Yerelden küresele bir hat: San Francisco Art Fair'den izlenimler

San Francisco Art Fair, 2026 edisyonunda bölgesel bir ekosistemin nasıl organize edildiğini gösteren bir model olarak konumlanıyor. Art Market Productions (AMP) tarafından Fort Mason Festival Pavilion’da düzenlenen fuar (SF/BA) Bay Area'nın en uzun soluklu sanat etkinliklerinden biri olarak kurumsal bir istikrar örneği olma iddiasını da sürdürüyor.

Toplamda 88 galeri ve 46 kültürel partner ile kurulan yapı, klasik fuar modelinin ötesine geçmeyi amaçlayan çok katmanlı bir program öneriyor. Yerel galeriler ile ulusal ve uluslararası katılımcılar arasında kurulan denge, fuarın hem bölgesel aidiyetini korumasını hem de küresel sanat dolaşımına entegre olmasını sağlamış. SF merkezli galerilerin güçlü temsiliyeti, fuarın "yerel üretimi destekleme" iddiasını somutlaştırırken Paris, Busan, Cape Town gibi farklı coğrafyalardan gelen galeriler bu yapıya uluslararası bir genişlik kazandırıyor.

• Editörün notu: Erhan Us'un San Francisco Art Fair'den çektiği videonun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

Bu edisyonunun kavramsal omurgasını ise Asian American and Pacific Islander (AAPI) odaklı yaklaşım oluşturmuş. Bu tercih, yalnızca temsiliyet politikası olarak değil, bölgenin tarihsel demografik yapısına referans veren bir küratoryal yönelim olarak okunuyor. Asian Art Museum ve Cantor Arts Center gibi kurumlarla kurulan işbirlikleri, fuarı kurumsal hafıza ile ilişkilendiriyor. Chinese Culture Center of San Francisco ve Edge on the Square gibi oluşumların sahadaki varlığı ise Chinatown merkezli üretimlerin güncel sanat bağlamına ne denli dahil edildiğini göstermiş. Şehrin bu yöndeki demografik çeşitliliği, turist olarak ziyaret edildiğinde dahi, ilk andan itibaren kendini hissettiriyor.

Programın bir diğer önemli ayağı, Black Art In America işbirliğiyle hazırlanan baskı fuarı entegrasyonu. Bu bölüm, hem tarihsel olarak Afrika kökenli Amerikalı sanatçıların üretimlerini görünür kılıyor, hem de koleksiyonerlik pratiklerini daha erişilebilir bir mecra üzerinden yeniden tanımlıyor. Baskı işlerinin daha "ulaşılabilir" fiyat segmentinde konumlanması, fuarın piyasa dinamiklerine alternatif bir giriş noktası açmaya çalıştığını gösteriyor.

Konuşma programı, güncel sanat tartışmalarını geniş bir çerçevede ele almış. Küratörlük pratiklerinden bienallere, kamusal sanatın sınırlarından koleksiyonerlik dinamiklerine kadar uzanan paneller, fuarı (diğer birçok fuar gibi program arka planında çeşitlilik sunulması amaçlandığı üzere) aynı zamanda bir düşünce üretimi alanı hâline getiriyor. Özellikle "Whose Art, Which Public?" ve "The Future of Art Spaces in San Francisco" gibi başlıklar, şehirde giderek daralan sanat alanları ve artan maliyetler bağlamında kritik tartışmaları gündeme taşımış.

Mekansal tasarımın da programın önemli bir parçası olarak ele alındığını görüyoruz. Anand Sheth tarafından kurgulanan fuar tiyatrosu ve geri dönüştürülmüş malzemelerle üretilen sahne tasarımı, sürdürülebilirlik ve yerel üretim vurgusunu öne çıkarıyor.

