Sosyal medyanın yeni fenomenleri: Zanaatkarların ve ustaların videoları neden bu kadar çok izleniyor?

Marangozluktan tesisatçılığa, inşaat ustalığından kaynakçılığa, elektrik işçiliğinden çiftçiliğe, uzun süredir ikinci plana atılan el beceri gerektiren geleneksel meslekler, sosyal medya sahnesinde bugün yeniden parlıyor. TikTok ve Instagram gibi popüler platformlarda usta ellerin günlük yaşamını sergileyen videolar, milyonlarca izlenme alırken üniversite eğitimiyle ilgili hayal kırıklığı yaşayan bir nesil için ilham kaynağı hâline de geliyor. 

Ayrıntılar: Üniversitelerin başarılı bir kariyerin ön koşulu olduğu inancıyla yetiştirilen genç kuşaklar, özellikle son 10 yıldır işsizlik, ücret politikaları ve beyaz yakalı mesleklerin vaadini karşılayamaması nedeniyle eğitim hayatları ve kariyer hedeflerine oldukça şüpheci bir biçimde yaklaşmaya başladı. Tam da böyle bir dönemde sosyal medya, genç nesillerin beceriye dayalı mesleklerle ilgili bilgi edinmek için tercih ettiği bir uğrak nokta hâline geldi. 

Son dönemlerde TikTok ve Instagram’da marangozluk, inşaat işçiliği ve çiftçilik gibi mesleklere sahip kişilerin paylaştığı videolar, hızla popüler hâle geliyor. Milyonlarca kişi tarafından izlenen bu gönderiler, beceriye dayalı işlerde çalışan kişilerin favori iş kıyafetlerinden güvenliğe ya da günlük rutinlerinden gelirlerine kadar pek çok farklı konuda içgörüler sunuyor.

Dahası: Bu videoların artan popülaritesi, uzun süredir öğrenci ve işçi bulmakta zorlanan sektörlerde uzmanlaşmış meslek okulları ve işverenler için de oyunun kurallarını yeniden yazıyor. İmalat ve inşaat gibi sektörlerdeki şirketler, yaşadıkları işgücü kriziyle baş etmek için işe alım taktiklerinde değişikliğe giderek sosyal medyaya yöneliyor. Bu şirketler, çalışanların günlük rutinlerini gözler önüne seren videolar paylaşarak işin niteliğini cazip hâle getirmek için yarışıyor. 

• İnşaat sektörünü temsil eden 23 binden fazla üyesi bulunan Associated Builders and Contractors, mesleğe yönelik ilgi artmış olmasına rağmen inşaat sektörünün hâlâ işçi sıkıntısı çektiğini ve yeni kitlelere ulaşmaya çalıştığını söylüyor. 
• Birlik ayrıca, sektörün yalnızca bu yıl devam eden projeleri tamamlayabilmek için bile 440 bin işçiye ihtiyaç duyduğuna işaret ediyor. 

Influencer olmak için artık ‘havalı’ meslekler gerekmiyor

Diğer yandan bu dönüşüm, influencer olmanın artık masa başı "havalı" mesleklere sahip olmayı gerektirmediğini de kanıtlıyor. Artık sosyal medyada inşaat işçileri, çiftçiler, marangozlar, tır şoförleri ve tesisatçılar tarafından paylaşılan videolar da tıpkı beyaz yakalı influencer'ların videoları gibi milyonlarca izlenme ve beğeni alıyor. 

Örneğin: The Washington Post’a konuşan 20 yaşındaki Dylan Healy, 2023 yılında bir grup stajyerin kafes kuleye tırmandığı bir günü gösteren bir video izledikten sonra bu stajyerlerin deneyiminden çok etkilendiğini ve birkaç arkadaşıyla birlikte hat işçiliğine odaklanan bir eğitim merkezine katılmak üzere New York’tan Georgia’ya taşındığını söylüyor. Videoyu tekrar tekrar izleyen ve bir arkadaşının önerisiyle meslek okulundaki ilk gününü TikTok’ta paylaşan Healy, herhangi bir müzik veya kurgu içermeyen videosunun ne kadar hızlı viral olduğu konusunda şok geçirdiğini ifade ediyor. 

