Influencer çağının son evresi: Yalnızlık paylaşılır, paylaşılırsa etkileşim alır

Uzun yıllardır reklam sektöründe olduğum için kendimi reklam, influencer (etkileyici) ve türevlerine karşı dayanıklı saymak gibi bir yanılgım vardı. Hep içimden derdim ki, "Ben satın almaya ikna eden taraftayım, kolay kolay ikna olmam." Boş özgüven. Çünkü herkes kendi zaaflarından vuruluyormuş; çok geçmeden anlıyor insan. 

En basit örnek: Evdeki okunmamış kitapların sayısı, ortalama insan ömründe okunamayacak kadar çok olmasına rağmen, ne zaman birilerinin bir kitaptan bahsettiğini görsem hemen satın alıyorum. Böylece Abbas Kiyarüstemi’nin hastane odasında, Solmaz Neragi tarafından çalınıp söylenilmesiyle tanıdığım "Nobahari" şarkısının önermesindeki duruma benziyor. 

Hani o şarkı “Bir ömür daha lazım ölümümüzden sonra / çünkü bu ömrü sadece umutlanarak geçirdik” diyor ya, o hesap. Benim gibilere de bir ömür daha lazım ölümümüzden sonra, çünkü bu ömrü sadece okunacak kitapları biriktirerek geçirdik. Yani ayda birkaç kitap bitirerek ömrümüz boyunca okuyup yetişemeyecek olsak da alıyoruz. Çünkü etkileniyoruz. 

Reklam olmayan reklam gibi doğdu

Influencer ya da çok yerleşmiş Türkçesiyle etkileyicilik olgusunu uzun uzun anlatmaya gerek yok. Bir nevi reklam olmayan reklam gibi doğdu. Aracısız samimiyet, arkadaş tavsiyesi gibi bir kurguyla çalışıyor. Temelinde bir güven ilişkisine dayanıyor. 

Fakat bu ilişki endüstrileşmeyle birlikte tükeniyor. Bir yanda algoritmaların yarattığı organik erişimin ölümü olgusu var; diğer yanda üretken yapay zeka ile birlikte sentetik influencer’lar türemeye başladı. Reklamla reklam olmayan içeriğin net bir şekilde ayrılmasını dayatan (ve iyi ki de öyle yapan) yasal düzenlemeler de ayrı bir zorluk. 

Ayrıca kullanıcıların influencer içerik yorgunluğu da yavaş yavaş tiksintiye dönmeye başladı. Bu nedenle de-influencing diye adlandırılan yeni bir akım bile doğdu. Gerçi de-influencerların da “Hiçbir şey almayın tüketimi durdurun” deyip dururken “Ama şunu da kaçırmayın” diye birdenbire bir şey önerivermesi gibi kötü sürprizler bazen tat kaçırıyor.

Influencer olgusu bitiyor mu, dönüşüyor mu?

Tüm bu gözlemler ışığında influencerlık olgusu artık final evresine yaklaşıyor diyebiliriz belki. Belki diyorum çünkü biz bunu söylerken veriler bizi desteklemiyor. 

• Influencer Marketing Hub’ın verilerine göre küresel influencer pazarlama harcaması 2025'te 32,55 milyar dolara ulaştı ve Mordor Intelligence projeksiyonuna göre 2026'da 40 milyar doları aşması bekleniyor. 

Yani yükseliş durmuyor fakat biçim değiştiriyor. Para ve güven mega-influencerlardan çok daha az takipçili ama niş alanlara odaklı mikro ve nano influencerlara yöneliyor. Fakat burada da bir paradoks var. Pazar büyüyor ama güven azalıyor. Örneğin ABD Ulusal Reklam Departmanı’nın raporuna göre 18 yaş üstü tüketicilerin %58’i bir influencer tavsiyesiyle ürün aldığını belirtmiş. Ancak %26’sı da influencer pazarlamasına güvenmediğini kaydetmiş. 

• Geleneksel reklamlara güvenmeyenlerin oranının %11 olduğu düşünülünce, reklamlara karşı samimiyet vaadiyle yola çıkan influencerlık olgusunun yaşadığı aşınma da net bir şekilde görülüyor. 

