OVP’nin içinde gizli bir ‘seçim ekonomisi’ var mı?

Türkiye ekonomisinin üç yıllık hedef ve politikalarının yer aldığı Orta Vadeli Program'ın (OVP) onaylanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan ve 2027-2029 dönemini kapsayan OVP ile temel ekonomik büyüklükler ve hedefler belirlendi. OVP kapsamında makroekonomik ve finansal istikrarın güçlendirilmesi ile enflasyonun tek haneye düşürülmesi temel öncelik olarak açıklandı.

Enflasyon tahminleri bir önceki programa kıyasla yukarı yönlü revize edilirken, tek haneli enflasyon hedefi 2029 yılına ötelendi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in iddialı enflasyon hedeflerine ulaşılamamasına ilişkin, “Enflasyon ataletini muhtemelen küçümsedik” özeleştirisi dikkat çekti. Şimşek, enflasyonda arzuladıkları noktada olmadıklarını belirterek, bu zor konjonktürde enflasyonun kontrolden çıkmamasının önemli olduğuna işaret etti. 

Bu yılki büyüme tahmini yüzde 3,8'den yüzde 3,3'e düşürülürken, enflasyon tahmini ise yüzde 16'dan yüzde 28,4'e yükseltildi. Programın ana teması, 2026 için hedeflenen yüzde 3,8’lik büyümenin altında kalınmasını temel olarak üç unsura bağlıyor: Bunlar, Şubat ayında başlayan ABD ve İsrail ile İran arasında ilerleyen savaşın tetiklediği dış talep zayıflığı, küresel ticaretteki yavaşlama ve dezenflasyon sürecinin gerektirdiği sıkı finansal koşullar olarak sıralanıyor. 

OVP’deki en temel makroekonomik hedefler şöyle:

• Büyümenin 2027'de yüzde 4,2, 2028'de yüzde 4,6, 2029'da ise yüzde 5 olarak gerçekleşeceği öngörüldü.
• Enflasyonun 2026 sonunda yüzde 28,4 olacağı tahmin edilirken, 2027 için yüzde 21, 2028 için yüzde 13,5 ve 2029 için yüzde 9 hedefi belirlendi. 
• Bütçe açığının millî gelire oranının 2026'da yüzde 3,1, 2027’de yüzde 3,5 ve program dönemi sonunda ise yüzde 2,8 olarak gerçekleşmesi hedeflendi.
• İşsizlik oranının bu yıl sonunda yüzde 8,1 olacağına yönelik hedefe yer verilen programda, 2027 hedefi yüzde 8, 2028 yılı için yüzde 7,8 ve 2029 için yüzde 7,6 olarak belirlendi.
• İhracatın 2026 sonunda 282 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilirken, 2027'de 292 milyar dolar, 2028'de 302,5 milyar dolar, program sonunda 316 milyar dolar olması öngörüldü. 
• İthalatın bu yıl sonunda 387 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi, 2027'de 397 milyar dolar, 2028'de 411 milyar dolar, 2029'da da 426 milyar dolar olması öngörüldü.
• Dolar/TL kurunun bu yıl 46,87 olacağını öngören OVP’de kur hedefi 2027’den itibaren belirgin biçimde yukarı revize edildi. 2027 için 56,05, 2028 için 63,69 ve 2029 için 68,83 hedefi açıklandı.

2027, iktidar için ekonomik rahatlama alanı yaratma yılı

Herkesin aklındaki soruyu soralım: Bu OVP’de seçim ekonomisine geçildiğine dair işaretler var mı?

Bu OVP, net şekilde seçim ekonomisine geçildiğini gösteriyor demek için henüz erken. Yeni OVP, 2027’nin seçim açısından kritik bir hazırlık yılı olabileceğine dair bazı güçlü ekonomik işaretler taşıyor, ancak klasik anlamda açık bir seçim ekonomisi programı olmadığını söyleyebiliriz.

• Burada en dikkat çekici nokta, 2027’de bütçenin gevşeyeceği yönündeki emareler. 

