İklim Dostu Davranış Değişimi İçin Eğitim

Özlem Eren

Dünya Bankası’nın yayınladığı İklim Değişimi ve Eğitim raporunda iklimin eğitimi nasıl sekteye uğrattığı konusuna geçen sayıda yer vermiştik. Bu defa aynı raporun iklim değişimi farkındalığında eğitimin rolüne odaklanıyoruz. Anlamlı ve sürekli iklim eylemi için, büyük ölçekli davranış değişikliği gerekiyor. Ancak, ilerlemeyi hızlandırmak için bilgi eksikliğini tamamlamak gerekiyor. 

2023'te yapılan değerlendirmeler, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşma çabalarının başarısız olduğunu gösteriyor. 42 göstergeden yalnızca biri 2030 hedefine ulaşma yolunda. Diğer 41 gösterge ise hedeflerin çok uzağında. Ekonomilerin işleyişinde, firmaların faaliyetlerinde ve bireylerin yaşam tarzlarında yalnızca hafif bir "yeşillendirme" görülüyor. Tek çözüm bilgi olmasa da; bilgi eksiklikleri iklim eyleminin ilerleyişini üç şekilde engelleyebilir: 

1- Toplum iklim değişikliği hakkında yeterince bilgiye sahip değil; 

2- Çevrimiçi ortamlarda, iklimle ilgili yanlış bilgilere maruz kalınıyor; 

3- Gençler iklim değişikliğinin ciddiyetinin farkında olsalar bile, ne yapabileceklerini bilmiyorlar.

Düşük ve orta gelirli ülkelerin, iklim değişikliğine uyum sağlamak için büyük ölçekli davranış değişikliği müdahalelerine ihtiyacı var. 

Eğitim, gerekli bilgi ve farkındalığı oluşturabilir; ancak köklü alışkanlık ve davranışları değiştirmek için yeterli olmayabilir. Bilginin harekete geçirebilmesi için, bilgiyi alan kişinin bunu anlaması, uygulanabilir görmesi, konuya önem vermesi ve kendi eylemlerinin sonuçları iyileştireceğine inanması gerekiyor. 

Tüm dünyada iklim değişikliği ile ilgili farkındalık düzeyini artıran en önemli unsur eğitim. 

Çeşitli ülkelerde, eğitim düzeyi arttıkça iklim dostu yaşam tarzlarını benimseme isteği de artıyor. Etiyopya'da, altı yıl eğitim tamamlayan çiftçilerin, iklim değişikliğine uyum sağlama olasılığı %20 artıyor. Her ek eğitim yılı, Avrupa'da yeşil partilere oy verme olasılığını ise %28 artırıyor. Eğitim, gençlerin eylemlerini şekillendirmenin yanı sıra, ebeveynlerin iklim davranışlarını da değiştiriyor. İngiltere'de, öğrencilerin atık eğitimi ile ilgili dersleri ebeveynleriyle paylaşması sonucu geri dönüşüm oranları %8.6 oranında artmış. Bu sebeple çocukları eğitmek, hem iklim bilincine sahip bir gelecek nesil yetiştirmek, hem de ebeveynlerin değişime yönelmelerini desteklemek açısından çift yönlü bir etki yaratıyor.

Okullar, iklim eylemini teşvik etmekte büyük bir potansiyele sahip. 

Dünya genelinde öğrencilerin %70'i temel okuryazarlık ve sayısal becerilerden yoksun, oysa ki bu beceriler iklim becerileri açısından kritik öneme sahip. Düşük gelirli altı ülkede öğretmenlerin %87'si iklim konularını müfredatlarında kullanmasına rağmen %71'inin iklimle ilgili temel sorulara yanlış yanıt verdiği görülüyor.

İklim odaklı müfredat çok faydalı olsa da, iklime odaklanabilmek için kaliteli bir genel eğitim temeli gerekiyor. İklim değişikliği ile mücadele için sadece iklimle ilgili dersler değil, genel eğitimin kalitesinin de artırılması çok önemli. Bu perspektifi gerçekleştirebilmek için üç koşul gerekiyor:

• İklim müfredatı, okuryazarlık ve sayısal beceriler gibi temel becerilere odaklanmayı engellememelidir, erken sınıflarda iklim konuları bu becerilere entegre edilmelidir.

Örneğin, ABD'de SubjectToClimate’in veritabanı, iklim değişikliğini tüm derslere entegre eden 2,700'den fazla ücretsiz eğitim kaynağı içeriyor.

• İklim müfredatı pratik ve bağlama uygun olmalıdır. 

Mevcut müfredatları aşırı yüklememek için öğretmen danışmanlığı ile dikkatlice entegre edilmelidir. Örneğin, Türkiye'de, 2022 İklim Değişikliği Eylem Planı, psikolojik danışmanlık hizmetlerinin çerçevesinin, öğrenciler tarafından rapor edilen ekolojik kaygılardaki artışı ele almak için yeniden yapılandırılacağını not ediyor. Psikolojik sağlık desteğinin yanı sıra, danışmanlar ulusal iklim hedefleriyle uyumlu mesleki rehberlik ve tanıtım sunmak üzere eğitiliyor.

• Öğretmen kapasitesinin güçlendirilmesi gerekmektedir. 

Yunanistan'da öğretmenler, okul-toplum iş birliğine olumlu bakıyor, ancak başarıyı engelleyen en önemli faktörün eğitim eksikliği olduğu düşüncesi hakim. Bu nedenle, sürdürülebilir gelişimi öğretmen eğitiminde öncelikli hale getirmek için ek hizmet içi eğitimler sağlanıyor. Bu eğitimler, öğretmenlerin kendilerine olan güvenlerini artırarak ulusal “sürdürülebilir okullar” konseptini daha etkili bir şekilde uygulamalarına yardımcı oluyor. 

Sonuç olarak, okul ortamında iklim değişikliği ile ilgili eğitimlerin güçlendirilmesi, hem öğrencilerin hem de toplumun iklim bilincini artırarak sürdürülebilir bir gelecek için büyük bir adım atılmasına katkı sağlayacaktır.