Buna karşılık, yazı için yaptığım araştırma sırasında “Influencer ekonomisi çöktü, kazançlar %92 düştü” gibi dramatik iddialar taşıyan içerikler de gördüm ama bunlar güvenilir kaynaklara dayanmıyordu. Sözün özü; influencer’lığın geleneksel reklama karşı yükselişi durdu diyemeyiz. Ancak pekala influencerlık kendi döngüsünü geleneksel reklama dönüştürerek tamamladı diyebiliriz. Burada aşınan sektör değil bana kalırsa, aşınan ve tükenen şey “aracısız samimiyet” kurgusu. 

Neymiş bu yalnızlık influencer’lığı?

Tüketiciler bu kurgusal samimiyet ve aşırı tüketime karşı zırhlarını kuşanırken dijital kapitalizm illüzyonunun kalesini keşfetmekte gecikmedi elbette. Onun da adı yalnızlık. İşte tam bu noktada “yalnızlık influencer’lığı (loneliness / solitude influencer) adı verilen yeni bir içerik üreticisi profili yükselişe geçti.

• İlkin Haziran ayı başında The Atlantic’te okuduğum Faith Hill imzalı bir makaleyle dikkatimi çekmişti. Sonra bu yazıyı yazmadan iki gün önce Vox’un "Today, Explained" başlıklı podcast serisinin Lonely Fans başlıklı bölümünde karşıma çıktı. 

Hem makale hem de podcast Lana Isa isimli influencer’ın hikayesinden yola çıkıyordu. Çünkü o bir yalnızlık etkileyicisiydi. 24 yaşındaki Lana'nın (@lanasololife) bakış açısı özetle şuydu: Bekarsınız, arkadaşınız yok, yalnız yaşıyorsunuz ve çocuk sahibi olmayacaksınız, bu yüzden bu sizin cuma geceniz. 

Bu tarz altyazılarla paylaştığı içeriklerle de yalnızlığı bir özgürleşme ve kişisel gelişim anlatısına dönüştürüyordu. Lana Isa’nın hesabını incelerken, kulakları çınlasın 90’lı yıllarda popüler olup sonradan ortalarda pek görünmemiş Burak Aydos’un “Yalnızlık benim eski sevgilim / yalnızlık benim en vefalı yarim / ben onu kimler için terk ettim / o beni bırakmıyor” sözleriyle hatırladığım şarkısı döndü durdu kafamda. Aydos, 90’lı yıllarda zamansız bir şekilde yalnızlık influencer’lığını denemiş ve atanamamıştı belli ki.

Flört enflasyonunundan solo-maxxing’e 

Aslında bu akımı sadece estetik bir tercih ya da dijital dünyadaki sahte kalabalıkların dayandığı gerçeklik olarak göremeyiz. Bunun ardında "Date-flation" (flört enflasyonu) olarak adlandırılan ve gençlerin dışarıda gideceği tek bir buluşmanın maliyetinin bile gençlerin karşılayamayacağı seviyeye erişmesi gibi makroekonomik gerçekler ile flört uygulamalarının yarattığı duygusal tükenmişlik yatıyor. 

• Nihayetinde enerjiyi romantik ilişki arayışına değil, tamamen bireysel bağımsızlığa yönlendirme stratejisi olan “solo-maxxing” akımı da bu kaçışın bir sonucu. 

Ancak tam bu noktada, geleneksel influencer’lığın bitişiyle yalnızlık influencer'lığının doğuşu aynı potada eriyor ve olay bir paradoksa bağlanıyor. Buna sahicilik metaforunun ölümü diyebiliriz. Eski nesil influencer'lar kalabalık ve lüks hayatlarını sergilemek için ne kadar kurgu yapıyorlarsa, tamamen yalnız olduğunu iddia eden bu yeni içerik üreticileri de yalnızlık performanslarını sergilemek için aynısını yapıyor. 

Telefonlar tripodlara yerleştiriliyor, dışarı çıkıp eve giriş anları defalarca kaydediliyor ve fiziksel olarak kurulamayan bağlar, ekran arkasındaki binlerce yabancıyla kurulan parasosyal ilişkilere dönüşüyor.  

Duygusal kapitalizm ve yalnızlığın pazarlanması

Bu yalnızlık övgüleri bana Eva Illouz’un "Duygusal Kapitalizm" kavramsallaştırmasını hatırlatıyor. Illouz’a göre sistem önce güvencesiz istihdam ve yapısal krizleriyle bireyleri yalnızlaştırıyor. Ardından en mahrem hüzün ve izolasyon hâli ölçülebilir, estetize edilerek pazarlanabilir bir duyguya dönüşüyor. Nihayetinde bu da gelir elde edilebilir hâle geliyor. Yani yalnızlık influencer’lığı diye adlandırılan şey influencerlık müessesini bitiren o yapay samimiyet ve gösteri canavarını tam zıt bir kılıfla yeniden üretiyor.

