Duende

1961’den itibaren Almanya’ya giden işçiler, oy kullanmak için beklediler ama siyaset yapmak için sandığı beklemediler. Nermin Abadan-Unat, Gündüz Vassaf, Ayhan Kaya, Fatma Aydemir ve Ece Temelkuran’ın kitaplarının izinde, Ford grevinden Cem Özdemir’in eyalet başbakanlığına, vatandaşlık reformlarından AfD’nin yükselişine uzanan altmış beş yılı okuyoruz. Aynı sorular hâlâ gündemde: Kim “Alman”? Neresi “vatan”?

Kitapların izinde Almanya’da misafirlikten söz sahipliğine: Neresi sıla bize, neresi gurbet?

🍽️ Kimin mutfağına giriyoruz? İstanbul’un pazarlarını, baharatlarını ve malzemelerini Japon mutfağının gözünden okuyan iki Michelin yıldızlı şef Kanji Kobayashi’nin. Reyhan Ülker, apéro için Kobayashi’yle İstanbul’da karşılaştığı tatları ve iki mutfak arasındaki beklenmedik yakınlıkları <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/sef-kanji-kobayashinin-istanbul-notlari" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuşuyor</a>.📷 Neye&nbsp;bakıyoruz? 1930’ların Mısır ve Japonya’sından Tibet’e ve Antarktika’ya uzanan, Erbak ailesinin üç kuşağına ait fotoğraf arşivine. Elif Bayram, Duende için Ceylin Erbak Aytekin’le 96 yıla yayılan arşivin nasıl oluştuğunu ve kuşaklar arasında neyin aktarıldığını <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/uzaklar-kusaklar-bakislar-bir-aile-arsivinden-dunyaya-bakmak" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuşuyor</a>.🧳 Neyin&nbsp;izini sürüyoruz? Türkiye’den Almanya’ya “misafir işçi” olarak gidenlerin taşıdığı Türkçenin, kuşaklar içinde Almancayı dönüştürmesinin. Yasemin Kaya ve Utku Özer, Bekir Yıldız’dan Aras Ören’e, 'Emine' Sevgi Özdamar’dan Fatma Aydemir’e uzanan 60 yıllık göç edebiyatını <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/bavuldaki-dil-turkceden-almancaya-goc-edebiyati-kusaklar" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">inceliyor</a>.🖼️ Nereye gidiyoruz? Ugo Rondinone’nin neon renkli taş heykelleriyle gün doğumu ve gün batımı suluboyalarını buluşturduğu the sun and the mountain sergisine. Yaren Serra Akgün, sanatçının dağ, güneş, zaman ve ortak hafıza etrafında kurduğu dünyaya <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/dag-gunes-ve-zaman-ugo-rondinone-yeniden-istanbulda" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bakıyor</a>.🎧 Kimi dinliyoruz? Sesin yanı sıra titreşim, beden hareketi, ışık ve işaret dili üzerinden müziği nasıl deneyimlediklerini öğrenmek için Moon Deaf Music üyelerini. Eda Solmaz, grup üyeleri ve uzmanlarla konuşarak işitme engellilerin müzikle kurduğu çok duyulu ilişkiyi <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/ritmi-bedenle-hissetmek-isitme-engelliler-muzigi-nasil" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">inceliyor</a>.🎬 Kiminle konuşuyoruz? Kız ve Yakın&nbsp;filmlerinin ardından ilk kez bir savaş filmiyle Cannes’a dönen Belçikalı yönetmen Lukas Dhont’la. Müge Turan, Dhont’la Korkak'ı, erkeklik meselesini ve daha büyük ölçekte film yapmanın beraberinde getirdiklerini <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/lukas-dhont-gecmis-megerse-cok-modernmis" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuşuyor</a>.🎨 Neyi tartışıyoruz? Sanat fuarlarının şehirdeki rolünün nerede başlayıp nerede bittiğini. Elif Bayram, Contemporary Istanbul’dan yola çıkarak fuarların galeriler, sanatçılar, kurumlar ve kent arasındaki ilişkide üstlendiği rolü <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/kapilar-kapandiktan-sonra-baslayan-mesai-fuarin-rolu-nereye" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">inceliyor</a>.

