Anlatıcı: Hazal Yılmaz &amp;&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/elifbay/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Elif Bayram</a>.Mahalleyi şehre açan; tramvay, vapur, metro, marmaray ve otobüs hatlarının ortasında, istilacı otellerin hedefi Sirkeci’de, şu sorulara cevap aramak mümkün: “Turistik lokasyonlarda günlük yaşam diğerlerinden farklı mı?”, “Turizmden kim kazanır, kim kaybeder?”, “Turizm, turizmi sürdürebilir mi?”, “Turizm denklemi nasıl oluşuyor, ne değişken, ne sabit?”. “Mahallenin sabitleri: kepenk açanlara 'Günaydın' diyenleri; içleri işlevsizleştirilse, dış cepheleri köhneleşse de kolonlarıyla toprağa köklenen binaları; nefes alan öğeleri, turizmle yaratılan ileri dönüşümde hikâyelerini anlatmaya ve yaşamaya devam edebiliyor mu?”Bugün Sirkeci’de Vedat Tek tarafından 1905-1909 arasında yapılmış Postane Binası’nın Kütahya çinileriyle süslü cephesindeki giriş kapısı üzerinde eski yazıyla “Posta Telgraf Nezareti” yazıyor. Sabit. Bir dönem İstanbul Radyoevi olarak hizmet veren binanın içinde iletişim tarihi hakkında bilgi veren bir de müze var. Diğer sabit. Sirkeci Garı’nın vitray pencereleri, görüş alanımız dışında kalan ön cephesi; hem Miladi hem de Rûmî takvime göre yazılmış açılış tarihinin olduğu yan cephesi. Sabit. Mimar Kemaleddin’in yaptığı, 1990’ların sonunda adliye binası olarak kullanılmak üzere boşaltılan, harabe hâline geldikten sonra 2005’te Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından kiraya verilen sonra da otele dönüştürülen <a fr-original-style="" href="https://kulturenvanteri.com/tr/yer/dorduncu-vakif-hani/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Dördüncü Vakıf Hanı</a>. Bakılmış, onarılmış sabit. 250 yıl önce konar-göçerlerin dinlenme yeri Muhsinzade Hanı’nda, bugün <a fr-original-style="" href="https://olden1772.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Olden 1772</a> restoran görevini devralmış, sabit. Yeni Camii ya da diğer adıyla Valide Sultan Camii 1663’ten beri, sabit.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Turizm turizmi sürdürebilir mi?</h2>İçindeki canlılarla hayat bulan şehirlerin, mahallelerin ve yapıların dönüşümü, doğadaki tüm canlıların döngüleri kadar kaçınılmaz. Peki bu dönüşüm; rant yerine insanı, harcama yerine üretimi önceliklendirerek ve köklerinden kopmak yerine toprağa yeni köklerle bağlanarak yaratılabilir mi? Bu dönüşüm hem değişken faktör ziyaretçiye hem görece sabit mahalleliye aynı anda hizmet edebilir mi? Sorunun cevabı kuşkusuz evet.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/3/4/1680788174350.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Turizm turizme ne yapabilir?<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Yakın bir zamanda Sirkeci’de art nouveau tarzının eşsiz örneklerinden, terkedilmiş Vlora Hanı, tıpkı çağdaşı Botter Han gibi yenilenerek sabiti ve yereli için bir üretim alanı; değişkeni ve ziyaretçisi için ilham kaynağı olabilir. Turizm, ziyaretçi ve mahalleliyi buluşturan; birbirinden öğrenme ekseninde tasarlanan çekim merkezleri etrafında şekillenebilir. Mahallenin sabitleri: ikonik veya işlevsiz, hatta çirkin bulunan yapıları çağın gerekliliklerine ve bölgede yaşayanların ihtiyaçlarına yönelik olarak yeniden tasarlanabilir. Böylelikle mahalleye yeni bir üretim ve “cazibe” merkezi kazandırılabilir. &nbsp;<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Şehirlerin merkezinde üzerine yeni hikâyeler yazılan, yeni işlevler kazandırılarak canlandırılan bazı yapılar:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neresi?&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.fruitmarket.co.uk/about-us/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Fruitmarket,</a> Edinburg</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neydi? Meyve, sebze hanı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne oldu? 1889 ve 1938’de tasarlanmış 2 ayrı bina Reiach and Hall Mimarlık tarafından birleştirilerek bugün genç sanatçılara alan açan bir kültür merkezine dönüştürülüyor; 2021’de Turner Ödülü’ne aday gösterilen Karla Black sergisiyle açılıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli? 20. yüzyılın önemli sanatçıları Richard Hamilton, Frank Stella, Willem de Kooning, Henri Cartier-Bresson ve David Hockney ile yeni yaratıcıları bir araya getiren bir alan olduğu için.