Kendisi küçük, etkisi büyük dönüşümler

Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver

İçinde bulunduğumuz çağ her şeyin her an değiştiği bir çağ. Değişime ayak uydurabilmek ve değişimin belirsizliği içinde sakince durabilmek faydalı bir yeti. Ne büyük bir çelişkidir ki diğer taraftan da bizi kalıplara sokmak isteyen ve değişimi ‘hoş görmeyen’ bir sistem içerisinde yaşıyoruz. Eğer değişimin ve umudun bir parçası olmak istemiyorsanız kendi konforlu çemberinizde, dünyayı görmek istediğiniz gibi gördüğünüz gözlüklerinizi takarak yaşamaya devam edebilirsiniz. Ama peki başka bir yol varsa? Ve de bu yol bize ve dünyamıza da iyi gelecekse? 

‘İklim akıllı’ bir bakış açısıyla kendimize iyi gelen bir dönüşümü dünyamıza iyi gelen bir harekete de dönüştürebiliriz.  

Buyrun size alternatif bir ‘yeni yıl, yeni kararlar’ listesi: 

• Hayvansal gıda tüketiminizi azaltmak için bir adım atın ve tabağınızdaki hayvansal proteini bitkisel protein ile değiştirin. Haftada bir gün ile başlamak bile oldukça büyük bir adım!

Dünyanın yaşanabilir alanının %44’ü tarım ve hayvancılık için kullanılıyor. Hayvanları beslemek için kullanılan ürünlerin yetiştirildiği tarım arazileri de işin içine katıldığında tarım alanlarının %80’inin hayvansal gıda üretmek için kullanıldığını söyleyebiliriz. Buna rağmen hayvansal gıda insanların protein ihtiyacının %38’ini, kalori ihtiyacının ise sadece %17’sini karşılıyor. Sistem gözüyle baktığımızda karbon ayak izi çok yüksek oldukça verimsiz bir düzen olduğunu söyleyebiliriz. İnsanlık daha fazla bitki temelli bir beslenme düzenine geçse, daha az tarımsal alan kullanarak daha fazla gıda üretebiliriz. Aynı zamanda da bu geçişi biyoçeşitliliği artırmak için bir fırsat olarak da değerlendirebiliriz. 

Öncelikle bazı mitleri yıkmamız gerekiyor. Bunların başında gelenlerden birisi sağlıklı bir yaşam için hayvansal proteine muhtaç olduğumuza dair mit. Proteinlerin hücrelerimizin yapıtaşları olduğunu ve beslenmemizde her yaşa özgü bir protein içeriği olması gerektiğini biliyoruz. Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan ve 48 binden fazla kadının dahil olduğu bir çalışmada sağlıklı yaşlanma ve beslenme özellikleri arasındaki ilişki incelenmiş. Kronik hastalıkların olmaması, ruhsal sağlığın iyi olması, bilişsel ve fiziksel işlev kısıtlılığı olmaması sağlıklı yaşlanmanın bileşenleri olarak tanımlanmış. Orta yaşlarından itibaren 70-93 yaşları arasına kadar izlenen katılımcıların %7,6’sı sağlıklı yaşlanma tanımına uymuş. Orta yaş döneminde protein alımı daha yüksek olan kişilerin sağlıklı yaşlanma olasılığının daha yüksek olduğu görülmüş. Protein kaynağı olarak ise bitkisel protein tüketimin hem sağlıklı yaşlanma ile hem de daha az fiziksel kısıtlılık ve daha iyi ruhsal sağlıkla ilişkili olduğu saptanmış. 

• Sosyal medyayı bir kenara bırakın. Çoktandır sesini duymadığınız bir arkadaşınızı arayın. Her hafta, size kendinizi iyi hissettiren bir kişi ile iletişime geçmek için bir fırsat yaratın.  

Türk Dil Kurumu 2024’ün kelimesi olarak ‘kalabalık yalnızlık’ı seçti. Sosyal medyanın yalancı kalabalığının içinde gerçekte tüm sosyal bağları kopmuş olarak yalnız kalan insanların dramının bir yansıması aslında bu ‘kalabalık yalnızlık’. Dijital dünyaların içinde yeni bağlantılar kurup beğeni almaya çalışırken gerçek hayatta sosyal bağlarımızın koptuğu bir gerçek. İşin belki çok da hesaba katmadığımız boyutu ise sosyal medyanın karbon ayak izi. Kullandığımız dijital teknolojilerin dünyadaki elektrik tüketiminin %8-10’undan sorumlu olduğu ve sosyal medya platformlarında geçirdiğimiz her bir dakikanın bile bir karbon ayak izi olduğu biliniyor. Oysa ki sosyal iyilik hali bütüncül sağlığımızın vazgeçilmez bir parçası ve maalesef ismi ‘sosyal’ olsa da sosyal medya aynı iyilik halini bize sunmuyor. Güçlü ve destekleyici ilişkileri ve sosyal bağları olan kişilerin daha mutlu olduğu ve bunun da daha sağlıklı ve uzun bir yaşama yansıdığı bilinen bir gerçek. Bizi zamanla yarıştıran hayatlarımızda, dostlarımızla, sevdiklerimizle iletişime geçmek ise maalesef her gün kaçırılmış bir mutluluk fırsatı.   

• Kendi içsel kaynaklarımız ne kadar zengin ve sağlam olursa, başkalarına ve dünyaya o kadar yararlı oluruz. Gün içerisinde birkaç kısa farkındalık ve öz şefkat molası verin. 

Bedenimiz bir yerlere koşarken aklımız başka yerlerde, yoğun bir stres ve kaygı ortamında yaşıyoruz. Fizyolojik olarak ‘stres’ direncimizi artırmaya yarayan bir mekanizma olsa da, sürekli olarak ruhsal ve bedensel sınırlarımızı zorlayan bir stresin sağlığımıza iyi gelmeyeceği de aşikar. Peki arada bir dursak, sadece olsak, gözlerimizi kapayıp birkaç derin nefesle bedenimize yerleşsek. Durmakta güçlük çekiyorsak da tüm dikkatimizi ayak tabanlarımıza getirerek birkaç dakika olduğumuz yerde yürüsek. Daha da iyisi dışarı çıksak, elimize telefonumuzu almadan dikkatimizi ağaçlara, akıp giden bulutlara, kuşların şarkılarına vererek biraz dolaşsak. İçsel kaynaklarımız ne kadar güçlü olursa, anlık mutluluklar için dünya kaynaklarını tüketmemize yol açan düzenin de o kadar dışında kalabiliriz.

Bu okuduklarınızın size ilham olmasını ve günlük hayatınıza ekleyeceğiniz küçük değişimlerle güzel bir dünyada sağlıkla yaş almanızı dilerim.