Hızlı Moda

Moda sektörü  bireylerin tercihlerinden belki de en hızlı şekilde etkilenen sektör. Hızlı moda ise tasarımdan mağazaya, ürünlerin hızlı üretim sürecine dayalı ve piyasanın ihtiyaçlarına anında cevap veren bir iş modelini ifade ediyor. Bu ürünlerin her biri hammaddesinden tedarik süreçlerine, üretiminden tasarımına sera gazı emisyonlarına neden olarak iklim krizine katkıda bulunuyor.

Tabii sorun sadece sera gazı emisyonları değil: Her ürünün olduğu gibi tekstil ürünlerinin de çok ciddi bir su ayak izi bulunuyor. Özellikle, tekstilin en temel hammaddelerinden biri olan pamuk, en çok su tüketen bitkilerden biri. Giyim endüstrisinin doğa üzerindeki etkileri sadece üretimle de sınırlı değil ne yazık ki: Ömrü hızla tükenen, zaten bu doğrultuda üretilen hızlı moda ürünlerinin önemli bir de atık sorunu yarattığını unutmamamız gerekiyor. Bu ürünlerin büyük bir kısmı, atık alanlarını, denizleri ve bazen de doğal yaşam alanlarını dolduruyor. Örneğin geçen ay haberini çokça gördüğümüz Şili’deki Atacama çölünü dolduran giysi atıkları, tüm dünyada büyük yankı uyandırdı. Hızlı moda sektörünün yarattığı karbon emisyonu, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa’nın toplam karbon emisyonuna eşit.

Kaynak: World Resources Institute

Küresel sıcaklık artışının birincil nedeni olan sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 10’unun moda sektörünün sorumluluğunda olduğu tahmin ediliyor. Hızlı moda akımının etkisini daha iyi anlamak için birkaç veriden bahsedersek:

• Her hafta yeni ürünlerin sunulduğu ve yıl içinde ortalama 20 farklı koleksiyonun yapıldığı hazır giyim üretimi, ucuz stilleri halka sunmak için trend replikasyonunu ve düşük kalite malzemeleri kullanıyor.
• Hızlı moda; çevreye verdiği zarar ile ekolojik bütünlüğü, adil olmayan ücret politikaları ve çalışma şartları ile de sosyal adaleti tehdit ediyor.
• Hızlı moda aynı zamanda bir kadın hakları sorunu. Sektör orantısız şekilde kadınları güçsüzleştiriyor. Üretimi gerçekleştirenlerin yüzde 80’nin 18-24 yaşlar arası kadınlar olduğunu; bu kadınların ise çok uzun saatler boyunca uygunsuz ve tehlikeli koşullarda çalıştığını görüyoruz. Bangladeş, Hindistan, Pakistan gibi birçok ülkede üretimde sağlık koşullarının iyi olmadığını, kadınların toksik kimyasallara maruz kalarak solunum yolu hastalıkları, deri-eklem hastalıkları, kısırlık gibi sağlık sorunları yaşadığı gözleniyor. Birçok kadın çok düşük maaşlarla çalıştırılıyor. 2013’te Bangladeş’te Rana Plaza’da yaşananları unutmayalım.
• Dünyada her yıl yaklaşık 80 milyar parça kıyafet üretiliyor ve yalnızca ABD yılda 10 milyon kilogram kıyafeti çöpe atıyor. 
• McKinsey'nin "Fashion on Climate" adlı raporuna göre, moda sektörünün neden olduğu küresel emisyonlar, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık'ın yıllık emisyon toplamına denk. 
• Bu emisyonların yüzde 70'i materyallerin üretimi için gereken kaynaklar, bu kaynakların elde edilme süreçleri ve işlenmelerine aitken yüzde 30'u pazara çıkış ve son kullanıma hazırlanma işlemlerinden geliyor. 
• Araştırmalara göre, hızlı moda küresel su tüketiminin yüzde 20'sinden sorumlu.
• 1 kilogram pamuk üretimi için 10.000 litre su harcanıyor. 
• Her bir pamuklu tişört, 2700 litre su ve 2.1 kilogram karbon emisyonu anlamına geliyor.
• Klasik bir jean, ortalama 69 km'lik bir otomobil sürüşü ile eş karbon ayak izine sahip.
• Bir başka tekstil hammaddesi olan polyester üretimi için yılda ortalama 70 milyon varil petrol kullanıyor.

