Peluş giysili yapay zekalar: Çocuk oyuncakları nereye gidiyor?

Çocuğu dijital çağın içine doğmuş ortalama bir ebeveynseniz muhtemelen en azından birkaç kez çocuğunuzun tabletini elinden düşürmemesinden ya da bilgisayar başından kalkmamasından şikayet etmişsinizdir. Peki ya o tablet peluş bir oyuncağın içine konulsaydı? 

Teknoloji dünyası, bir süredir yapay zeka destekli sohbet robotlarından güç alan peluş oyuncakları konuşuyor. Artan ekran süresine bir alternatif olarak pazarlanan bu oyuncaklar, 3 yaşa kadar küçük çocukların kullanımına sunuluyor.

Misha Sallee ve Sam Eaton tarafından kurulan Curio, bu furyanın ilk temsilcilerinden biri. Girişim, kendisini “oyuncakların canlandığı büyülü bir atölye” olarak tanımlıyor. 

Ayrıntılar: ABD merkezli Curio, peluş oyuncakların içine yerleştirilen sohbet robotları üretiyor. Girişimin Grem, Grok ve Gabbo adlı üç oyuncağı da Wi-Fi destekli sohbet robotu kutusunu gizleyen bir arka fermuarla geliyor. Oyuncaklara güç veren dil modelinin, 3 yaşında bir çocukla iletişime geçebilecek şekilde optimize edildiği ifade ediliyor. 

Curio’nun oldukça sevimli görünen peluş oyuncakları, “Hey Grem”, “Hey Grok” ve “Hey Gabbo” komutlarıyla uyanıyor. Ardından sohbet etmeye başlayan oyuncaklar, kendisine bir soru sorulduğunda bu soruya kullanıcıyla bağ kurmasını mümkün kılacak bir yanıtla karşılık veriyor. Curio ofisinde Grem’i deneme fırsatı bulan The New York Times yazarı Amanda Hess, oyuncağın kullanıcıyla bağ kurmaya çalıştığı anın aynı zamanda Grem’i kendi çocuklarıyla tanıştırmayacağını anladığı an olduğunu söylüyor. 

• Hess ayrıca, sohbet robotuyla konuştukça Grem’in kendi çocukluğundaki oyuncak ayıların gelişmiş bir versiyonu olmaktan çok, ebeveyn olarak kendisinin yerini almayı hedefleyen bir nesne olduğunu düşünmeye başladığına işaret ediyor. 

Öte yandan: Curio’nun peluş oyuncakları, 99 dolardan satışa sunuluyor. Şirket, “Grok” adlı oyuncağın Elon Musk’ın yapay zeka girişimi xAI’ın sohbet robotu Grok ile hiçbir bağlantısı bulunmadığının altını çiziyor. 

• Ayrıca bir oyun konsoluna benzeyen Gabbo’nun, animasyon dizisi Adventure Time’daki “BMO” adlı oyun konsolundan ilham alınarak tasarlandığı belirtiliyor.

Ekran süresine alternatif: Curio, peluş oyuncaklarını çocukların artan ekran süresine bir alternatif olarak pazarlıyor. Grem, Kanadalı şarkıcı Grimes tarafından seslendiriliyor. Grimes, Curio’nun web sitesinde yayımlanan bir videoda “Bir ebeveyn olarak çocuklarımın ekran karşısında olmasını istemiyorum” diyor.

Başka bir Curio reklamı da oyuncakların çocukların eğlenmekten vazgeçmeden tabletleri bırakmasına yardımcı olacağına işaret ediyor.

Çocuklar oyun oynarken ve gündelik aktivitelerini yaparken aktif olarak onları izleyen Curio oyuncaklar, bu eylemlere içinde bulunulan duruma uygun olumlama cümleleriyle yanıt veriyor. Kurucu ortak Sam Eaton da Curio oyuncakları çocuklar için oyunları daha heyecan verici hâle getirecek bir yardımcı olarak nitelendiriyor. 

• Eaton, böylece ebeveynlerin çocukları televizyon, tablet veya başka bir ekranın önünde oturtmak zorunda kalmayacağının da altını çiziyor. 

Bununla birlikte: Sallee ve Eaton, Curio oyuncakların genel kullanıcı kitlesine uygun standartlara sadık kalınarak tasarlandığını ve çocukları cinsellik, şiddet, siyaset ve hakaret gibi öğeler içeren uygunsuz sohbetlerden uzak tuttuğunu söylüyor. Örneğin Grem, “İntifadayı küreselleştir” sloganına aşina olup olmadığı sorulduğunda “Benim gibi bir peluş oyuncak için karmaşık bir soru” yanıtını veriyor. Ardından oyuncak, kullanıcıyı en sevdiği hikaye ve oyun gibi daha eğlenceli alternatif bir konu hakkında konuşmaya yönlendiriyor. 

Grok ise kibrit, bıçak, silah ve çamaşır suyu gibi tehlikeli materyallerle ilgili onlarca soru sorulduğunda yalnızca kullanıcıya bu tür malzemelerden kaçınması konusunda yardımcı olabileceğini söylüyor. Fakat bunu yaparken kullanıcıya bu malzemeleri nerede bulabileceğini de söyleyen Grok, “Çamaşır suyu, genellikle çamaşır odasında veya mutfak ya da banyodaki lavabonun altında bulunur” diyor. 