Yeni OVP’de bütçe açığının GSYH’ya oranı bu yıl yüzde 3,1 olarak öngörülürken, 2027’de yüzde 3,5, 2028’de yüzde 3,1 ve 2029’da yüzde 2,8 olarak belirlendi. Yani, mali disiplin iddiasına rağmen 2027’de bütçe açığının yeniden yükselmesi öngörülüyor. Bu önemli çünkü, 2027 normal takvimde seçim yılı değil, ancak 2028 seçiminden önceki son tam yıl. 

Üstelik nominal bütçe açığı 2026’daki yaklaşık 2,6 trilyon TL’den 2027’de yaklaşık 3,8 trilyon TL’ye çıkıyor. Bu seçim ekonomisi tartışmasını besleyecek en güçlü verilerden biri. Eğer, iktidar gerçekten klasik bir seçim ekonomisine giriyor olsaydı harcamaların ve iç talebin arttığı, büyümenin ve enflasyon baskısının da yükseldiği bir tablo beklenirdi. 

• Ancak OVP aynı anda hem dezenflasyonun sürdürülmesini ve enflasyonun kademeli olarak düşürülerek, 2029’da tek haneye indirilmesini öngörüyor. 

Seçim dönemlerinde enflasyon, iktidarların oy kaygısıyla harcamaları artırması nedeniyle genellikle yükseliş eğilimine girer. Dolayısıyla şu anda gördüğümüz durum tam olarak, “muslukları sonuna kadar açıp seçim kazanma” modeli değil. Dezenflasyon programını tamamen bozmadan 2027’de kontrollü bir “ekonomik rahatlama alanı yaratma” ihtimalinden bahsedebiliriz. 

Nitekim, bu konuda herhangi bir konsensüse varılmış değil. Bu OVP’de seçim ekonomisine dair işaretleri olup olmadığını ekonomistlere sorduk.

'2023 seçimleriyle kıyaslandığında manevra alanı çok daraldı'

OVP’lerde konan hedeflerin tutmaması gibi bir özelliği olduğunu ifade eden Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Son yıllarda Türkiye ekonomisi yurt dışından gelen sıcak paraya çok fazla bağımlı hâle geldiği için bir dengenin tutturulması gerekiyor. Bir yandan kamuoyuna ekonomide işler iyi gidiyor mesajı verilmeye, diğer taraftan abartılı iyimserlik yaymadan yatırım bankalarına inandırıcı görünmeye çalışılıyor” diyor. 

OVP’nin en önemli özelliğinin enflasyon hedeflerinin yukarı çekilmesi olduğunu belirten Kozanoğlu, şu değerlendirmeleri yapıyor:

“2025’te OVP açıklanırken 2026’ya ilişkin yüzde 16’lık beklenti vardı. 2026’da ise 2027’ye ilişkin yüzde 21’lik bir beklenti var. Dezenflasyon sürecinden bahsedilirken enflasyonun yavaş ya da hızlı ama belli bir tempoda düşmesi beklenirken, tam tersine kendi enflasyon tahminlerini 5 puan yukarı çektiler.

Geçen günlerde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) enflasyon raporunu açıkladı. 2026 için enflasyon hedefi yüzde 28’di, OVP’de yüzde 28,4. Bu 0,4’lük artış anlaşılabilir bir fark. Ama 2027’ye ilişikin TCMB yüzde 16 enflasyon tahmini koymuşken OVP’de bu, yüzde 21’e çekiliyor. Bu bir anlamda TCMB ile Cumhurbaşkanlığı yönetim sistemi arasında tam bir uyum olmadığının belirtisi.”

OVP’nin 2027’nin ya seçim yapılacak ya da seçim sürecine girilecek bir yıl olması nedeniyle büyümeyi önceleyen ve enflasyonu ikinci plana alan bir yaklaşıma sahip olduğunu dile getiren Kozanoğlu, şöyle devam ediyor:

“Buradan bir seçim olacağına dair net bir tablonun ortaya çıkması beklenemez. Seçim kararı Cumhur İttifakı için en uygun zamanda alınacaktır ama 2023 seçimleriyle kıyaslandığında manevra alanının iyice daraldığını düşünüyorum. 

2023 seçimleri sırasında rezervleri tamamen tüketmek pahasına dolar kuru tutuldu, krediler belli bir seviyedeydi; köprü, otoyol, doğalgaz vs. zamlarının hepsi askıya alındı, bireylerin ve şirketlerin döviz mevduatları yüksekti. Şimdi faizleri belirgin şekilde indirerek dövize geçişi göze alamazlar. Seçim ekonomisinde de hızlı bir büyüme temposunun yakalanması zor olur. 