Bu kadar yoğun ve hızlı tükettiğimiz bu parçaların, ABD’de yapılan bir araştırmaya göre ne yazık ki yalnızca yüzde 14 civarı geri dönüştürülüyor. Ve durmaksızın bu emisyonlar tekrarlanıyor ve yine durmaksızın yeni atıklar üretiyoruz.

Hızlı moda tüketimi bir taraftan da feminist bir konu. Dünya’nın bir tarafında kadınlar çok ağır bedeller ödeyerek bu sektörde çalışır iken bir tarafta da tüketimin çoğunluğunu destekleyen yine kadınlar. ABD'de sürekli değişen trendleri takip eden ve hızlı moda tüketiminden yüzde 85 kadınlar sorumlu. Kendimizi belli kalıplardan, toplumsal baskıdan kurtarmanın, önyargıları yıkmanın zamanı. Bir ürün alırken etiketin üzerindeki rakamlardan fazlasını görme zamanı. 

Artan karbon emisyonu, su – hava kirliliği, oluşan çöp dağları,eşitsizlikler, olumsuz çalışma şartları. Hızlı modanın durumu ve insanlığa faturası bu…

Peki bunun alternatifi ne? Bu büyük etkiden kaçınmamız imkansız mı? Hızlı moda alternatifsiz mi?

Elbette değil, genel olarak sürdürülebilirlik ve özel olarak da sürdürülebilir moda, farklı yolların olduğunu gösteriyor. Ancak sürdürülebilir moda; görece çok daha pahalı sürdürülebilir markalara çok para harcamak, hiçbir şey satın almamak veya yalnızca sürdürülebilir koleksiyonlardan alışveriş yapmak olarak kabul ediliyor. Bu durumda da çoğu zaman sadece hali vakti yerinde olanların erişebileceği bir durum gibi algılanıyor. 

Ancak yapabileceklerimiz bundan çok daha fazlası ve basit. Peki neler yapabiliriz? 

Giyebileceğimiz en sürdürülebilir parça gardırobumuzda;

• Zaten sahip olduğumuz kıyafetleri değerlendirmek yapabileceğimiz en temel ve önemli seçim.
• İhtiyacımıza göre tercihler yapmak çok önemli. Herhangi bir ihtiyacımız olduğunda tercihlerimizi yaparken ikinci el paylaşım ağlarını, sürdürülebilir- etik üretim yapan markaları araştırmamız; ihtiyacımız kısa süreli ise kıyafet kiralamamız veya ödünç almamız sürdürülebilir seçenekler arasında. 
• Sahip olduğumuz bir giysiye iyi bakmak da gayet anlamlı bir çözüm. Giysinin ömrünü ve kullanımını uzatmak iklim dostu bir bakış açısı olarak kabul edilebilir. Yıkama ve kullanım talimatlarına uymak, herhangi bir hasar durumunda dönüştürmek ve tamir etmek, kullanım tarafında benimseyebileceğimiz sürdürülebilir bakış açıları arasında.

Bundan sonra ikinci el ürün satan, paylaşım ekosistemini destekleyen, ileri dönüşüm yapan markalar ve çabalar; giysilerin yeniden kullanımının artıracak. 21. yüzyılda, “daha çok, daha çok” yerine “daha anlamlı”nın öne çıkacak; nesnelerle, eşyalarla kurduğumuz ilişki değişecek. Kimse, durmadan yeni şeyler alarak, tüketerek mutlu olamıyor aslında. Mutluluk ve huzur, anlamlarda, yaşanmışlıklarda.