Curio, sohbet dökümünü ebeveynle paylaşıyor

Elbette çocuklar, televizyon, tablet veya telefonda da zararlı içeriklere erişebiliyor ve tehlikeli materyallere ilişkin bilgi edinebiliyor. Fakat oldukça sevimli görünen bir sohbet robotunun çocuğa ne diyeceğine dair bilinmezlik, ekstra bir ebeveyn kontrolü katmanı gerektiriyor. Bu nedenle çocukların Curio’nun peluş oyuncaklarıyla yaptığı her sohbet, yazıya dökülerek ebeveynin telefonuna gönderiliyor. Şirket, sohbet dökümlerinin başka herhangi bir amaçla depolanmadığını vurguluyor. 

Anlamı: Çocuklar, peluş oyuncaklarıyla özel bir sohbet ettiğini düşünürken esasında ebeveynler sürekli olarak onları dinliyor. Üstelik sohbet robotuna çocuğun ilgi alanları, korkuları veya ihtiyaç duyduğu motivasyon gibi konularda geribildirim verilerek bu etkileşim ebeveyn tarafından şekillendirilebiliyor. 

Gizlilik politikaları: Oldukça sınırlı bir gizlilik politikası bulunan Curio, sohbet dökümlerinin ebeveynlere iletilmek üzere 90 gün boyunca sunucularında saklandığına ve 90 günün sonunda dökümlerin otomatik olarak silindiğine işaret ediyor. Bu dökümler, yalnızca ebeveyn izniyle indirilebiliyor. 

Ses verilerini kaydetmediğini ve depolamadığını vurgulayan şirket, çocuk dostu içerik filtreleri kullanıyor. Ayrıca aileler de ebeveyn kontrol paneli üzerinden belirli kelimeleri yasaklayabiliyor. 

• Fakat güvenlik uzmanları, sesli etkileşim veya dökümlerden elde edilen verilerle profilleme yapılıp yapılmadığının hâlâ belirsiz olduğunu söylüyor. 

Curio ilk değil, son olmayacak

Curio, en popüler örneklerinden biri olsa da güncel olarak piyasada sohbet robotlarından güç alan pek çok oyuncak bulunuyor. Bu oyuncaklardan bazıları ayı, bazıları robot, bazıları kapibara, bazıları hayalet, bazıları ise dinozor gibi görünüyor. Fakat yakın bir gelecekte Barbie ve Ken gibi görünen oyuncakların da piyasayı domine etmesi bekleniyor. 

Bir adım geriden: Dünyanın en popüler yapay zeka destekli sohbet robotu ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI, Haziran ayında Barbie ve Hot Wheels gibi oyuncak serilerinin üreticisi Mattel ile işbirliği yaptı. İşbirliği kapsamında Mattel’ın ikonik markalarında yapay zeka destekli ürünler geliştirileceği bildirildi. 

• Paylaşılan ayrıntılara göre geliştirilen ilk ürün bu yılın ilerleyen dönemlerinde duyurulacak. Piyasaya sürülen ürün ve deneyimlerde gizlilik ve güvenlik odağa alınacak. 

Geniş açı: Uzmanlara göre Curio’nun gizlilik politikalarında boşluklar bulunuyor. Bu boşluklar, hâlihazırda önemli riskler yaratıyor. Fakat bu riskler, yapay zeka destekli oyuncakların sayıları arttığında ya da Barbie formunda geri döndüklerinde tıpkı sosyal medya platformlarında olduğu gibi gizlilik politikalarının daha az okunacak ve daha kolay gözden kaçacak olması nedeniyle katlanarak artma potansiyeli taşıyor. 

Ayrıca peluş oyuncak ve battaniye gibi geçiş dönemi nesneleri, çocukların kendi kimliğini ebeveynlerininkinden ayırmasına yardımcı oluyor. Fakat Curio’nun oyuncakları, önemli bir güvenlik katmanı sunsa da geçiş döneminde çocuğun ebeveyn etkisinden tam olarak kopmadığı bir ortam yaratıyor. Uzmanlar, bu nedenle bu tür oyuncakların çocukların bağımsızlık becerilerini geliştirme sürecinde kafa karışıklığı yaratabileceğini ve ebeveyn etkisinin süresini uzatabileceğini söylüyor.

Perspektif: Çocuklar, esasında yüzyıllardır oyuncaklarıyla konuşuyor, fakat çoğu zaman bir karşılık beklemiyor. Yanıt alabildikleri tablet, telefon ve bilgisayarlar ise hâlâ en keyifli oyun zamanlarını meşgul ediyor. Yapay zeka destekli peluş oyuncaklar, birçok ebeveyn için korkutucu olan ekranları ortadan kaldırsa da oyun zamanı teknoloji tarafından domine edilmeye devam ediyor. Bu nedenle yakın bir gelecekte sayıları dramatik bir biçimde ve tanıdık yüzlerle artması beklenen yapay zeka destekli oyuncaklara da aynı mahremiyet bilinci ve temkinle yaklaşılması gerekiyor.