Yaşam Kaynağımız Su

Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver

Merhaba! Büyük bir yıkımın ve acının içinde zorlayıcı duygularla yaşama devam etmeye çalıştığımız bir dönemden geçiyoruz. Sağlık camiasının da gözü kulağı afet bölgesinde. En temel insanlık hakkı olan temiz suya ulaşmakta yer yer ciddi zorluklar yaşanan bölgede halk sağlığını tehdit edecek salgınların ortaya çıkmasından endişe ediyoruz. Milyonlarca insanı doğrudan etkileyen bu afet maalesef ülkemiz için ne ilk ne de son. Ülkemiz sadece deprem açısından değil sel ve kuraklık açısından da oldukça yüksek riske sahip. Dünya Sağlık Örgütü’nün yakında zamanda yayınladığı Sağlık ve İklim Değişikliği Ülke Raporu'nda, Türkiye’nin giderek artan bir kuraklık etkisi altında olacağı, bunun tarımsal üretimde belirgin bir düşüşe yol açacağı ve ülkemizin şu anda bununla ilgili bir sağlık acil durum hazırlık planına sahip olmadığı vurgulanıyor.

Kuraklığın pek çok çevresel etkisi mevcut: 

• Su miktarı ve kalitesinde azalma
• Vektör aracılı hastalıkların yayılımlarında değişme
• Aşırı hava olaylarında artış
• Orman yangınları
• Toz fırtınaları ve hava kirliliği
• Tarımın etkilenmesi
• Doğal ekosistemlerde yıkım

Tüm bunlar sağlık üzerine de pek çok olumsuz etkiyi beraberinde getirir. 

• Durağan olan sularda hem enfeksiyon ajanları daha kolay çoğalabilmekte hem de kimyasal maddeler ve kirleticiler daha yoğun şekilde bulunmaktadır.
• Kuraklık suların tuzlanmasına yol açarak artan sıcaklıkların da etkisi ile kolera etkeni olan Vibrio gibi bakterilerin daha geniş alanlarda etkin olmasını sağlamaktadır.
• Suya erişimin kısıtlı olması gerekli kişisel hijyen şartlarının sağlanamamasına yol açmaktadır.
• Kuraklık sivrisineklerin çoğalma alanlarını artırarak sıtma, deng ateşi, Batı Nil virüsü enfeksiyonu gibi vektör ilişkili hastalıkların yayılım şeklini değiştirmekte ve alanı genişletmektedir.
• Kurak hava şartlarında havayı kirleten maddelerin ve yeryüzeyi ozonunun yoğunluğu artmakta, bu da hava kirliliği ilişkili solunum ve kardiyovasküler hastalıklarda belirgin bir artışla sonuçlanmaktadır.
• Kurak mevsimlerin artmış üst solunum yolu enfeksiyonları ve zatürre ile bağlantısı gösterilmiştir.
• Orman yangınlarındaki artış özellikle toksik maddelerin havaya salınması ile insan sağlığını tehdit etmektedir.
• Toz fırtınaları patojenik mikroorganizmalar, mantar sporları, alerjenler ve zehirli maddelerin taşınmasına yol açarak pek çok solunum yolu hastalığına ve enfeksiyonuna neden olmaktadır.
• Tarım ve hayvancılığın sürdürülememesine, hasatın azalmasına yol açan kuraklık gıda güvensizliği, kıtlığa ve belirgin beslenme bozukluklarına yol açar.
• Kuraklığın doğrudan ya da iş, gıda ve geçim kaybı gibi dolaylı nedenlerle ruh sağlığı üzerine ciddi derecede olumsuz etkileri vardır.
• Çölleşen bir dünyada yaşam şartları her geçen gün zorlaşmakta, susuzluk ve kıtlık kaynaklı göçler ciddi başka halk sağlığı sorunlarını da beraberinde getirmektedir.

Su, yeryüzündeki tüm canlılığın esas kaynağıdır. 

Apollo 17 uzay aracından 1972 yılında Dünya'ya 29.000 km mesafeden çekilen ikonik fotoğrafta yuvamız dünyamıza bir ‘mavi bilye’ görünümü veren, yeryüzünün büyük bir kısmını kaplayan sudur. Maalesef, sulak bir gezegen olan dünyamız iklim değişikliğinin tüm etkileri yanında büyük bir kuraklık tehdidi ile de yüzleşiyor. Anadolu toprakları daha önce de kuraklıkla sınanmış ve kuraklığın yol açtığı siyasi ve toplumsal olaylar o devre damgasını vuran diğer gelişmelerle birlikte Bronz Çağı’nın kapanıp Demir Çağı’nın başlamasına yol açmıştır. Milattan önce 1198–1196 yıllarında üç yıl süren aşırı kuraklıklar Hitit Devleti’nin siyasi ve ekonomik krize girip gücünü kaybetmesine ve tarih sahnesinden silinmesine neden olmuştur. 

Tarihten ders alan bir toplum olmayı öğrenmemiz ve binlerce yıllık Anadolu uygarlıklarının tarihinden pek çok ders çıkarmamız gerek. Yapılması gereken bir taraftan kuraklığın getireceği riskler için bir acil durum hazırlık planı yaparken diğer taraftan da ekokıyıma izin vermeyen bir politika ile karbon ayak izi düşük ve nefes alan yerleşim yerleri kurmak, su kaynaklarımızı korumak ve geliştirmek gibi orta ve uzun vadeli planları hayata geçirmek.