Aposto Gündem

<img src="https://images.aposto.com/2026/9/5/1790949955396.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.54" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bavuldaki dil: Türkçeden Almancaya göç edebiyatı kuşaklar boyunca nasıl değişti?</h1>1960’ların başında Sirkeci’den Almanya’ya giden trenlere binenler birkaç yıl çalışıp dönmeyi düşünüyordu. Ama bavullarda yalnızca eşya değil, dil ve kültür de taşındı. Bekir Yıldız’dan Aras Ören’e, ‘Emine’ Sevgi Özdamar’dan Fatma Aydemir’e uzanan 60 yılı aşkın edebiyat geleneği “misafir işçi”nin Almancayı nasıl içeriden dönüştürdüğünü ve sonunda o dili kendi evi hâline getirdiğini anlatıyor.Yazı: Yasemin Kaya ve Utku ÖzerSirkeci Garı, 60'ların başı. Peronda birbirini tanımayan ama aynı şeyleri taşıyan insanlar var: Bir tahta bavul, bir sağlık raporu, cepte bir tren bileti. Trenler batıya, Münih’e, oradan fabrikalara kalkıyor. Kimse uzun kalmayı düşünmüyor; iki yıl, belki üç, belki araba parası biriktirilecek, belki borç kapatılacak, belki biraz birikimle dönülecek.&nbsp;Bekir Yıldız'ın&nbsp;Türkler Almanya'da romanı işte bu perondan, bu kalabalığın içinden başlar:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“İşte o gün, bu hava içinde bizleri götürecek trene, fırınlara saldıran aç insanlar gibi hücum ettik. Bir zamanlar atalarımız kılıçlarıyla Avrupa'ya sahip olmuşlar, şimdi bizler, pasaportlarımızla sığmıyoruz.”</blockquote>O peronda kimsenin fark etmediği bir şey daha vardı: Bavullarda eşyanın yanında dil de, kültür de taşınıyordu. Fakir Baykurt yıllar sonra,&nbsp;Aras Ören'in&nbsp;Berlin Üçlemesi'ne yazdığı önsözde, Ören'in bavulunda getirdiği kültürü yeni kazanımlarıyla yoğurduğunu söyler. Aynı önsözde Baykurt, peronda başlayan hikayenin devamını tek cümleye sığdırır:&nbsp;"’İki yıl için’ diye getirilmişler, ‘beş yıl için’ diye avutulmuşlar, yirmi yıl geçmiş, ‘nedense’ dönmemişler."&nbsp;O "nedense"nin içine altmış yılı aşkın bir zaman sığdı.İsviçreli yazar Max Frisch 1965'te, ülkesine çalışmaya gelen İtalyanlar için&nbsp;"İşgücü çağırdık, insanlar geldi" diye yazmıştı. Münih'e giden trenlerden de işgücü değil, insan indi. “Misafir” oldukları düşünülen o işçiler dönmedi, kaldı, üstelik ailelerini getirdiler, kimilerinin orada çocukları oldu. O çocuklar rüyalarını Almanca gördü. Ve kimsenin baştan planlamadığı bir şey oldu: Bu hayatların içinden doğan edebiyat, Almancayı da değiştirmeye başladı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Misafirin diliyle konuşmak</h2>Bütün hikaye bir kelimeyle başladı: Gastarbeiter, yani “misafir işçi”. Almanya’nın 1955-1973 arasında İtalya, İspanya, Yunanistan, Türkiye gibi ülkelerden getirdiği işçilere verilen ad. Adın içinde bir geçicilik, bir tür son kullanma tarihi var. Misafir kapıdan girer, çayını içer, kalkar gider; Türkçede bir de misafirliğin kısası makbuldür, deriz. Yani kelime, kalıcılığı en baştan reddeder. Gelene de şunu fısıldar: Burada belli bir süre kalacaksın ama sen buranın asli unsuru değilsin.&nbsp; <p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#e06535" color="#000000" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#e06535 !important;color:#090909 !important" href="https://aposto.com/s/bavuldaki-dil-turkceden-almancaya-goc-edebiyati-kusaklar?a=customButton" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(224, 101, 53) !important; color: rgb(9, 9, 9) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">YAZININ DEVAMI</a>

Fatma Aydemir ile ilgili hikayeler