Healy, o günden beri her gün, gün doğumunda araba kullandığı anlardan gün sonunda botlarını çıkardığı ana kadar yaşadığı tüm deneyimi TikTok’ta paylaşıyor. Healy’nin videolarına takipçilerinden “Bunu nasıl başardın?” ve “Evden taşınman gerekti mi?” gibi onlarca soru geliyor. 

Benzer şekilde: Liseyi bitirdikten sonra kendine uygun bir kariyer bulmakta zorlandığını ifade eden 26 yaşındaki Hunter da birkaç yıl önce tesisatçı çırağı olmak üzere başvuruda bulunduğunu söylüyor. “Keşke hayatımın daha erken dönemlerinde böyle bir seçeneğim olduğunu bilseydim” diyen Hunter, başkalarının da bu mesleği seçenekleri arasına ekleyeceği umuduyla son birkaç yıldır Michigan’da bir tesisatçı olarak yaşadığı hayatını sosyal medyada paylaşıyor. 

Hunter’ın “Üniversiteyi atla, bir meslek öğren”, “Bir kadın olarak yeni bir iş sahasına girmek nasıl bir his?” ve “Kaynakçılar arabalarını nasıl temizliyor?” gibi başlıklarla paylaştığı videolarına özellikle genç kadınlardan yüzlerce yorum geliyor. Yorum yapan takipçiler, çoğunlukla Hunter’dan meslek okulları, kaynak teknikleri, giriş seviye bir iş bulmak ve beceriye dayalı mesleklerde bir kadın olarak var olmaya ilişkin tavsiyeler istiyor. 

• İşe başladığı zamandan bu yana içerik üreten zanaatkar kadın sayısının çok daha fazla artış gösterdiğini vurgulayan Hunter, yine de hâlâ nadiren sahada başka bir kadınla karşılaştığını söylüyor. 

Öte yandan: Meslek okullarıyla çalışan reklam şirketi Atomic Enrollment da sosyal medyadaki bu trendin temsilcileri arasında yer alıyor. Şirket, 8 yıl önce bu alanda faaliyet göstermeye başladığında meslek okullarının genç çalışanların ağırlıklı olarak finans ve teknoloji gibi alanlardaki beyaz yakalı pozisyonlara yönlendiriliyor olması nedeniyle bir kayıt krizi yaşadığını söylüyor. O dönemler kariyer fuarları ve kulaktan kulağa yayılan ilanların baskın işe alım teknikleri olduğunu belirten ajans, bu kanalların 35 yaş üstü kişilerde hâlâ çalıştığının, fakat 30 yaş altındaki kişilerin artık bu kanalları kullanmadığının da altını çiziyor. 

Pandemi döneminin ardından TikTok’taki paylaşımlarını artıran Atomic Enrollment, beyaz yakalı ve mavi yakalı çalışanların günlük rutinlerini gösteren videolar paylaşıyor. Bu videolarda çalışanlar, maaşları hakkında da açıkça konuşuyor. Şirket, bu videoları izleyen gençlerin inşaat sahalarındaki, petrol kuyularındaki, rüzgar türbinlerinin tepesindeki ya da elektrik hatlarındaki yaşam hakkında bir fikir sahibi olduğuna işaret ediyor. 

• Enerji ve tehlikeli sanayi alanlarında öğrenci yetiştiren mesleki eğitim okulu Airstreams Renewables da sosyal medyanın öğrenci edinme potansiyeli açısından “paha biçilemez” bir değere sahip olduğunu söylüyor. 

Rakamlar: ABD İşçi İstatistikleri Bürosu’nun verileri, 17-21 yaş arasındaki iki yıllık mesleki eğitim alan kişilerin toplam nüfus içindeki oranının geçen yıl 1992’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştığını ve 2000’deki oranın yaklaşık iki katına çıktığını gösteriyor. Meslek okullarına yapılan kayıtlar, pandemiden önce istikrarlı bir düşüş gösterirken son yıllarda düzenli bir artış kaydediyor. 

