Instagram, İsrail-Hamas savaşında taraf mı tutuyor?

Her gün İsrail-Hamas savaşı hakkında yüzlerce içeriğe maruz kalıyor; hangi haberin doğru, hangisinin yanlış ya da yalan olduğunu anlamak için derin bir okyanusun içinde yolumuzu bulmaya çalışıyoruz.

Hâlihazırda meydana gelen ve gelebilecek dezenformasyonun boyutunu düşündüğümüzde, sosyal medya şirketleri, yanlış ve yalan haberlerin önünü kesmek için harekete geçmiş bulunuyor- en azından harekete geçtiklerini iddia ediyor. Ancak bazılarına göre sosyal ağlar, bu konuda da taraf tutuyor. 

Geçtiğimiz günlerde birçok Filistinli Instagram kullanıcısı, profillerinin biyografi kısmına "terörist" kelimesinin eklendiğini bildirerek Meta'yı, Hamas-İsrail savaşında taraf tutmakla suçladı.

İlk olarak 404media tarafından bildirilen soruna göre, biyografi kısmında Filistin bayrağı bulunan veya "ٱلْحَمْدُ لِلَّٰ" (Elhamdülillah) yazan bazı kullanıcılar, biyografinin altında bulunan "Çevirisine bak" seçeneğine tıkladıklarında "Tanrı'ya şükürler olsun, Filistinli teröristler özgürlükleri için savaşıyor" cümlesi ile karşılaştı.

• Filistinli olmayan bir TikTok kullanıcısı, Instagram biyografisine gerekenleri ekleyerek olayı test etti. Çeviride "Tanrı'ya şükürler olsun, Filistinli teröristler özgürlükleri için savaşıyor" ifadesiyle karşılaşan kullanıcı, sorunun 3 saat boyunca devam ettikten sonra düzeldiğini aktardı.

Konuya ilişkin açıklamasında durumun "kısa süreliğine uygunsuz Arapça çevirilere neden olan" bir sorundan kaynaklandığını belirten Meta, "Bu durumdan dolayı içtenlikle özür dileriz" dedi. Ancak, Meta'nın platformlarında Filistinlileri ve Filistin yanlısı paylaşımları hedeflediğine yönelik iddialar bundan çok daha derine iniyor.

Instagram kullanıcıları platformu, Filistin'i destekleyen paylaşımları kasıtlı olarak sansürlemekle suçluyor. Buna göre, New York'ta yaşayan Hena Mustafa isimli ve 866 takipçili Instagram kullanıcısı, İsrail'in düzenlediği saldırıların ardından Filistin'de yaşananlara ilişkin yaptığı hikaye paylaşımların, normalde olana kıyasla "önemli ölçüde daha az görüntüleme" aldığını söylüyor. Mustafa, arkadaşları ve takipçilerinin kendisine mesaj atarak paylaşımlarının artık Instagram akışlarının en üstünde görünmediğini, adının sosyal ağda aranamaz hâle geldiğini ve paylaşımlarıyla etkileşime giremediklerini söylediğini de sözlerine ekliyor.

Jess White isimli bir diğer Instagram kullanıcısı ise Filistinli bir yazarın savaş sırasında çocukların yaşamlarını ve ölümlerini konu alan bir şiirini konumu Gazze olarak seçip hikayesinde paylaştığında, paylaşımın 10 dakika içinde yalnızca üç görüntülenme aldığını bildiriyor. Genellikle hikayelerinin 1000 görüntülenme aldığını belirten White, birkaç saat sonra alakasız bir hikaye paylaştığında görüntülenme sayısının arttığına da dikkat çekiyor.

Konuyu takip eden Arap Sosyal Medya İlerleme Merkezi 7amleh adlı sosyal medya izleme grubunun kurucusu ve yöneticisi Nadim Nashif, aynı durumdan muzdarip yüzlerce kişi olduğunu belirtiyor. 7amleh ve daha pek çok kişi, Instagram'ın Filistin yanlısı paylaşımlara "gizli yasaklama" (shadowban) uyguladığından şüpheleniyor.

• Nedir? Gizli yasaklama terimi, bir gönderinin bir sosyal medya platformundaki görünürlüğünü sınırlamak için kullanılan gizli eylemleri ifade eder. 

Konuya ilişkin açıklamasında "Ne yazık ki gizli yasaklama, geçtiğimiz hafta boyunca Filistin içeriklerinin susturulduğunu ve sansürlendiğini gördüğümüz birçok yöntemden sadece biri" ifadelerini kullanan Nasif, Meta'nın kriz zamanlarında bu duruşu daha önce de sergilediğine dikkat çekiyor. Mayıs 2021'de Filistin'de yaşanan bir dizi olay sırasında da Facebook ve Instagram kullanıcılarının paylaşımlarındaki etkileşimde benzer bir azalma olmuş; bunu takiben 200'den fazla Meta çalışanı, şirketin bu tür eksiklikleri gidermesini talep eden bir mektup yayımlamıştı.

• İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Mayıs 2021'de Instagram'ı krizle ilgili video, resim ve yorumları kaldırmakla suçlamış; suçlamaya karşı verdiği yanıtta Meta, gönderilerin "nefret söylemi veya sembolleri" içerdiği için kaldırıldığını ve algoritmasını değiştirdiğini söylemişti. Ancak rapor, Meta'nın 2021 İsrail-Filistin çatışması içeriğinin moderasyonuna ilişkin bağımsız bir inceleme başlatmasına neden oldu.
• Danışmanlık firması Business for Social Responsibility (BSR) tarafından hazırlanan ve Eylül 2022'de yayımlanan insan hakları durum tespiti raporunda ise şu sonuca varılmıştı: 

"Meta'nın eylemleri, Filistinli kullanıcıların ifade özgürlüğü, toplanma özgürlüğü, siyasi katılım ve ayrımcılık yapmama hakları ve dolayısıyla Filistinlilerin yaşadıkları deneyimlerle ilgili bilgi ve içgörü paylaşma becerileri üzerinde olumsuz bir insan hakları etkisi yaratmış gibi görünüyor."