Orta Doğu'da yeni dengeler

Kapak Görseli: SuriyeGundemi.com
 

ABD Başkanı Joe Biden, Münih Güvenlik Konferansı’nda yaptığı konuşmada “Rusya’nın Batılı demokratik ülkeleri zayıflatmaya çabaladığını, ABD ile Avrupa arasındaki ilişkinin vazgeçilmez olduğunu, ABD’nin yeniden uluslararası arenaya döndüğünü” söyledi. Daha önce NATO’nun “beyin ölümünün gerçekleştiğini” söyleyen Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da aynı konferansta “NATO’ya inandığını” ifade etti. 2018 yılında başlatılan, daha sonra güvenlik endişeleriyle ertelenen NATO’nun Irak’taki eğitim ve danışma misyonunun genişletilmesi planına devam edilmesi kararı alındığı, NATO’nun Irak'taki misyonunda şu an 500 olan görevli asker sayısının yaklaşık 4 bine çıkarılacağı açıklandı.

• Suriye’de son durum: 200 binden fazla sivilin hayatını kaybetmesine, milyonlarca insanın yerinden edilmesine sebep olan iç savaşın onuncu yılında Suriye, Türkiye’nin terörist olarak değerlendirdiği, ABD destekli YPG bağlantılı Suriye Demokratik Güçleri’nin etkin olduğu Fırat’ın doğusu, Türkiye destekli rejim muhaliflerinin kontrolündeki Fırat’ın batısı ve geri kalan bölgelerin Rusya ve İran destekli Esad rejimi kontrolünde olduğu üç parçalı bir hâlde bulunuyor.
   
• Suriye’ye yeni ABD üssü: Arap kamuoyuna hitap eden Birleşik Krallık merkezli Asharq al-Awsat gazetesi, Suriyeli muhaliflere yakın Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne dayandırdığı haberinde ABD öncülüğündeki IŞİD’le mücadele koalisyonunun, Suriye’nin Haseke iline bağlı Ayn Divar bölgesine büyük bir askerî üs kurmayı planladığını iddia etti. Kurulması hâlinde bu, Türkiye’ye en yakın ABD üssü olacak. Haberde koalisyona ait 50 tırla Kuzey Irak’taki Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nden Suriye’deki bu bölgeye askerî sevkiyat yapıldığının görüldüğü, bunun 2021 yılında bölgeden Suriye’ye giden on birinci konvoy olduğu da ifade edildi.
   
• Bir adım geriden: Eski Başkan Donald Trump döneminde ABD, Suriye’nin kuzeyindeki askerlerinin sayısını azaltmış, Irak sınırına yakın doğudaki petrol bölgesi Deyrizor’daki faaliyetlerini sürdürmüştü. ABD Dışişleri Bakanlığı, ocak ayında “IŞİD’le mücadelede aslan payının SDG’de olduğunu, örgüte gelecekte de destek olunacağını" açıklamıştı. Rusya basını da geçtiğimiz hafta ABD’nin Deyrizor bölgesinde El Ömer petrol sahasına da silah ve ekipman sevk ettiğini, buradaki varlığını güçlendirmek istediğini öne sürmüştü.
   
• Bölgenin önemi: Ayn Divar bölgesi, Suriye’nin en kuzeydoğusunda, Türkiye ve Irak sınırlarının Suriye ile kesiştiği bölgede, Şırnak’a birkaç yüz metre uzaklıkta bulunuyor. Ayn Divar civarında Rusya’nın bölgedeki dengeyi Esad rejimi lehine değiştirmek için yerel unsurlardan oluşan askerî birlik kurma girişimi başlattığı ve geçen ay Rusya askerî polisinin ABD'nin bölgedeki üslerine lojistik ve askerî destek göndermek için kullandığı bir otoyolun yakınına konuşlandığı biliniyor. Bölge, giderek Rusya ile ABD arasındaki güç savaşının merkezi hâline geliyor.
   
• Yorumlar: Cumhuriyet gazetesine konuşan emekli Tuğgeneral Ali Er, ABD’nin bölgeye kuracağı üssü “Türkiye’ye yönelik bir provokatif adım” olarak değerlendiriyor. Er, Irak-Suriye bağlantısını sağlayan yola çok yakın olan bölgede IŞİD’in etkin olmadığını, üssün doğrudan “Türkiye’yi ABD tarafından denge unsuru olarak kullanılan YPG’ye yönelik olası askerî harekâttan caydırma amacı taşıdığını, Türkiye’nin dar bir alana sıkıştırıldığını” ifade ediyor. Emekli Büyükelçi Uluç Özülker de “ABD’nin bu adımla Türkiye’nin hassasiyetlerini anlamaktan uzak olduğunu gösterdiğini” söylüyor. ABD merkezli düşünce kuruluşu Savaş Araştırmaları Enstitüsü'nden Nicholas Heras ise yeni üssün “ABD’nin kuzeydoğu Suriye'deki varlığını uzun vadeli kılmaya yönelik olduğunu ve ABD askerlerinin bu yeni üsten insansız hava araçları gibi hava varlıklarını da kullanabileceğini, bunun IŞİD unsurlarına karşı keşif ve saldırılar için çok kullanışlı olacağını” ifade ediyor.
   
• Sonuç: 1 Haziran 2020 tarihli hikâyemde, pandemiyi fırsat bilen IŞİD’in yeniden yapılandığına dair kamuoyuna yansıyan bilgilere yer vermiştim. IŞİD’in tüm insanlığa karşı ortak bir tehdit oluşturduğu sır değil. Örgütün bir daha geçtiğimiz yıllarda bölgede ve tüm dünyada estirdiği terör dalgasına geçit vermemek için “uğradığı askerî yenilginin ideolojik yenilgiye de dönüşmesi, yönetim pratiklerinin, stratejisinin ve vaatlerinin anlaşılması” gerekiyor. Öte yandan, ABD’nin eski Suriye Büyükelçisi Robert S. Ford, IŞİD’le mücadele için ABD’nin desteklediği örgütlerin ülkeye istikrar kazandırmadığını, IŞİD kalıntılarını yok edemediğini ve ortaya çıkan özerk bölgenin kendi ayakları üzerinde duramadığını, yani ABD’nin yaklaşımının başarısız olduğunu ifade ediyor. Sabah gazetesi yazarı Hasan Basri Yalçın da ABD’nin bölgede siyasi ağırlığını artırmak için askerî varlığını güçlendirmek zorunda olduğunu ancak bunun için gerekli toplumsal desteğin var olmadığını belirtiyor. Türkiye, kalan IŞİD unsurlarına karşı askerî savaşta ve bölgenin geleceğinin şekillenmesi sürecinde sonuç odaklı olarak kendi tezlerini anlatacak alan bulabilir, IŞİD’le mücadele için Türkiye’nin millî güvenliğine tehdit olduğu düşünülen örgütlerin güçlendirilmesini lobi faaliyetleriyle engelleyebilir. Bunun için, batıya güven verecek demokrasi, hukuk ve ekonomi alanındaki reformların hızla gerçekleşmesi önem arz ediyor.