Seçim ekonomisi uygulanabilir ama manevra alanının geçmiş dönemlere göre çok ciddi şekilde daraldığı bir süreçteyiz. Enflasyonun belirgin üzerinde TL faizleri, döviz kurunun da enflasyonun ciddi şekilde altında seyretmesine dayanıyor. Bu dengeyi bozarsanız program çöker, enflasyon patlar, piyasalarda türbülans meydana gelir.”

'Bütçe açığının yüzde 3,3 olduğu yerde seçim ekonomisi var denebilir'

Bu OVP’nin daha önceki OVP’lere göre daha tutarlı göründüğünü ancak nasıl yapılacağının net olmadığını belirten Ekonomist Ömer Rıfat Gencal şöyle diyor: 

“Bunun ayrıntılarını TBMM’ye sunulacak bütçe kanun tasarısında daha net göreceğiz. OVP’nin içindeki gelir ve gider detaylarının bazılarının gerçekleşmesi zor görünüyor. Bunların arasındaki en kilit nokta ise enflasyon beklentisi. 2027 için enflasyon yüzde 21 bekleniyor. Bunun gerçekleşebilmesi için sıkı para politikasına, maliye politikasına ve aynı zamanda reformlara dair birtakım işaretlerin olması gerekiyor. 

Maliye politikasında personel harcamalarının yaklaşık yüzde 23-26 arasında artıyor olması, asgari ücrete ve maaşlara enflasyon oranında zam yapmadan tüketimi baltalayarak, vergileri de bu kesimin üzerine yıkmak istedikleri yönünde bende bir şüphe var.  

OVP’ye göre, bütçe yüzde 3,3’ü kadar açık verecek şekilde ilerliyor. Yani yüzde 5’in altında tutarak belirli bir stabilize sağlamaya çalışıyorlar ama ratingi yatırım yapılabilir statünün iki-üç basamak altında olan bir ülke için yüzde 3,5 civarında bütçe açığı, yüzde 3 civarındaki cari denge açığı her zaman kırılganlık yaratır. Büyüme hedeflerini aşağı doğru revize etmelerine rağmen bu maliye politikasıyla yüzde 21’lik enflasyon hedefinin tutma imkan ve ihtimalini görmüyorum.” 

Gencal, “Bütçe açığının yüzde 3,3 olduğu yerde seçim ekonomisi var diyebiliriz. Bütçede mal ve hizmet alımları yüzde 44,4, cari transferler yüzde 45,3 oranında artırılıyor. Cari transferler dediğimiz yerde tarıma, sanayiye sübvansiyon var demek, ayrıca sermaye giderleri tarafında yerel yönetimler açısından çok önemli artış var. Bunları alt alta koyunca seçim ekonomisi demek mümkün. Bütçeyi sadece harcama kalemlerindeki artışlar üzerinden değil, millî gelir dağılımı açısından da okumak gerekiyor. Ortaya çıkan görünüm, emeğin ve ücretlerin millî gelirden aldığı payın sınırlandırılması; buna karşılık sermayenin payının görece artırılması yönünde bir tercihe işaret ediyor” değerlendirmesini yapıyor. 

'Bütçede 2027 yılı için bir seçim hazırlığı olduğunu söyleyebiliriz'

Bu OVP’nin aslında bir dezenflasyon programı olduğuna ve eksiklerinin bulunduğuna dikkat çeken Ekonomist Güldem Atabay ise şu ifadeleri kullanıyor: 

"Programda değişiklik yapmanın siyasi maliyeti var, enflasyonla ilgili bu siyasi maliyeti kimse üzerine almak istemiyor. 2023-2026 bir fırsat penceresiydi, o fırsat penceresi kapandı. Bundan sonra seçim dönemine giriyoruz. Enflasyon tarafında anlamlı bir başarı beklemiyorum. Tek haneli enflasyon hedefi iki yıl ötede, hedefler revize edildikçe inandırıcılığı azalıyor. 

