Nezaketin İyileştirici Gücü

Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver

Yaşamak eylemi bazen gerçekten stresli, zor ve yorucu. Böyle anlarda insanın gri bulutlara kapılıp gitmesi kolay oluyor. İşte, bazı günler böyle kekremsi bir tada sahipken öyle bir şey olur ki tüm bulutlar uçup gider. Örneğin, hiç beklemediğiniz bir anda, hatta hiç tanımadığınız birine karşı nazik bir davranış sergileyip bir iyilik yapma fırsatı doğduğunda ne hissedersiniz? Ben heyecanlanırım, önüme böyle bir kapı açıldığı için müteşekkir olurum ve o insanın hayatından kısa da olsa geçeceğim için mutluluk duyarım. 

Hayatı örümcek ağlarındaki iplere benzetirim. Her bir ip kendi yolunda ilerlerken, zaman zaman bir başkasının ipi ile, yani hayatı ile kesişir. O kesişme noktalarında ipler birbirine tutundukça hem ipler hem de ağ güçlenir. Sonra bir bakarsınız her ip gene kendi yoluna gidip dönmeye, uzamaya, başka iplerle kesişmeye devam etmiş. Ben de hayatımın kesiştiği her bir diğer hayata o gözle bakarım. Ve o kesişme noktasında ne öğreneceğim, nasıl gelişeceğim, hangi yollara ve kapılara yöneleceğim sorularının yanıtlarını heyecanla beklerim. Birbiriyle kesişen hayatlar iyilik üzerine buluştuğunda karşılıklı olarak birbirlerini güçlendirir ve yukarı çekerler. Ben de bugün, iyilik ve nezaketin sağlığımız üzerindeki etkilerinden bahsetmek istiyorum.

Yaşamımızı etkileyen ruhsal ve fiziksel stres, değişik hormonları, maddeleri ve yolakları tetikleyerek vücudumuzu infeksiyonlara, inflamasyona, kronik hastalıklara, akut hastalık kaynaklı hasarlara daha meyilli hale getiriyor. Ruh sağlığımız üzerindeki etkileri ile karar verme ve bilişsel kapasitemizi yaralıyor, bizleri daha endişeli ve çökkün bir ruh haline sokuyor. Dolaylı olarak da madde, alkol ve ilaç suistimali, aşırı yeme, hareketsizlik gibi sağlıksız yaşam alışkanlıkları edinmemize yol açarak sağlığımıza zarar veriyor. Tüm bu olumsuzluklar karşısında güçlü bir şekilde ayakta durabilmek için ‘esnek dayanıklılık’ kapasitemizi geliştirmemiz gerekiyor. 

Nezaket dolu sosyal bağlantıların stres oluşturan etkenlere karşı verdiğimiz yanıtı değiştirebildiği, bu sayede de sağlıklı ve daha uzun bir yaşam sürmemize yardımcı olduğu gösterilmiş. Epidemiyolojik çalışmalar, sosyal davranışların kalp damar hastalıkları ve ölüm riskinde azalmayla ilişkili olduğunu ortaya koymakta. Bir bilim insanı ve hekim olarak beni heyecanlandıran tarafı ise şefkat, nezaket, yardım etme, gönüllülük gibi kavramsal eylemlerle özellikle bağışıklık, hormonal ve sinir sistemlerimizde birçok olumlu biyolojik değişikliğin tetiklendiğinin gösterilmesi. David A Fryburg ‘Stres Azaltıcı- Sağlığı Geliştirici bir Girişim olarak Nezaket’ başlıklı yazısında nezaket ve sevgi dolu görüntüler içeren görsellerin bile olumlu duyguları tetiklediğini ve insanların sosyal bağlılıklarını artırdığını belirtiliyor. Nezaket dolu ilişkilerimiz, inflamasyon, metabolik bozukluklar ve hücre yaşlanması gibi hastalıklarla ilişkili olan patolojik süreçleri yavaşlatıyor ya da engelliyor, mutluluk hormonlarımızı artırıyor. Durun daha bitmedi: sosyal ve nezaket dolu bir yaşam, sağlığımıza hasar veren stres yanıtlarımızı yöneten genlerimizin okunmasını azaltıyor! Yani, nezaket bizi iyileştiren, güçlendiren birçok kimyasal olayı tetikliyor. 

Elbette ki sadece başkalarına karşı değil, kendimize karşı iyi ve nazik olduğumuzda, başka insanlara ve canlılara sunduğumuz kaynaklarımızı da güçlendirmiş oluyoruz. Diğer türlü tükenmişlik, endişe bozukluğu ve depresyon kapımızda bekliyor. Akademik yaşamın oldukça zorlayıcı olduğu bir dönemde ‘Bilimde Nezaket’ isimli bir girişim bilim insanlarını kendilerine, topluma, çevreye ve diğer bilim insanlarına karşı nazik olmaya davet ediyor. Çevreye nezaket kısmı oldukça ilgi çekici: bilim insanlarının sürdürülebilir bilim uygulamaları için faydalanabileceği çözümler sunuyor. Belirli bir iş ve meslek alanında daha özellikli yaklaşımlar olsa da, aslında nezaketi kendi hayatımıza çok basit bir şekilde alabiliriz. Her gün ailemizden ya da arkadaşlarımızdan birine onu mutlu edecek bir mesaj göndermek, çoktandır haber almadığımız bir dostumuzun halini hatırını sormak, belki de hiç tanımadığımız bir kişinin tebessüm etmesini sağlamak, hayatın içinde sıkışmış bir kişiye yalnız olmadığını ve desteklendiğini hissettirmek, karşılık beklemeden bir iyilik yapmak, güzel bir faaliyet karşısında iltifatta bulunmak ve yüreklendirmek gibi davranışlarla başka insanların hayatlarına dokunurken kendi ruh ve bedenimize de sağlık katabiliriz. 

En geniş çerçeveden baktığımızda da sadece kendimiz değil, içinde yaşadığımız topluluktaki insanlara karşı nazik olmamız ‘kalbimizi açarak’ tüm yaşamla ortaklığımızı bulmamıza yardımcı oluyor. İşte, Yuvamız dünyamızı iyileştirmek için ulaşmamız gereken nezaket düzeyi tam olarak bu: ortak bir insanlık bilinci ve en üst düzeyde etik duyarlılık.