İçeride fonların, dışarıda yükselen faizlerin makro etkileri ve sonrası

İçeride sermaye piyasalarındaki deprem, dışarıda bono ve tahvil piyasalarında yaşanan sert faiz yükselişleri ana gündem maddeleri olmaya devam ediyor. Bu köşede bir önceki yazımızda sermaye piyasalarındaki depremi ve olası makroekonomik sonuçlarını değerlendirmiştik. Genel olarak aynı görüşü korumaya devam ediyoruz.

Neredeyse 500 bin mağdurun olduğu, doğrudan 20 milyar dolarlık bir fonun etkilendiği, dolaylı olarak ise hisse senedi piyasasında 80-90 milyar dolarlık kayıplarla ciddi bir servet etkisi yaratabilecek ve bu nedenle makroekonomik çerçevede ekonomiyi, özellikle de iç talebi yavaşlatabilecek bir dinamikten söz etmek elbette yanlış olmayacaktır. Sadece makroekonomik yavaşlama değil, sermaye piyasalarına güvenin yeniden oluşturulması ve burada büyük kayıp yaşayanların zincirleme şekilde ödemeler sisteminde yaratabileceği riskler de çok konuşuluyor. Elbette bunların her biri göz ardı edilmemesi gereken riskler.

Bununla birlikte, makroekonomik çerçevede ekonomide son dönemde servet etkisinin çok güçlü bir dinamik yarattığını biliyoruz. Son beş yılda konut fiyatlarındaki artıştan altın fiyatlarındaki yükselişe, “carry trade” dediğimiz TL bazında faiz getirisi sağlayan yatırımların döviz bazında da yüksek getiri sağlamasıyla ortaya çıkan kazançlara kadar birçok unsur iç talebi destekledi.

Örneğin, 2024 yılında Merkez Bankası tahminlerine göre yastık altında yaklaşık 300 milyar dolarlık altın stoku bulunuyordu. Altın fiyatlarının son iki yıldaki önemli yükselişiyle birlikte bu stokun mevcut durumda 600-650 milyar dolar civarında bulunduğunu tahmin ediyoruz. Burada son dönemdeki düşüşün önemsiz olduğunu değil, aslında iki yılda yaklaşık 300 milyar dolarlık artışın önemini vurgulamak açısından bu verileri paylaşıyoruz.

Bu çerçevede, sadece altın yoluyla yaklaşık 300 milyar dolarlık servet artışı sağlamış Türk halkının 20 milyar dolarlık doğrudan fon kaybının iç talep üzerindeki etkilerinin bir anlamda sınırlı kalabileceğini vurgulamak istiyoruz. Elbette doğrudan mağdurların çok ciddi sıkıntılar yaşadığını biliyoruz. Buradaki tespitimiz kesinlikle yaşananları küçümsemek değil, sadece makroekonomik sonuçları açısından bir değerlendirme yapmaktır.

Borsadaki düşüşün de muhtemelen, dün de gördüğümüz gibi, önümüzdeki bir-iki ay içinde yeniden 14-15 binli seviyelere yönelen bir endeks görünümüyle telafi edilmesi, dolaylı yoldan ortaya çıkan negatif servet etkisini azaltıcı bir unsur olacaktır. Bu çerçevede, önümüzdeki yıl büyüme hedefi %4’ün üzerinde olan OVP doğrultusunda iç talebin canlandırılacağı bir patikada, yaşananların büyüme üzerindeki etkisinin son çeyrekte en yüksek boyuta çıkacağını, aralık ayında ciddi olacağını tahmin ettiğimiz bazı kampanya ve promosyonlarla birlikte iç talepte yeniden yukarı yönlü bir hareketin ortaya çıkabileceğini öngörüyoruz.

Dışarıdaki bono ve tahvil faizlerindeki yükselişin ise çok ciddi riskler barındırdığını tekrar vurgulamak gerekiyor. Özellikle finansal kurumların bilançolarında tuttukları bono ve tahvillerdeki faiz yükselişi, bu varlıkların değerini düşürdüğü için finansal kurumların risklerini ciddi biçimde artırma potansiyeli taşıyor. Bu durum da genel risk algısını yüksek tutuyor.

ABD’nin kamu borcundaki olağanüstü yükselişten şirket borçlanmalarındaki sıçramaya, Japonya’nın bütçe açıkları nedeniyle yükselen enflasyon ve faizlerinin yen bazlı carry trade’in cazibesini azaltarak bu işlemleri yapan yatırımcıların dünyanın birçok bölgesinde bono ve tahvil satmasına kadar birçok faktörün devrede olduğunu görüyoruz.

Bu çerçevede, kamu açıklarından şirket tahvillerindeki yüksek faiz seviyelerine kadar yaşanan gelişmelerin bir anda tersine dönmesini beklemek çok gerçekçi görünmüyor. Burada özellikle ABD başta olmak üzere güçlü büyüme dinamiklerinin ve talep koşullarının bir miktar soğutulması, merkez bankalarının ve hazinelerin atacağı adımlara da bağlı olacak.

Bu çerçevede, önümüzdeki süreçte ABD Merkez Bankası (Fed) başta olmak üzere, ABD Hazinesi’nin de devreye gireceği şekilde enflasyonu kontrol altına almaya yönelik daha güçlü adımların ve getiri eğrisinin kısa ve uzun vadeli bölümünü etkileyecek bazı uygulamaların gelmesini bekliyoruz.

Normal koşullarda ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin yüksek seyretmesi ve birçok ülkenin benzer bir eğilime girmesi temel sorun olarak görünüyor. Burada ABD ekonomisinin güçlü büyümesi ve 10 yıllık tahvil faizlerinin bu büyümeye yakın seviyelerde seyretmesi, nötr dediğimiz faiz oranının şu anda Fed’in bulunduğu %3,75 civarında değil, %4,30-5,00 arasında bir yerde olabileceğine de işaret ediyor. Nötr dediğimiz bu faiz seviyelerine yaklaşıldığında piyasalardaki stresin de muhtemelen azalacağını düşünüyoruz. Baz senaryomuzda, küresel piyasalar açısından yılın son çeyreğinin üçüncü çeyrekten görece daha pozitif olacağını öngörüyoruz.

Burada en büyük iki risk, ekonominin daha fazla ısınması ve mevcut stres ile faiz üzerindeki baskının daha da artması, politika yapıcıların bunu frenleyememesi ve savaşın derinleşmesiyle petrol fiyatlarının daha da yükselmesi olarak görünüyor. Açıkçası az buz riskler değil.