İsrail'de tarihî görüşme: Normalleşme adımları devam ediyor

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Necef Zirvesi kapsamında İsrail'e gitti. Zirvede Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri, Fas ve Bahreyn'in dışişleri bakanlarının da yer aldığı bildirildi. Blinken ve İsrail Dışişleri Bakanı Yair Lapid, dün başlayan zirveden önce ortak basın açıklaması düzenledi.

İsrail ve ABD birlikte çalışacak

Lapid, açıklamalarında Avusturya'nın başkenti Viyana'da devam eden İran nükleer anlaşma görüşmelerine değindi. İran'ın nükleer bir güç olmasına sıcak bakmadıklarına işaret eden Lapid, "Dünya, İran Devrim Muhafızları örgütünün dünya çapında terörü yaymasını kaldıramaz." ifadelerini kullandı. Lapid, İran'ın İsrail'i yok etmek istediğini savunurken "İsrail ve ABD, İran'ın nükleer güç olmasını engellemek için beraber çalışmaya devam edecek." dedi. 

Bölgedeki normalleşme adımlarına yönelik açıklamalarda bulunan Blinken, "Normalleşmenin bu bölge için yeni normal hâline geldiğini görüyoruz." diye konuştu. Blinken "Bölgenin önde gelen birçok ülkesi arasında bu ortaklıkların faydalarını gördükçe bunun daha fazla ülkeyi kendine çekeceğini düşünüyorum." dedi. Bölgeyi ABD'nin yakın dostu olarak nitelendiren Blinken, İsrail'in güvenliğinin sağlanmasında ABD'nin kararlılığına vurgu yaptı.

İsrail, İran'ı tehdit olarak görüyor

Lapid, ABD'yle 2015 tarihli nükleer anlaşmanın yenilenmesi konusunda görüş ayrılığı yaşadıklarını belirtti. Blinken ise anlaşmanın yenilenmesinin İran'ın nükleer faaliyetlerini engellemenin en iyi yolu olduğunu dile getirdi. Blinken, konuya ilişkin "İran'ın asla bir nükleer silah elde etmemesi için ikimiz de kesin ve kararlıyız. Rusya'nın Ukrayna saldırıları da bunun neden bu kadar önemli olduğunu hatırlatıyor. Nükleer silaha veya kapasiteye sahip bir İran daha da agresif olacaktır." yorumunu paylaştı.

Açıklamalarında Ukrayna'nın işgaline de değinen Blinken, Avrupa Birliği'nin (AB) enerji alanında Rusya'ya daha az bağımlı olması için AB'nin atacağı adımları destekleyeceklerini söyledi. Blinken, İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'la da bir araya geldi. Herzog, zirvenin bölgesel iş birliğini arttırması ve bölge halklarının yararına olması yönünde mesaj verdi. İsrail Başbakanı Naftali Bennett, İran Devrim Muhafızlarının ABD'nin terör listesinden çıkarılmasına ilişkin endişelerini dile getirdi. Orta Doğu'nun değişip, geliştiğine dikkat çeken Bennett "Karanlığın eski güçlerinin üstesinden gelmek ve daha iyi, daha parlak yeni bir gelecek inşa etmek için birlikte çalışıyoruz." sözleriyle barış mesajı verdi.

Nasıl yorumlanıyor?

Görüşme İsrail'in bölgede attığı normalleşme adımlarının son halkası olarak görülüyor. Siyaset bilimci Abdulkhaleq Abdulla'ya göre zirve ABD ve Orta Doğu ilişkilerinin yeni bir döneme girdiğini gösteriyor. 

New York Times yazarı Patrick Kingsley, Körfez halklarının İsrail'le ilişkilerin normalleşmesini olumlu karşılamadığını söylüyor; ancak İran konusunda ABD'nin desteğinin alınmasının da ülke liderleri için önemli olduğunu savunuyor. Görüşmelerin, İsrail'in bölgede daha rahat hareket etmesini ve ABD'yle Körfez ülkeleri arasında köprü görevi görmesini sağlayacağı yorumu da yapılıyor. Blinken'ın, bu ülkeleri Ukrayna'nın işgali konusunda ABD'nin yanında yer almaya ikna etmeyi umduğu değerlendiriliyor.

Siyaset bilimci Elham Fakhro, Körfez ülkelerinin İsrail'e bir ziyaret gerçekleştirerek İran'a mesaj vermeye çalıştığını belirtiyor.

ABD merkezli araştırma grubu İsrail Politika Forumu'nun direktörü Michael Koplow, İsrail'in dünya sahnesine şaşırtıcı bir geri dönüş yaptığına işaret ediyor. Koplow, zirvenin İsrail'in bölgesel güç olmaktan öte küresel bir güce dönüşme yolundaki adımlarının bir parçası olduğunu ifade ediyor.