İnşaat ve müteahhitlik hizmetleri veren Kwest Group da genç adayların teknik rollere ve proje yöneticisi veya proje koordinatörü gibi ofis işlerine yönelik ilgisinin son dönemlerde arttığına işaret ediyor. Genç çalışanlar kazanmanın en etkili yolunun sosyal medya olduğunu fark ettiğini vurgulayan şirket, YouTube, Facebook ve Instagram’da Kwest’te çalışmanın nasıl bir deneyim olduğunu gösteren kısa videolar paylaşıyor. 

Geleneksel mesleklere ilişkin videolar neden çok izleniyor? 

Uzmanlar, geleneksel mesleklerin günlük rutinine ilişkin videolara yönelik artan ilginin üç temel sebebi olabileceğine işaret ediyor. Öncelikli olarak bu yoğun ilgi, işgücü piyasasına yeni katılan Z kuşağının yaşadığı hayal kırıklığından kaynaklanıyor. Genç kuşakların önemli bir bölümü, üniversitelerin başarılı bir geleceğe ve finansal istikrara giden garanti bir yol sunduğuna yönelik yaygın kanıyla ilgili bir hayal kırıklığı yaşıyor. Bu nedenle bu kuşaklarda üniversitelerin hâlâ değerli olup olmadığı konusunda yoğun bir şüphe bulunuyor. 

Bu hayal kırıklığı, yeni mezunlarda diğer kuşaklardan çok daha hızlı bir biçimde artan işsizlik oranı verileriyle de destekleniyor. Tüm bu iklimde geleneksel meslekler, genç kuşaklar tarafından cazip ve arzu edilir bir alternatif olarak görülüyor. Bu meslekler, artık gelir elde etmenin alternatif bir yolu olarak da kabul ediliyor. 

Bununla birlikte: Yoğun çalışma koşulları ve şehir merkezlerinde kötüleşen yaşam kalitesi, birçok kişide şehirden kaçış hayali oluşmasına neden oluyor. Sosyal medyada ustaların paylaştığı videolar ise şehir hayatının karmaşasından uzak, üretime dayalı ve "elle tutulur" bir dünyanın kapısını aralıyor. 

• Birçok genç kullanıcı için marangoz atölyesi, tamir tezgahı ya da inşaat sahası, doğrudan üretmenin verdiği tatmini simgeliyor. Bu videoları izlemek, esasında şehirden kaçıp eski kuşaklar tarafından “gerçek bir iş” olarak nitelendirilecek işleri yapmanın hayalini güvenli bir mesafeden deneyimleme fırsatı sunuyor. 

Ayrıca bu videolar, pek çok kişi için bir yeni nesil reality show işlevi görüyor. İzleyici, ekranda çoğu zaman filtrelenmemiş, ham bir gerçeklikle karşılaşıyor. Günlük yaşamda her gün şahit olunamayan bu deneyimler, dramatik kurguyla süslenmeden izleyiciye sunuluyor ve adrenalinle karışık bir merak duygusu yaratıyor. İzleyici, bu videolarda hem sık sık yakından şahit olamadığı gerçek bir deneyime tanık olma fırsatı yakalıyor, hem de başkalarının hayatına kısa bir süreliğine dahil olmanın merakıyla ekrana kilitleniyor.

Perspektif: Elbette sosyal medya, geleneksel mesleklerin yeniden yükselmesinde etkili olan tek itici güç değil. İşgücü piyasasındaki duraklama, kötüleşen şehir hayatı ve alternatif bir yaşam hayali gibi sosyoekonomik faktörler de bu mesleklerin yeniden parlamasına yardımcı oluyor. Genç kuşakların gelecek perspektifini yeniden şekillendiren bu trendin, ekran başında başlasa da ileride daha fazla kişinin sahaya inmesine yol açması bekleniyor.

Dahası uzmanlar, uzun süredir arka planda kalan emeğe dayalı işlerin görünürlüğü arttıkça bu mesleklerin itibarının da yeniden güçlenebileceğine ve statünün yer değiştirebileceğine işaret ediyor. Belki de asıl dönüşüm, izlemekle yetinmeyip üretmenin yeniden değer kazanmasında yatıyor. 

• Editörün önerisi: Diploma pişmanlığı: Üniversite diploması hâlâ değerli mi? | Pareto, Doğa Yurduneri