Diğer yandan yalnızlık hiç de öyle konforlu, yeni bir farkındalık olarak pazarlanacak bir şey değil. Tıp ve psikolojinin ortaya koyduğu patolojik gerçekler de bunu gösteriyor. ABD Genel Cerrahı’nın (sağlık otoritesi) raporları, kronik yalnızlığın ve sosyal izolasyonun erken ölüm riskini %29, felç riskini %32 artırdığını, sosyal kondisyonun tıpkı fiziksel kaslar gibi kullanılmadıkça köreldiğini net olarak ortaya koymuş. 

Fakat bırakalım ABD’yi, Türkiye perspektifinde bile bu durum alarm veriyor. TÜİK verilerine göre tek kişilik hanehalkı oranının %20 bandını geçmesi ve NEET (ne eğitimde ne istihdamda) oranının %31'leri bulması sessiz bir yalnızlık epidemisinin ilk işaretleri. 

Yalnızlığın çaresi yapay zeka mı?

Yalnızlık influencer’lığının üretken yapay zeka toplumundaki sonuçları daha da ürkütücü. Çünkü gerçek dünyanın risklerinden kaçan bir nesil, pürüzsüz ve çatışmasız iletişimin konforunu yapay zeka chatbotlarda buluyor. 2026 yılı güncel Ipsos BVA araştırmaları, gençlerin %60’ından fazlasının chatbotları birer “sırdaş” veya “hayat danışmanı” olarak gördüğünü kanıtlıyor. 

Öyle ya, insan ilişkileri emek gerektiriyor, hayal kırıklıkları barındırıyor ve türlü pürüzlerle dolu. Bundan kaçıp chatbotların sürekli onaylayan ve pohpohlayan steril dünyasına sığınmak çok daha konforlu. Ancak bu da yalnızlığı daha da derinleştiriyor ve olay klinik bir boyut kazanıyor. 

Bu illüzyon sadece dijital alanın tasarımıyla ilgili değil

Tüm bunlardan yola çıkarak “Gençler de böyle işte kolaya kaçıyorlar” diye ukala ukala konuşmak da saçma. Çünkü biliyoruz ki tüm bu illüzyon, bir tasarım tercihinin sonucu. Ayrıca bu tercih sadece dijital alanın tasarımından ibaret de değil. Gençleri yalnızlığa karşı uyararak sosyalleşmeye ve kamusal alanlara çağırırken, sokağa çıktıklarında para harcamadan vakit geçirebilecekleri yerlerin ne kadar azaldığı üzerine bir düşünelim. 

Tüketim zorunluluğu olmayan ücretsiz üçüncü mekanların (kütüphaneler, meydanlar, parklar) yeniden ve daha fazla inşa edilmesine ihtiyaç var. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı ve İBB Miras kurucusu Mahir Polat’ın sık sık bu konuya vurgu yapmasını çok önemsiyorum. Çünkü yalnızlığın bu şekilde pazarlanmasına karşı; hayatın tüm dağınıklığı, riskleri ve pürüzleriyle yüz yüze kuracağımız sahici ve kolektif bir dayanışma için ilk şart bu. 

• Dahası markaların dikte ettiği "aşırı tüketim" çılgınlığıyla can çekişen geleneksel influencerlık ne kadar büyük bir yanılsamaysa, yalnızlık influencer’larının övdüğü "evde oturup donmuş pizza yiyerek ekran kaydırma" fantezisi de o kadar büyük bir yanılsama. 

Tabii buna mecbur bırakılmıyorsanız... Velhasıl dijital güven çağında illüzyonların sonuna gelirken, etkileyicinin de izleyicinin de dikkatini toplama zamanı geldi. İngilizceye Latince bir atasözü olarak yerleşen caveat emptor kavramı vardır. “Alıcı dikkatli olsun” anlamına gelir ve gayrimenkul satışında bir sözleşme hukuku ilkesi olarak yerleşmiştir. Bilgi asimetrisinin çağında, etkileyiciler karşısında hepimizin “caveat emptor”a ihtiyacı var kuşkusuz.