Kaçkar’ı Koşarak Deneyimlemek

Ela Demiral

Sonbaharın ilk günlerinde yolum uluslararası ultra trail koşu organizasyonu UTMB Kaçkar vesilesiyle ilk kez Karadeniz’e, Rize’ye düştü. Bölgeye giderken yağmur, sis ve serin bir havayla karşılaşacağımı düşünüyordum. Ancak yarışın başladığı yer Çamlıhemşin-Ayder Yaylası güneşli ve sıcaktı. Ayder Yaylası 1.350 metre yükseklikte. Gitmeden önce gözümün önünde hep sisli yayla görüntüleri ve yeşilin her tonu vardı. Ulu ağaçlar, çoban yolları, geleneksel Karadeniz evleri… Eylül’ün en sıcak günlerinden birine denk geldik. Gündüz güneşin altında koşarken hissettiğimiz sıcaklık, akşam saatlerinde yerini belirgin bir soğuğa bırakıyordu.

Dağlık arazide yaptığımız patika koşusu, bir coğrafyayı yalnızca görerek değil, sıcaklığıyla, kokusuyla, sesiyle, endemik bitkileriyle ve değişen zeminiyle deneyimlemenin ne anlama geldiğini kısa sürede gösterdi bana. Organizasyon için dünyanın farklı ülkelerinden profesyonel sporcular Rize’ye gelmişti. Kaçkarlar’da 100K, 50K, 20K ve 4K parkurlarda yarışmak, yalnızca iyi bir kondisyona sahip olmayı değil, rakıma, araziye ve gün içinde değişen hava koşullarına da hazırlıklı olmayı gerektiriyordu. Güneşli havaya rağmen yükseldikçe serinlik artıyor, gündüz ile akşam arasındaki sıcaklık farkı belirginleşiyordu.

100K koşucuları zengin ormanların yanı sıra buzul gölleri de görme fırsatı buldular. Bölgeye vardığımızda birçok sporcu, bu zorlu parkurda rakıma uyum sağlayabilmek için bizden çok önce Kaçkarlar’a gelmiş, dağlardaki antrenmanlarına ve kamplarına başlamıştı. Ben ise başlangıç için en kısa etabı “İklim İçin Koşuyoruz” mottosuyla, Türkiye’nin yedi kıtada koşan ilk ve tek ultra-maratoncusu ve Sportive Spor Pazarlama Yöneticisi Alper Dalkılıç’ın eşliğinde tamamladım.

Bölgeyi yakından tanıyan Alper Bey, parkur boyunca bize rehberlik ederken Kaçkarlar’ın doğası ve buradaki yaşam hakkında bilgi verdi. Bu sayede koşucuları gözlemlerken doğayla kurdukları ilişkinin küçük ayrıntılarını da fark ettim. 50K ve 100K etaplarına katılan bazı sporcular, yırtıcı hayvanları uzak tutmanın geleneksel bir yöntemi olarak boyunlarına çan takmıştı. 100K koşucuları sabah 04.00’te karanlıkta koşuya başladılar.

Küçük ama önemli detayları da yazmak isterim. Güzergâh üzerindeki butik arıcılık faaliyetleri nedeniyle parfüm kullanmamamız gerekiyordu. Parkurların işaretlenmesiyle başlayan insan hareketliliğinin yırtıcı hayvanları büyük ölçüde rotadan uzaklaştırdığı söylendi. Doğanın içinde attığımız her adımın, çıkardığımız her sesin, hatta taşıdığımız kokunun başka canlıları rahatsız edip etmediğini düşünmeden edemedim. Burada koşmak, doğaya uyum sağlamanın yanında onun sınırlarına saygı göstermeyi de gerektiriyordu. Bu zorlu spor organizasyonunun içinde olmak beni insan ve doğa ilişkisi üzerine düşündürdü.

Kendi parkurumun yanı sıra 100K rotasının bir bölümünü takip etme fırsatı buldum. Rotanın Avusor Yaylası’ndan geçen bölümü, beni Kaçkarlar’ın insan kaynaklı kirliliğin ve yoğun yapılaşmanın daha az hissedildiği yüzüyle karşılaştırdı. Yaklaşık 2.250 metre rakıma ulaştığımızda en küçük hareketimde bile yüksekliğin etkisini hissediyor, zaman zaman baş dönmesi yaşıyordum. Ben birkaç adımda zorlanırken saatlerdir parkurda olan sporcular koşmaya, çobanlar da hayvanlarını otlatmaya devam ediyordu.

Bir tarafta uluslararası bir yarış sürerken diğer tarafta Kaçkarlar’daki gündelik yaşam yavaş temposuyla ilerliyordu. Aynı patikalarda buluşan bu iki farklı tempo, bölgeyi yalnızca bir spor parkuru olarak değil, daha bütüncül biçimde düşünmemi sağladı.

Dağdan aşağı indiğimizde ise çok farklı manzarayla karşılaştım. Etkinliğe gösterilen ilgiye rağmen çevreye atılan ambalajlar, izmaritler, yöresel bitki temelli dokumaların yerini alan polyester ve plastik ürünlerle dolu dükkânlar ve plansız yapılaşmanın izleri dikkat çekiyordu. Bölgede çok sayıda yapı bulunmasına rağmen hijyenik tuvalet ve ilk yardım gibi temel ihtiyaçların organizasyon için dışarıdan getirilen geçici çözümlerle karşılanması gerekiyordu. Ziyaretçi yoğunluğunu ağırlayabilecek kadar bina vardı ancak bu yapılaşma millî parkın asıl ihtiyaçları düşünülerek planlanmamıştı.

UTMB Kaçkar, bölgenin doğa sporları açısından taşıdığı küresel potansiyeli gösterirken bu eşsiz coğrafyanın turizm talebini karşılamak uğruna uğradığı ekolojik zararı da görünür kılıyordu. Kaçkar Dağları’nın korunması için doğayı merkeze alan daha dikkatli bir planlamaya ihtiyaç var. Kaçkarlar’da koşmak, bir coğrafyayı deneyimlerken bıraktığımız izi, başka canlılarla paylaştığımız alanı ve doğaya karşı sorumluluğumuzu yeniden düşünmemi sağladı.

Küçük notum: Maalesef çevrede çok kirlilik görsek de bunu yapanlar asla sporcular değil. Çünkü sporcular plastik kullanmıyor, özel mataralarında su taşıyorlar ve koşu boyunca işaretlenmiş su kaynaklarından mataralarını dolduruyorlar.