Türkiye'de ilk tur: Tarafsızlık sözü, garantörlük talebi

Rusya ve Ukrayna müzakere heyetleri, İstanbul'da Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde dün görüştü. Rusya heyeti görüşmeyi "yapıcı" olarak nitelendirirken Ukrayna'nın önerilerini Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e ileteceklerini belirtti. Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi Danışmanı Mihail Podolyak da görüşmeler için "Bugünkü görüşmenin sonuçları liderler seviyesinde bir görüşme yapılması için yeterlidir." açıklamasında bulundu. 

• "En anlamlı ilerleme": Görüşme sonrası açıklama yapan Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da "Müzakerelerin başlamasından bu yana en anlamlı ilerleme bugün kaydedildi." dedi. Bazı konularda uzlaşı ve ortak anlayışa varıldığını vurgulayan Çavuşoğlu "Daha zor meselelere sonraki seviyelerde iki ülkenin Dışişleri Bakanlarının şekil vermeleri öngörülmektedir." ifadelerini kullandı. 

Neler konuşuldu? 

Yaklaşık dört saat süren görüşmenin açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Görüşmelerden artık somut sonuçlar alınması gereken döneme girildiğini düşünüyoruz. Dünya sizlerden gelecek hayırlı ve müjdeleri haberleri bekliyor. İşinizi kolaylaştıracak her türlü katkıya hazırız. Barış, istikrar için sorumluluk üstlenmekten kaçınmayız." ifadelerini kullandı. 

Ukrayna'nın Rusya'ya askerî ittifaklara katılmayacağı, "tarafsızlık" statüsünde kalacağı konusunda güvence verdiği; buna karşılık kendisine güvenlik garantileri sağlayacak bir "garantörlük" sistemi önerdiği belirtildi.

Ukrayna heyetinin baş müzakerecisi David Arakhamiya, NATO anlaşmasının 5'inci maddesine benzer bir mekanizma talep ettiklerini vurgulayarak "Bu maddeyle Ukrayna'ya bir saldırı olması durumunda üç gün içinde garantör ülkelerle istişareler başlayacak, diplomatik çözüm sağlanamazsa garantör ülkeler bize askerî destek sağlayacak." ifadelerini kullandı. Arakhamia, bu maddede anlaşma sağlanmasını "bir prensip meselesi" olarak nitelendirdi.

• Nedir? NATO anlaşmasının 5'inci maddesine göre, NATO üyesi ülkelerden birine yapılan saldırı tüm üye ülkelere yapılmış kabul ediliyor. 
• Türkiye de dâhil: Ukrayna'nın  garantör olarak görmek istediği ülkeler arasında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimî üyeleri ve Türkiye'nin yanı sıra Almanya, İsrail, İtalya, Polonya ve Kanada'nın adı geçtiği bildiriliyor.
• Değerlendirme: Ukrayna'nın NATO üyesi olmaması ve tarafsızlık statüsünü kabul etmesi Rusya'nın görüşmelerdeki ana koşulu olarak görülüyor. Ukrayna'nın garantörlük talebinin "kendi güvenliğini oluşturmak" amacıyla yapıldığı değerlendiriliyor. 

Ukrayna heyetinin tamamen ateşkes sağlanması koşuluyla Kırım'ın statüsü konusunda 15 yıllık istişare süreci başlatılması teklifinde bulunduğu da bildirildi. Donbas'ın statüsü konusundaki görüşmelerinse Ukrayna Devlet Başkanı Volodomir Zelenski ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında yapılması teklif edildi. Ukrayna heyeti ayrıca olası bir anlaşmanın öncelikle Ukrayna'da referanduma sunulacağını bildirdi.

Değerlendirmeler 

Rusya heyetinin baş müzakerecisi Vladimir Medinskiy teklifleri Putin'e ileteceklerini ve inceledikten sonra yanıt vereceklerini belirterek görüşmenin iki liderin bir araya gelmesine zemin hazırladığını belirtti. Rusya Savunma Bakan Yardımcısı Aleksandır Fomin de görüşmelerde katedilen mesafe üzerine, Ukrayna'nın başkenti Kiev ve Çernihiv yakınlarındaki "askerî faaliyetlerinin", "radikal" düzeyde azaltılmasına karar verildiğini açıkladı.

Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi Danışmanı Mihail Podolyak, Ukrayna'nın, Rusya'nın işgaline karşı cephede kahramanca mücadele ettiğini ve şimdiki güvenlik formatlarının işe yaramadığını gösterdiğini vurgulayarak "Dolayısıyla getirdiğimiz tekliflerimize dayanılarak yeni bir güvenlik sistemi kurulabilir. Birçok ülke de sonunda bunu kabul ediyorlar." ifadelerini kullandı.  

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, müzakere görüşmelerine ilişkin açıklamasında "Olumlu sinyaller var ama bu sinyaller bomba seslerini bastırmaz." dedi.

ABD Başkanı Joe Biden, Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında bugün İstanbul'da yapılan müzakereleri izlediklerini ve Rusya'nın bundan sonraki adımlarını takip edeceklerini söyledi.

Türkiye'nin rolü 

BBC Türkçe'de yer alan haberde iki ülkenin sürdürdüğü müzakerelerde Türkiye'nin rolü "kolaylaştırıcı" olarak tanımlandı. Belarus'ta devam eden görüşmelerin bir sonuca bağlanmadığının ve özellikle Ukrayna için rahatlatıcı bir ortam olmadığının belirtildiği haberde, müzakerelerin Türkiye'ye alınmasının Ukrayna tarafından talep edildiği anlatıldı. 

Türkiye'deki yetkililerin, Ukrayna'daki mevkidaşlarıyla görüşmelerinde hem Rusya'nın asıl hedefine ulaştığını ve ateşkese yakın olabileceğini ilettiği hem de "uçuşa yasak bölge" gibi destek adımlarının gelmeyeceğini hatırlattığı aktarıldı. İki tarafın da "zaferi kazandık" diyeceği bir metin arayışına girdiğinin ifade edildiği haberde Türkiye'nin bu durumdaki konumu şöyle anlatıldı:  

"Ukrayna yetkilileri bu aşamada Türkiye'den kırmızı çizgiler konusunda tıkanıklık olursa, kişisel ilişkilerin kullanılması ve bunların aşılması için "danışabilecekleri" şekilde devreye girmesini önerdi. Bu öneriye Moskova da sıcak baktı. Böylece Türkiye, görüşmeler için güvenli altyapı sağlayan ülke olmanın yanı sıra gerektiğinde 'kolaylaştırıcılık' desteği de verdi ancak maddelerin içeriğine müdahil olmadı."

Ukrayna'da son durum 

Ukrayna Başbakan Yardımcısı İrina Vereşcuk üç insani koridor açılacağını duyurdu. Avrupa Birliği (AB), Ukrayna'nın Mariupol şehrindeki ofisinin Rusya güçlerince hedef alındığını duyurdu. Bina ve ekipmanların hasar gördüğü belirtilirken hiçbir üyenin yaralanmadığı kaydedildi. 

Birleşmiş Milletler (BM) Rusya'nın işgal ettiği Ukrayna'da en az 1179 sivilin hayatını kaybettiğini, 1860 sivilin yaralandığını, saldırıların ardından 3 milyon 901 bin 713 kişinin ülkeyi terk ettiğini açıkladı. 

Belçika, casusluk yaptığı gerekçesiyle 21 Rusya vatandaşı diplomatı sınır dışı etti. İrlanda'nın 4 ve Hollanda'nın 17, Çek Cumhuriyeti'nin de 1 Rusya vatandaşı diplomatını aynı nedenle sınır dışı ettiği öğrenildi. 

Biden, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Şansölyesi Olaf Scholz, İtalya Başbakanı Mario Draghi ve Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson'ın Ukrayna'nın işgali hakkında görüştüğü bildirildi. Açıklamada "Liderler, Ukrayna'daki acımasız saldırılarından dolayı Rusya'ya bedel ödetmeye ve bu haksız ve sebepsiz saldırıya karşı kendisini savunmak için Ukrayna'ya güvenlik yardımı sağlamaya devam etme kararlılıklarını teyit etti." ifadelerine yer verildi.