Türkiye 2022 yılında, çalışanlar için en kötü 10'uncu ülke oldu

Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC), "Çalışanlar İçin Dünyanın En Kötü Ülkeleri 2022" raporunu yayımladı. Kurum; 148 ülkeyi örgütlenme özgürlüğü, toplu pazarlık ve grev hakkı temelinde sıraladı ve her ülkeye 1 ila 5+ arasında bir puan verdi. 

• Hükümet ve iş dünyası arasındaki sosyal sözleşmenin bozulmasıyla birlikte, işçileri sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkından mahrum bırakan ülke sayısı 2021'de 106 iken, 2022 yılında 113'e yükseldi. Bu, toplamın %74'üne denk geliyor.
• 2022 yılında rapora tabi ülkelerin %87'sinin grev hakkını, %79'unun toplu pazarlık hakkını ihlal ettiği görülüyor.
• Çalışanlar için en kötü bölge 4,53 puanlık ortalamayla Orta Doğu ve Kuzey Afrika olarak öne çıkıyor.

Önemli detay: 2022'de işçiler için en kötü 10 ülke; Bangladeş, Belarus, Brezilya, Kolombiya, Mısır, Esvatini, Guatemala, Myanmar, Güney Afrika, Filipinler ve Türkiye oldu.

Bangladeş; gerici yasalar, sendika oluşumunun önündeki engeller ve grevlerin acımasızca bastırılması başlıklarıyla 1. sırada yer aldı.

Perde arkası: Başkent Dakka'da 1.100'den fazla kişinin öldüğü ve 2 bin 600'den fazla kişinin yaralandığı Rana Plaza'nın çöküşü üzerinden 10 yıl geçti. Giyim endüstrisinin en büyük felaketi olarak bilinen olay, küresel bir tepkiyi tetikledi ve Bangladeş'te Yangın ve Bina Güvenliği Anlaşması'nın (kısaca the Accord) hızla uygulanmasını sağladı. Anlaşma, 220'den fazla markanın katılma sözü vermesiyle işçi hakları açısından önemli bir adım olarak değerlendirildi. Ağustos 2021'de markalar ve sendikalar, anlaşmanın çalışmalarının diğer ülkelere genişletilmesine olanak tanımayı amaçlayan yeni bir uluslararası anlaşma üzerinde anlaştı.

• Bu kesinlikle doğru yönde atılmış bir adım olsa da, daha yapılması gereken çok iş var. Temiz Giysi Kampanyası kapsamında; Amazon, Levi's, IKEA ve Walmart gibi birçok tanınmış isim yeni anlaşmayı henüz imzalamış değil.

Türkiye; grevlerin bastırılması, sendikacıların tutuklanması ve sistematik sendika yıkımı başlıklarıyla 10. sırada yer aldı.

Türkiye özeti kısmında rapora konu olan başlıklar şu şekilde sıralanıyor:

• 1 Mayıs 2021'de İstanbul'da 212 gösterici, hükümetin sokağa çıkma yasağı kurallarına aykırı olarak protesto gösterisi düzenlemeye çalıştıkları gerekçesiyle gözaltına alındı. Tarihi gün öncesinde polis, 1977'deki 1 Mayıs protestosunda 34 kişinin hayatını kaybettiği Taksim Meydanı'na çıkan tüm yolları kapattı. Güvenlik kaygıları nedeniyle Taksim Meydanı'nda 1 Mayıs gösterilerine yönelik yasak birkaç yıldır yürürlükte ve hâlâ devam ediyor.
• Yasalarına göre Türkiye'de, üst düzey kamu çalışanları, hakimler ile infaz ve koruma memurları, örgütlenme hakkının dışında tutuluyor.
• Haziran 2021'de, Düzce'deki ASD Laminat Fabrikası'nda çalışan 54 işçi, Türkiye Ağaç ve Kağıt Sanayi İşçileri Sendikası'na (AĞAÇ-İŞ) üye oldukları gerekçesiyle işten çıkarıldı. Şirket sendikayı tanımayı reddetti ve sendikalı işçileri keyfi olarak işten çıkarmak ve diğer işçilere sendika üyeliğinden vazgeçmeleri için baskı yapmak gibi sendikal baskı yöntemlerine başvurdu. Dört yıl süren yasal mücadelenin ardından, yerel bir mahkeme bu yılın başlarında işçilerin işe iadesi yönünde karar verdi. Ancak şirket mahkeme kararına karşı gelmeye devam etti ve sendika karşıtı uygulamalarını yoğunlaştırdı. 30 Haziran'da pandemiye yönelik "işten çıkarma yasağının" kaldırılmasının hemen ardından işçileri işten çıkarmaya başladı. 14 Temmuz 2021 itibariyle 19 işçi daha işten çıkarıldı.
• 2022'nin ilk günlerinde, Kocaeli'deki Farplas otomotiv fabrikasında çalışan işçiler ücret artışı talep etti. İşçiler 19 Ocak'ta yapılan zam teklifini yetersiz bularak protesto amacıyla fabrikada çalışma durdurdu ve işveren bu süreçte hiçbir işçinin işten çıkarılmayacağı sözünü vererek Birleşik Metal-İş Sendikası ile görüşmelere başladı. Ertesi gün üretim yeniden başlarken, işveren sendika üyesi olan ve olmayan yaklaşık 150 işçiyi, gerekçe olarak bir günlük grevleri göstererek işten çıkardı. Farplas, işten çıkarılan işçileri protesto amacıyla fabrika içinde grev yapmaya karar verdi. Polis Farplas fabrikasına baskın düzenleyerek işçileri biber gazıyla dağıttı. Müdahale sırasında iki kişi bayıldı, bir işçinin bacağı kırıldı.
• İstanbul'da Salcomp'ta çalışan işçiler temel hakları olan sendikaya üye olma haklarını kullandıklarında gözdağı, tehdit ve işten çıkarmalarla karşılaştılar. Fabrikadaki çalışma koşulları savunulamaz durumdaydı. Pandemi sırasında, işçilerin rızası olmadan fazla mesai yaptırıldı ve kısmi ödeme yapıldı. Molalar sadece yöneticilerin takdirine bağlı olarak verilebildi ve kantin olmadığı için işçiler bir süre kaplarda yemek yemek zorunda kaldı. Birçok işçi Covid-19 hastalığına yakalandı. İşçiler Ağustos 2021'de Türk Metal Sendikası'na (Türk Metal) katılmaya karar verdiğinde, yönetim sendikalaşma karşıtı bir kampanya başlattı. İşçiler korkutuldu, tehdit edildi ve 170 sendika üyesi işten çıkarıldı. İşten çıkarılan işçilerin yaklaşık %80'i kadındı. Altı gün süren protestoların ardından işçiler Salcomp'un kararını geri almasını ve işten çıkarılan tüm sendika üyelerini işe iade etmesini sağladı.