları okura gerçek bir kaçış fırsatı sunuyor!” sözleriyle müjdelediği roman, insan olarak güzelliğimizi ve çirkinliğimizi, birbirimize zarar verme ve birbirimizi sevme sınırlarımızı, doğayla olan gizemli ve kutsal ilişkimizi önümüze seriyor. 

Önce bir adaya gideceğiz, ardından bir vadiye, unutulmuş bir şehre... Kar çölünü ziyaret edeceğiz, ağaçları araştıran bilim insanıyla ve kâhinle tanışacağız. Bir buzul uğruna kopan beyhude savaşları sona erdirmeye çalışan jeolog yolda bize eşlik edecek. Hayatının son demlerindeki aşıkları, devrimci oğlunu kurtarmak için kıyasıya mücadele eden anneyi, bir dost arayan canavarı, önce tekneye sonra kadına dönüşen kaplumbağayı yanımıza alacağız. Kıtalar kadar huzursuz, kurumaya yüz tutmuş görkemli okyanusun hayaletiyle karşılaşacağız.

Yoğun ve çok katmanlı bir edebiyat yolculuğu olan ve 17 dile çevrilen Hasret Koordinatları’nın Swarup’a göre bunca dilde karşılığının bulmasının en büyük nedeni evrensel bir hikâye anlatıyor olması. Gezegenin tek bir kocaman ülke, edebiyatın da tek dil olduğu hayalini kuran herkes için Hasret Koordinatları son dönemin dikkat çekici romanları arasında.