“Schrödinger’in Karbonu”: Net Sıfır Planlarındaki Gizli Belirsizlik

Dr. Çağla Kettner

Yeni bir bilimsel çalışmaya göre, iklim değişikliğiyle mücadelede sıkça kullanılan “net sıfır karbon” hedefleri aslında göründüğü kadar kesin ve güvenilir olmayabilir. “Net sıfır” kavramı, bir ülkenin ya da şirketin atmosfere saldığı karbon miktarını, çeşitli yöntemlerle dengeleyerek sıfıra indirmesi anlamına gelir. Yani bir yandan karbon salımı yapılırken, diğer yandan bu karbonun azaltıldığı ya da atmosferden geri çekildiği varsayılır.

Araştırmacı Rosalie Arendt, bu durumu açıklamak için “Schrödinger’in karbonu” adını verdiği bir kavram ortaya koyuyor. Bu kavram, kuantum fiziğindeki “Schrödinger’in kedisi” düşünce deneyinden esinleniyor. Nasıl ki o deneyde kedi aynı anda hem canlı hem ölü kabul ediliyorsa, burada da bazı karbon emisyonları hem var hem yok gibi değerlendiriliyor. Çünkü bu karbonun gelecekte yakalanacağı ya da ortadan kaldırılacağı varsayılıyor, fakat bunun gerçekten gerçekleşip gerçekleşmeyeceği kesin değil.

Günümüzde birçok iklim planı, özellikle karbon yakalama ve depolama teknolojilerine dayanıyor. Bu teknolojilerin amacı, atmosfere salınan karbonu yakalayıp yer altına depolamak ya da başka yollarla etkisiz hale getirmek. Bunun yanında ağaçlandırma gibi doğal yöntemler de bu planların bir parçası. Ancak bu yöntemlerin ne kadar etkili olacağı, uzun vadede işe yarayıp yaramayacağı ve küresel ölçekte uygulanabilir olup olmadığı hala belirsiz. Buna rağmen, bu teknolojilerin gelecekte başarılı olacağı varsayımıyla bugünkü emisyonlar “dengeye getirilmiş” gibi kabul ediliyor.

Bu durum özellikle çimento gibi ağır sanayi sektörlerinde daha belirgin hale geliyor. Çünkü bu alanlarda karbon salımını tamamen azaltmak oldukça zor. Bu nedenle şirketler, emisyonları doğrudan azaltmak yerine, ileride bu karbonu yakalayacaklarını varsayarak plan yapıyorlar. Ancak eğer bu teknolojiler beklenen düzeyde çalışmazsa, bugün salınan karbon atmosfere zarar vermeye devam edecek. Yani sorun çözülmüş gibi görünse de aslında ertelenmiş olacak. Eğer ülkeler ve şirketler, gelecekteki belirsiz çözümlere fazla güvenirse, gerçek ve kalıcı emisyon azaltımı gecikebilir. Bu da iklim değişikliğiyle mücadelede zaman kaybına yol açabilir. Ayrıca planlar kağıt üzerinde başarılı gibi görünse de gerçekte hedeflere ulaşmak zorlaşır. Bu durum, toplumda yanlış bir güven duygusu da oluşturabilir.

Bilim insanları bu nedenle net sıfır hedeflerinin daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Özellikle gerçekten azaltılan karbon ile gelecekte azaltılacağı varsayılan karbonun açık şekilde ayrılması gerektiği vurgulanıyor. Aksi halde, iklim politikaları gerçeği tam olarak yansıtmayabilir ve yanıltıcı olabilir. İklim değişikliğiyle mücadelede sadece hedef koymak yeterli olmayabilir. Gelecekteki belirsiz teknolojilere aşırı güvenmek, sorunu çözmek yerine gizleyebilir. “Schrödinger’in karbonu” kavramı da tam olarak bu durumu anlatıyor: Karbon ortadan kaldırılmış gibi düşünülüyor, ama aslında hala orada olabilir. Bu yüzden daha gerçekçi, şeffaf ve uygulanabilir çözümlere ihtiyaçın olduğu açıkça ortaya konuyor.