Kürasyonu Mushi Wooseong James tarafından yapılan "Djerassi Misafir Sanatçı Programı" kapsamında fuara taşınmış pratiği ile Lauren DiCioccio, 2005 yılından bu yana lif (fiber) sanatını, sadece bir malzeme tercihi olarak değil, nesnelerle kurduğumuz sadakat ve kayıp ilişkisini sorgulayan felsefi bir mecra olarak kullanmış. Sanatçının el dikişi ve nakışla örülü pratiği, günümüzün hız ve tek kullanımlık nesne kültürüne karşı, zamanın ve emeğin ağırlığını koyan sessiz bir direniş niteliğinde.

DiCioccio’nun erken dönem işlerinde odak noktası, gazete gibi artık yavaş yavaş "yok olan" gündelik nesneler idi. Sanatçıya göre, her gün yenilenen ve ritüellerimizin bir parçası olan bu nesnelerle, bir insanla kurduğumuza benzer bir bağ kuruyor; onlara sadakat ve güvenilirlik gibi insani sıfatlar yükleyerek zihnimizde canlandırıyoruz. Sanatçı, bu nesneleri kumaşın o en mahrem, vücudumuza günün yirmi dört saati değen dokusuyla yeniden inşa ederek, izleyicinin bu nesnelerle olan duygusal temasını tetiklemiş.

Sanatçının son döneminde, dışsal bir referans noktası (gazete, obje gibi) aramayı bırakıp tamamen malzemenin (pamuk, iğne, dolgu malzemesi) kendi içsel devinimine yöneldiği görülüyor. Familiars serisi, bu özgürleşmenin bir sonucu. Sanatçı burada içten dışa doğru çalışarak, içgüdüsel hareketlerle malzemeyi büküyor, sarıyor ve süslüyor. Ortaya çıkan heykeller ne tam olarak bir canlı ne de sadece bir nesne; onlar artık izleyicide "esrarengiz bir aşinalık" uyandıran, kendi duruşu ve kişiliği olan figüratif formlar.

DiCioccio, temsilin ötesine geçerek malzemenin kendi tarihçesini yazıyor. Heykelleri, dokunsal deneyimin gücünü ve insanoğlunun cansız olanı kişiselleştirme konusundaki bitmek bilmeyen arzusunu araştıran, hem tuhaf bir mizaha sahip hem de yapısal olarak son derece ciddi birer form ailesi oluşturuyor.

Aynı program himayesinde yer alan Barbara Nerness ise, sanatçı ve bilim insanı kimliklerini nadir görülen bir hassasiyetle birleştirerek, biofogback yerleştirmesinde izleyiciyi ekolojik bir içe bakışa davet etmiş. Stanford CCRMA çıkışlı akademik derinliğini ve teknolojik yetkinliğini, rezidansı sırasında deneyimlediği doğa olaylarıyla harmanlayan Nerness, sisi sadece meteorolojik bir fenomen değil, "okyanusun karanın üzerindeki nefesi" olarak kurgulamış.

Çalışmanın merkezinde, otonom sinir sistemimizdeki elektriksel iletkenliği ölçen GSR (galvanic skin response) sensörleri yer alıyor. Ancak burada teknoloji, soğuk bir veri toplama aracından ziyade, insan nefesinin okyanusun ritmiyle senkronize olmasını sağlayan bir köprü görevi görüyor. Sanatçı, bu sensörün özellikle derin nefeslere verdiği tepkiyi keşfederek, izleyicinin biyolojik ritmini mekanın işitsel ve görsel atmosferine (alan kayıtları ve CRT televizyonlar ile) doğrudan dahil ediyor.

• Eserin hikayesi, sanatçının tepelerdeki inzivası sırasında sisin tahmin edilemez, "şekil değiştiren bir karakter" gibi mekanı ele geçirmesine tanıklık etmesiyle başlamış. Bazı sabahlar sesi ve vizyonu daraltan, bazen de dakikalar içinde her şeyi yutan bu sis tabakası, yerleştirmede katılımcının kendi içsel dünyasına dönmesine olanak tanıyor. İzleyici sensörü taktığında, dışarıdaki sisin devinimi ile kendi derin nefesleri arasındaki ayrım bulanıklaşıyor; sisin o görünmez dokunaçları katılımcının sinir sistemine, dolayısıyla ruhuna temas ediyor.

