Seda Öğretir ile Çocuk Kitapları Üzerine Röportaj

Sima Özkan

Merhaba Dünya Ahalisi! Size bu satırları ötüşü, kapalı pencereleri aşarak beni uyandıran bir kızılgerdanla göz göze geldiğim bir şafaktan yazıyorum. Aklıma Thoreau’nun şu sözcükleri geliyor: “Söken şafağın yeryüzünü canlandırışına bayılırdım; altın sarısı ışık, çayırlara ve göletlere sel gibi dalar, kuşlar ve tavşanlar her yerde dolaşırdı. Gün doğarken hayat da sanki yeniden doğuyordu; yaşayan her şeyle coşkulu bir akrabalık hissediyordum.”

Anı doğayla yaşarken kuşuyla böceğiyle tüm kanatlı ve tüylü varlıkların, ağaçların, alı al moru mor bulutların, hepsinin arkadaşım olduğunu hissederim. Her birinin her bakışımda, bambaşka yanlarını görürüm. Gördüğümü bilirim, bildiğimi öğrenirim, öğrendiğimi unutmam, unutmadığımı demek ki seviyorumdur, sevdiğimi korurum. Heveslenirim. Yaşadığım coğrafyada kendi bahçemde, sokağımda, koca Anadolu’daki tüm türleri öğrenmeye heveslenirim. 

İnci kefalleri mesela. Sadece ama sadece Van Gölü’nün ıssız gibi görünen, tuzlu-sodalı sularında yaşayabilen endemik bir arkadaşımız. 2009’da deniz diye bilinen göle, Akdamar Adası’nın kıyısında, kendimi tutamayıp daldığımda yüzenlerine rastlayamadım, çünkü aylardan Temmuz’du ve onlar uzun ve zorlu bir yolun yolcusuydu. Ne var ki, şehrin çarşısında kasa kasa yatanlarına rastlamıştım… Unutmadım.

Büyük sürüler halinde göç ederken akıntının tersine yüzebilen, zıplayabilen, hatta uçabilen bir balık inci kefali. Gelincikler açtığında, aç biilaç önüne çıkan şelaleleri bile aşabilen, yolculuğu büyük bir maceraya dönüşen bu balığı biz yetişkinler tanırız, biliriz de koruma altında olsa da yemeye devam ederiz bölgede. Aşırı avcılıkla türü tehdit etmeye devam ederiz oburluğumuzla. Peki onları, yeni nesillere, yuvamızı korumak için en büyük adımları cesaretle atabilen çocuklara anlatmak… Bu hafta çocuk kitaplarının gücüne yer veriyoruz yine.

Kefal olmuş “Kefi” ve dönüşmüş inci gibi bir çocuk kitabı kahramanına. Endemik bir türün bir kitap karakteri olması, bir yazarın kaleminde dile gelip ekosistemdeki değerinden bahsetmesi, kaçak avcılarla nasıl mücadele ettiğini anlatması, yaşadığı eşsiz coğrafyanın tarihi değerlerine bir pencere açması bu seriyi oldukça özgün kılıyor. Nuran Balçı Özekçin’in resimlediği ve Altın Kitaplar’dan çıkan, üç kitaptan oluşan serinin yazarı ise, hafta içi NTV ana haberlerini sesiyle ve sunuşuyla dinlemeyi çok sevdiğimiz Seda Öğretir. 

Gelin kendisiyle çocuk kitapları hakkında yaptığımız keyifli röportajla  Van Gölü’ne doğru bir yolculuğa çıkalım birlikte…

1. İnci kefalleri hakkında bir çocuk kitap yazma fikriniz ilk ne zaman ve nasıl ortaya çıktı?

2018 yılıydı. Ntv’de hazırlıklarımı yapmış, ana haber yayına başlamıştım. Bültenin sonuna doğru “İnci Kefalinin Eşsiz Yolculuğu” başlığıyla giren haberimizi sundum. Bu bizim her sene yaptığımız bir haberdi. Ama görüntüler beni bu kez çok etkilemişti. Bir sonraki habere geçtiğimde aklımda hâlâ balıklar vardı. Bülten sonunda onlar hakkında yazmaya karar vermiştim. Çünkü hikâyeleri hepimiz için ilham vericiydi. Azimli, aklına koyanı yapan, karşısına çıkan bütün engellerle mücadele eden, inatçı, kararlı bu arkadaşları herkes tanısın, hatta tanımakla kalmasın örnek alsın istedim.

2. Endemik türlere ve bu yerel türlerin yaşadıkları iklimsel ve insan sebepli tehditlere Türkçe çocuk edebiyatında yer verilmesi hakkında neler düşünüyorsunuz? 

Doğanın bütün türlerine ve onların uğradığı tehditlere çocuk edebiyatında mutlaka yer vermek gerektiğini düşünüyorum. Endemik türlerinse elbette daha nazikçe üzerinde durmamız gerekiyor. Çocuklar biliyorsunuz, yetişkinlerden duyarlılar. İklim krizinin de diğer tehditlerin de sebebi değiller. Ne var ki bugünün yetişkinlerinin de bir zaman çocuk olduğu gerçeği düşündürücü. Demek ki büyürken bir yerlerde bir şeyler yanlış gidiyor. Tam bu noktada, çocuk edebiyatının, çocuklardaki o duyarlılığın kalıcı olmasına katkı verebileceğini düşünüyorum. 

3. Okurlarımıza ilham vermesi için biyoçeşitlilik kaybı ve iklim krizi konusunda aldığınız bireysel kararlar, ailece edindiğiniz yeni alışkanlıklar nelerdir? Kızınız Ada ile bu bağlamda ne gibi adımlar atıyorsunuz?

Ada ile tüketimi azaltmakla ilgili anlaşmalarımız var. Herhangi bir şey satın alırken düşünüyoruz ve kendimize soruyoruz: “Buna ihtiyacımız var mı?, Bu pantolona, bu bardağa, bu kaleme gerçekten ihtiyacımız var mı?” Sadece rengi, modeli, çeşidi farklı diye yeni bir ürün satın almıyoruz. Okuduğumuz kitapları, giydiğimiz kıyafetleri, kullanmaktan sıkıldığımız objeleri arkadaşlarımız ve kuzenlerimizle değiştiriyor veya onlara hediye ediyoruz. Musluk suyumuzu koruyoruz. Mataralarımız olmadan sokağa adımımızı atmıyoruz. 

4. Kefi, en yakın arkadaşı Tonti, yeni arkadaşı yaz ördeği Benekli’nin maceralarının devamı gelecek mi?

Kefi’nin yeni maceraları şimdilik ufukta görünmüyor. Ama çocuklarla buluştuğumda onlardan öyle harika ipuçları alıyorum ki Kefi gelecekte mutlaka yeni maceralara atılacak. 

5. Peki yeni kitabınız Sünger Şehir, ne zaman raflarda yerini alacak ve biz okurları bu kitapta neler bekliyor? 

Sünger Şehir artık raflarda! Kitaba adını veren kavram kentlerde sel felaketleriyle başa çıkmak için dünyanın bir süredir denediği bir şehircilik anlayışı. Kitapta bir grup çocuk sürdürülebilir okul projesi yarışması için fikir ararken yaşadıkları sel felaketi onlara ilham veriyor. Yağmur hasadı, teras bahçeler, ışık tüpleri ve ışık panelleri gibi kavramları deneyerek çeşitli projeler hazırlıyorlar. Umut, Deniz, Ece, Maya ve Çinli arkadaşları Lei’nin hikâyelerini yazarken ben çok eğlendim. Umarım çocuklar da okurken çok eğlenir.