Türkiye ekonomisinin büyüme motivasyonu içinde cari açıktaki istenen düşüklükteki seviyeler hiçbir zaman olmayacak, orada bir kalıcılık var. Ayrıca, petrol fiyatlarındaki yükselişler olmasaydı da Türkiye hedefleri tutturamayacaktı. 

2027’de bütçe açığının ve vergi gelirlerinin artacağı beklentisini görüyoruz. Buradan 2027’de bir seçim olacağını anlayabiliriz. Petrolle ilgili beklentiler 2027 için aşağı çekilmiş ama bu olmayabilir, savaş sürekli kızışıyor. Ya petrol şoku atlatılamazsa? Enflasyon nasıl sürekli düşen bir patikada olacak? İnandırıcı gelmiyor.”

Seçim ekonomisi uygulanıp uygulanmayacağına ilişkin Atabay, şu açıklamayı yapıyor:

“2027 yılı için bütçede bir seçim hazırlığı olduğunu söyleyebiliriz. Mehmet Şimşek seçim döneminde dümende olacaktır. Çünkü Şimşek giderse sıcak para kalmaz gibi bir inanış var. Her şeyi yıkıp bozarcasına bir seçim ekonomisi olmayacak ama harcamalar artacak, bütçenin içinden cari harcamaların ve personel giderlerinin enflasyonun çok üzerinde artacağını düşünüyorum. 

Vergi artışları yüzde 40’ın üzerinde, yine emek üzerindeki yükler devam edecek. Seçici kredilerle likidite artırılarak çarklar dönüyor havası yaratılacak. Çok yıkıcı bir seçim ekonomisi uygulanmayacak zaten ana muhalefetin üzerine hukukla ya da hukuk dışı yollarla gidiyorlar, seçim ekonomisine çok da gerek yok.”

'En çok korkulanın sandık olduğunu düşünüyorum'

Ekonomist İnan Mutlu ise bu OVP’de iktidarın hedefleri güncelleyerek enflasyonu düşüremediklerini itiraf ettiğini kaydediyor: 

“Başarısızlığı kabul ediyorlar ama bu başarısızlığın sorumluluğunu üstlenmiyorlar. Deprem, savaş, EYT gibi gerekçeler var ama kağıt üzerinde bu gerekçelerin karşılığı yok. Mesela SGK’ya bütçeden aktarılan kaynaklara bakıldığında, EYT’ye rağmen ciddi oranda gerileme görülüyor. 2006’da yayımlanmaya başladığından beri hiçbir OVP’de enflasyon hedefini tutturamadılar. 

Tarımın tasfiyesinin, erken sanayisizleşmenin, özelleştirmeler sonrası faturaların artması, mal ve hizmetlerin söylendiği gibi kaliteli olmaması gibi başarısızlıkların bir yansıması olarak görüyorum. Bütçede çok yüksek faiz ödendiği için sıkıntı var, faiz giderleri arttıkça bütçe açığı artıyor, bütçe açığı da arttıkça ya borçlanarak ya ekstra vergilerle bütçe açığını kapatmak istiyorlar.”

Mutlu, seçim ekonomisine dair bir işaret görmediğini de dile getiriyor: 

“Yüzde 5 büyümeye 2029’da ulaşılacak, Türkiye ekonomisinin hiçbir şey yapmasanız bile yüzde 4,5-5 büyüme potansiyeli var. Büyüme ile enflasyonu dengelemeye çalışıyorlar. 2026 büyüme hedefini de aşağı çektiler, ekonomi sıkışmış durumda. Şu anda iktidarın en çok çekindiği şeyin seçim olduğunu düşünüyorum. Çünkü Mehmet Şimşek programı dar gelirli kesimi ciddi şekilde mağdur ediyor. 

Öyle bir rahatlama OVP’de görmüyorum. Gündemdeki özelleştirme gelirlerinin de seçim ekonomisine yetecek büyüklüğü yok. Bu özelleştirmeler yoluyla doğrudan yabancı sermaye girişini teşvik etmek istiyorlar. Bu hamleler köprü ve otoyollarla kalmayacak gibi görünüyor. Ancak bunlar, seçime hazırlık için sinyal verecek kadar büyük değil. 

Pastanın yeterince büyüyemediği bir ortamda yeniden bölüşüm kavgası var. En çok korktukları şeyin sandık olduğunu düşünüyorum.”