Nerness’in bu çalışması, insanı doğadan kopuk bir gözlemci değil, ekosistemin nefes alan aktif bir parçası olarak konumlandırmış. San Francisco ve Los Angeles sanat ortamının teknolojiye dayalı kompozisyon disiplinini, doğanın kaotik ama büyüleyici ritmiyle birleştiren biofogback, çağdaş sanatta teknoloji ve metafiziğin kesişmesi planlanan nadir bir noktada duruyor.

Eserin stantta yerleştirildiği yer de son derece iyi seçilmiş, parmağınıza taktığınız sensörler, bir metne dahi ihtiyaç duymadan, sezgisel olarak kendini anlatıyor. Görüntü ekranda belirene kadar, galeri yetkilileri tarafından eserin hikayesi size aktarılmış oluyor. İzleyiciyi eserin içine dahil eden performatif tasarımıyla, uzun süre akılda kalacak bir proje.

Siyah-beyaz Music in the Park tablosuyla izleyiciyi hipnotize edercesine kendine çeken Amanda Joy Brown, son yirmi yıla yayılan pratiğinde gözlemin kusurlu doğasını, kaos ve kontrolün gerilimli dengesi üzerinden incelemiş. Çalışmalarının merkezinde yer alan akışkan ve kaligrafik damlatma hattı, hem bağlayan hem de gizleyen boyutsal bir karakter sergileyerek eserin hem iskeletini hem de dokusal varlığını oluşturuyor. Sanatçının kesintisiz kontür çizim pratiğiyle ilişkilendirdiği bu teknik, el ve göz arasındaki kalibrasyonu organik bir düşünce sürecine dönüştürmüş.

Çalışmalar bir yana, etkinliğin tamamında en dikkat çeken, profesyonelce hazırlanmış eser künyeleri; Hong Kong / Filipinler merkezli Parallel+, Paris'ten katılan Galerie Duret ve San Francisco'da faaliyet gösteren Chinese Culture Center Design Store standlarında göze çarpıyordu. Yoğun saatlerde telaşlı galeri temsilcileri, çalışmalar hakkında ziyaretçilere yeterli bilgi veremediği, döngüye yetişemedikleri için, künyelerin detayları fuar operasyonlarında büyük öneme sahip. Size anlatılan hikaye aklınızdan çıkabilir, diğer eserlerle karışabilir, ancak fotoğrafını çektiğiniz künye kalıcıdır.

Kavramsal sanata olan ilgisini severek takip ettiğim nadir kurumlardan olan Good Mother Gallery standında, Chad Hasegawa'nin 2026 tarihli anıtsal ölçekteki Hawaiian Love Song projesiyle karşılaşıyorum. Sanatçı, minimalizmi sadece bir üslup değil, dünyayı deneyimlemek için bir arınma haritası olarak sunmuş. San Francisco merkezli sanatçı, karmaşıklığı katman katman soyarak mantık ve duygu arasındaki o hassas dengeyi ararken, anlatısal hikayelerin yerine renk ve formun saf enerjisini koyuyor. Her bir fırça darbesinin ekleme ve çıkarma yoluyla titizlikle kurgulandığı bu süreçte Hasegawa, gereksiz olan her şeyi ayıklayarak izleyiciyi kendi içsel manzarasıyla baş başa bırakıyor.

Devasa çalışmalar ve tek sanatçıya odaklı galeri sunumları, fuar dinamiklerinde çeşitli satış riskleri barındırır. Satışın tatsız biçimde anlamın önüne geçtiği ana akım fuar uygulamalarında, potansiyel alıcı ilk bakışta, çok parçadan oluşan tek bir çalışmanın hangilerinin ne şekilde satışa açık olduğunu anlamakta güçlük çeker, bir görsel üretim dili ilgisini çekmezse o galeri satış yapamamış olur. Sanatçılar olarak bu sorun, yaratım sürecinde doğal olarak umurumuzda değildir, ancak eserlerin dolaşım döngüsünü anlatmak açısından faydalı bir örnek olacağı kanaatindeyim.

