Küresel Kaynama

Sizlerden uzak kaldığımız Temmuz ayı boyunca insanlık tarihinin en sıcak gününü ve en sıcak ayını yaşadık. Verilere baktığımızda, 2023 Temmuz ayının geride kalan tüm aylardan açık ara ile daha sıcak olduğunu görüyoruz. Burada kırılan rekoru atletizmdeki bir 100 metre yarışına benzetsek, ikinci gelen rekoru kıran atletin ensesinde değil, kafasını çevirse zor göreceği bir yerde. Dolayısıyla da günlük hayatta buna “rekor kırıldı” demek gerçeği tam olarak yansıtamıyor.

Elbette bunun üzerine bir de Birleşmiş Milletler ve BM Genel Sekreteri Guterres’in çaresizliği var. İkinci Dünya Savaşı sonrasında büyük umutlarla kurulmuş olan BM günümüzde çoğu konuda etkisiz eleman sayılır bir duruma indirgendi. Güvenlik konularında zaten sözü geçmemenin ötesinde, insanı konuların önemli kısmı da maddiyata dayandığı ve ülkeler ellerindeki maddi gücü kendi kontrollerinden çıkartıp bir havuza aktarmak istemedikleri için, BM sadece sözde var olan ama sözü pek de sayılmayan bir örgüt olarak varlığını sürdürüyor. Aslında BM’nin bunun çok ötesinde bir varlığının olması hepimizin ve öncelikle de az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin faydasına olmasına rağmen, malum sebeplerden ötürü bu güç transferi asla gerçekleşmiyor.

Bu çaresizlik içerisinde Guterres, insanlığı karşımızdaki iklim krizi problemine karşı uyarmaya çalışıyor. Son uyarılarından birinde de “artık küresel ısınma devri bitti, küresel kaynama devrine girdik” şeklinde yeni bir kavramı dilimize soktu. Bu devirler hani “İstanbul’un alınması ile Orta Çağ bitti ve Yeni Çağ başladı” gibi kesin devirler değil ve Guterres bir metafor kullanıyor, ama gene de bilimsel açıdan bakıldığında çok önemli bir noktaya temas ediyor. 

Makarna pişirmek için ocağın üzerine koyduğumuz su önce fazla bir belirti göstermeden ısınır. Suyun sıcaklığı 100 derece’ye yaklaştığında ise tencerenin dibinde kabarcıkların oluştuğunu görürüz. Bu artık ısınmadan kaynamaya geçtiğimizin belirtisidir. Isınırken suyun sıcaklığı artar ama kabarcıklar belirdikten sonra ısıttığınızda sıcaklık artmaz, su kaynamaya başlar. Yani ısınma ve kaynama fiziksel olarak iki farklı kavramdır. Guterres de benim atletizmden verdiğim örneği fiziksel bir olaya çevirerek ısınma bitti, kaynama başladı şeklinde bir yorum yapmış. Temmuz 2023’te yeryüzünün ortalama sıcaklıklarına bakacak olursak da bu yorumun ne derece doğru olduğunu kolayca görüyoruz. Artık tüm yeryüzü oldukça ısındı, kaynama örneğinin tersine, ısınmaya da devam edecek. Ama önceden kabarcıkları görmüyorduk, şimdi her geçen gün artan kabarcıkları da görmeye başlayacağız. Her ülkede giderek artan sayıda sıcaklık, yağış ve kuraklık rekorları kırılmaya başlanacak. Bundan sonra sıcaklıkların yükselişi ve özellikle de deniz seviyesindeki artış hızlanmaya başlayacak. Dünya buraya kadar ısınıyordu, artık yeterince ısındı, şimdi kaynamaya başlayacak.

Al Gore “Uygunsuz Gerçek” belgeselinde Winston Churchill’in İkinci Dünya Savaşı öncesindeki bir sözünü kullanır, bu sözü hepimizin hatırlamasında fayda var: “Artık öteleme, yarım önlemler alma, yatıştırıcı veya sonuç getirmeyen çareler arama ve erteleme çağı sona eriyor. Onun yerine yaptıklarımızın sonuçlarını görme dönemine giriyoruz.” Guterres’in sözünü ettiği “Küresel Kaynama Çağı” işte tam olarak bu.