Sade Yaşamdan Sürdürülebilir Yaşama

Daha az eşya, daha az tüketim, daha fazla alan ve zaman. Minimalizm ilk bakışta bireysel bir yaşam tercihi gibi görünse de, tüketim alışkanlıklarımızı sorgulamaya başladığımızda mesele kişisel sınırların ötesine geçiyor. Minimalizm & Sürdürülebilir Yaşam Eğitmeni Hale Acun Aydın ile sadeleşmenin özgürleştirici yanını, bilinçli tüketimin iklim kriziyle ilişkisini ve bireysel seçimlerin nasıl kolektif bir dönüşümün parçası olabileceğini konuştuk.

Minimalizm nedir? Hayatımıza ne katmayı vaat ediyor?

Minimalizm kendine yeten az ve öz eşyayla yaşamak demek. Bu şekilde aynı evde, işte, aynı hayatın içinde olsak da alanımız artıyor, zamanımız artıyor ve tabii yeni bir şey alırken “istek mi, ihtiyaç mı?” diye sormaya başladığımız için paramız da artıyor. Bunların hepsi birer zenginlik. Bu zenginlik de bizi hayatta asıl istediklerimize ulaşmaya doğru özgürleştiriyor. Bu yüzden yıllardır minimalizmi “Sadeleşerek Özgürleş” mottosu üzerinden anlatıyorum.

İklim krizi, minimalizme ve sade yaşama bakışınızı değiştirdi mi? Değiştirdiyse nasıl?

Aslında iklim krizinden de önce sadeleşmeye kendim başladığımda, dolabımdan çıkan etiketli kıyafetleri görmek beni çok rahatsız etti. Belki neredeyse hepsine yeni sahipler buldum ama o etiketli kıyafetler bana kıyafetlerin yolculuğunu düşündürdü: Nerede üretildi? Hangi kaynaklar kullanıldı? Bana gelene kadar nasıl bir yolculuktan geçti? Bu, benim minimalizme sadece eşya azaltmak değil bilinçle alma olarak da bakmama neden oldu. Çünkü daha az ve daha bilinçli tüketmek yalnızca benim hayatımı sadeleştirmiyordu; gezegen üzerindeki yükümü de azaltıyordu. Bu farkındalık beni yalnızca minimalizm değil, sürdürülebilir yaşam da anlatan birine dönüştürdü.

Bireysel tüketim tercihlerinin çevresel sorunlar karşısındaki etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? “Benim daha az tüketmem neyi değiştirecek?” sorusuna nasıl yanıt verirsiniz? Bireysel sorumluluğun sınırı nerede, bireysel değişim hangi noktada kolektif bir dönüşümün parçası olabilir?

Tek başıma kendime baktığımda bir kişi görüyorum ama ben hiçbir zaman sadece bir kişi değilim; sürekli farklı toplulukların parçasıyım. Bazen ailem, bazen arkadaşlarım, bazen bir eğitimde buluştuğum onlarca kişi. Bir davranışın yayılmaya başladığında nasıl normalleştiğini ve başkalarının davranışını da etkilediğini çok kez gördüm. En güzel örneklerinden biri de “Kahvem Termosta” hareketidir mesela. Bir gece bir Instagram çağrısıyla başlayan hareket bugün Türkiye’nin dört bir yanına yayıldı. Bunu söylerken tüm sorumluluğu bireyin üzerine bırakmayı da doğru bulmuyorum. Devletler, şirketler ve bireyler üç ayaklı bir sistemin parçaları. Birey daha bilinçli seçimler yapabilir ve talebi değiştirebilir; şirketler üretim biçimlerini ve sundukları seçenekleri dönüştürmeli; devletler de bunu mümkün ve erişilebilir kılacak sistemleri kurmalı. 

Bugüne kadar 10 binden fazla kişiye eğitim verdiniz. Bu çalışmalar sırasında insanların hayatlarında ne tür dönüşümler gözlemlediniz? İnsanlar sadeleşirken en çok nerede zorlanıyor? 

Katılımcılar bazen sadeleşmenin hayatlarında ne kadar büyük bir değişim yaratabileceğini başlangıçta tahmin edemiyorlar. Bu dönüşümü özellikle uzun soluklu atölyelerde birebir takip edebiliyorum. İnsanların sadece evlerinde yer açılmıyor; zihinleri ve odakları da netleşiyor. Ve yeni bir şey alırken çok daha dikkatli oluyorlar. En çok zorlandıkları eşyalar ise genellikle bizi geçmişte tutanlar. Bir eşyadan ayrılamadığımızda onun temsil ettiği eski halimizi bırakmakta zorlanıyoruz. Bu kimi için lise kitapları oluyor, kimi için artık çalacak bir teybi olmadığı halde sakladığı kasetler. Dolayısıyla sadeleşmek zaman zaman fiziksel olduğu kadar duygusal bir süreç de olabiliyor.

Dünyada insanları daha az tüketmeye ve daha sade yaşamaya teşvik eden, dikkatinizi çeken yaklaşımlar, topluluklar ya da uygulamalar var mı? Bu örneklerden neler öğrenebiliriz?

Çok var. Bir kere en başta bu yola çıktığımda “Freecycle İstanbul Yahoo Grubu” hayatımı çok kolaylaştırdı. Hala “Özgür Dönüşüm” olarak Ankara’da aktif bir grup olduğunu biliyorum. Türkiye’ye getirdiği “Onarım Kafe” sistemini ilk getiren “Yeryüzü Derneği”, atalık tohuma sahip çıkan “Buğday Derneği”. Bunları anmadan başlayamam. Şimdi Türkiye’de deadstock kumaş kullanımını daha çok görüyoruz ama bunun ilk uygulamalarını gördüğümde mesela “Zero Waste Daniel”dan çok etkilenmiştim. Bunlar bir çırpıda aklıma gelenler.

Bu örneklerin hepsi bana harekete geçmenin farklı yolları olduğunu gösterdi. Benden çok daha ileri örnekler gördüğümde, “Onlar bunu yapabiliyorsa ben de bir adım atabilirim” diye güç buldum. Daha önemlisi, sürdürülebilir yaşamın birçok farklı ekseni olduğunu gördüm. Sürdürülebilirlik yalnızca bireysel fedakârlıklar üzerinden değil; hayatı kolaylaştıran yeni sistemler, paylaşım biçimleri ve topluluklar üzerinden de kurulabilir.