Todd Serlin, Smith Contemporary tarafından fuarda yer verilen Body Count serisinde insan formunu tek ve kesintisiz bir çizgiye indirgeyerek, varlık ile yokluk arasındaki o tekinsiz sınırda gezdiriyor. Weegee’nin suç mahalli fotoğraflarından ve Richard Hambleton’ın sokak müdahalelerinden izler taşıyan bu tebeşir benzeri silüetler, ilk bakışta bir ölümü çağrıştırsa da aslında yaşamın en saf ve dirençli hâlini temsil etmeyi amaçlamış. Figürlerin içini tamamen boş bırakarak kimliği anonimleştiren Serlin, izleyiciyi "herkes" kavramıyla yüzleştirerek; detaylardan arındırılmış bu hatlar sayesinde korku, din, cinsellik ve ölümlülük gibi evrensel temaları akışkan bir hâle büründürüyor. Bu yüksek kontrastlı, sert ve kararlı çizgiler, ışığı emen siyah bir zemin üzerinde parlayarak, bir boşluktan ziyade hayal gücü ve empati için aktif bir alan açtığından; her figür, hem hiç kimse hem de hepimiz olma potansiyelini aynı anda taşıyor.

COL Gallery tarafından izleyici ile buluşturulan Terran (Saakwaynaamah’kaa) Last Gun’ın pratiği, Piikani modernizmini çağdaş soyutlamanın merkezine yerleştirirken, görsel dili bir direniş ve süreklilik alanı olarak yeniden kurgulamış. Sanatçı, Blackfoot konutlarındaki (painted lodges) gökyüzü, yer ve ruh katmanlarını temsil eden kadim geometrik düzenlemeleri, günümüzün minimalist estetiğiyle buluşturarak on binlerce yıllık bir mirası bugüne taşıyor. Özellikle sömürgeci bürokrasinin ve mülkiyet kayıtlarının sembolü olan antik muhasebe defterlerini (ledger paper) tuval olarak kullanması, bu eserlere derin bir politik katman ekleyerek; vergi ve borç kayıtlarının üzerine işlenen canlı renk alanları, kolonyal hafızayı yerli görsel egemenliğine dönüştürmüş. TLG geometriyi, içerikten yoksun bir form arayışı değil; aksine toprağa, kozmosa ve kültürel anlatılara kopmaz bağlarla düğümlenmiş, anlamla yüklü bir sessiz manifesto olarak karşımıza çıkarmış.

Yönetimsel anlamda fuar, oldukça tatmin edici tasarlanmış. Yürüyüş rotası, kat planına ihtiyaç duymadan sezgisel olarak, her şeyi görebileceğiniz bir güzergaha sahip. VIP önizleme, birçok açılışın aksine, hiç de boğucu hissettirmeyen ferah bir deneyime olanak tanıyor.

• Galerilerin birçoğu oldukça profesyonel ve zaten çalışmakta, sergilemekte oldukları sanatçıları fuara taşımışlar. Arada kalan bazılarının çalışma prensipleri ise, fuardan kiraladıkları galeri stantlarını metrekare olarak sanatçılara satıp, satışı ters yönde garantilemek.

Galerinin varlık amacı, gelirini sanatçıdan aldığı ücretle kazanmak değildir, zaten profesyonel bir galeri sanatçıdan komisyon dışında bir ücret talep etmez. Galeri, insan ilişkilerini organize etmek suretiyle, kurduğu potansiyel alıcı ve sanatsever ağını, sergi dönemlerinde mekanına çekmekle yükümlüdür. Satış, burada yapılır; sanatçı ile galeri anlaştıkları komisyon gibi giderleri kendi aralarında bölüşür. Bunun aksine, galeri gelirini sanatçıdan talep ettiği alan kirasından sağladığında, çalışma amacı sona ermiş ve ağ kurmasına ya da onları alana davet etmesine, satış yapılmasına büyük ölçüde gerek kalmamış olur.