&nbsp;</li></ul><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neresi?<a fr-original-style="" href="https://www.wiels.org/en/residency-programme" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;Wiels</a>, Brüksel</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neydi? 1930’da Adrien Blomme tarafından modernizmin en iyi örneklerinden biri, birahane olarak tasarlanıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne oldu? 2005-2008 yılları arasında geçirdiği renovasyon sonrasında içerisinde oditoryum, sanatçı rezidansları için odalar, kafe ve kitapçı olan bir kültür merkezi işlevi kazanıyor. Burada işlerini sergilemiş isimler arasında: Wolfgang Tillmans, Yayoi Kusama, Franz Erhard Walther, Mark Leckey, Luc Tuymans ve Rita McBride var.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli? 6 aylık rezidanslarda disiplinler arası çalışmalar yürüten sanatçılara alan açtığı için.</li></ul><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neresi?&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.ccat.uz/en/about" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">CCAT&nbsp;</a>Modern Sanat Merkezi, Taşkent</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neydi? 1917 Bolşevik Devrimi’nden önce 1912’de Wilhelm Heinzelmann tarafından Taşkent’in tramvay hattının dizelini karşılamak üzere kurulmuş santral.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne oldu? Bina şu an CCA LAB’de Taşkent’te üreten sanatçılarla diyalog sürdürüyor. Amacı Orta Doğu Modern sanatını anlamak, dünyaya ve bienallere alan açan bir merkeze dönüşmek.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli? Orta Asya kültürünü, bugün Taşkent’te ve çevresinde üreten sanatçıları desteklemek için kurulmuş olan labaratuvar sanat, sinema, mimari ve performans sanatları gibi konularda çalışmalar yürütüyor.&nbsp;</li></ul><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neresi?&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://v-a-c.org/en/ges2" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">GES-2 House of Culture, V-A-C Foundation</a>, Moskova</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neydi? 1904-1908 arasında yapımı devam eden, Vasili Bashkirov tarafından tasarlanmış bina, Kremlim’e tabiri caizse bir taş atımı uzaklıkta, tramvaylar için santral olarak planlanmış.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne oldu?&nbsp;Renzo Piano tarafından tiyatro, etkinlik, sinema ve atölyelerinde olduğu bir kültür merkezi olarak yeniden kurgulanıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli?&nbsp;Dans, deneysel müzik, kareografi ve tiyatro alanlarında çalışanlara rezidans programları sunduğu için.</li></ul><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neresi?<a fr-original-style="" href="http://kw-berlin.de/en/projects/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;KW Institute for Contemporary Art</a>, Berlin</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neydi?&nbsp;1794’de barok stilinde, kolektif bir yaşam alanı olarak hayal edilen bina, 1977’de&nbsp;margarin fabrikası görevini devralıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne oldu? 1991’de Klaus Biesenbach, Alexandra Binswanger, Philipp von Doering, Clemens Homburger ve Alfonso Rutigliano’nun ortak çalışmalarıyla bir kültür sanat merkezine dönüştürülüyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli? Sanatçı, yapıt ve izleyiciyi birleştiren bir espas olduğu için, The Berlin Sessions ve Statista gibi kurumlarla yaptığı iş birlikleriyle şehir, mekân ve yaşam ekseninde düşünmeye teşvik ettiğinden. En alt katındaki Pogo Bar’da herkese açık okumalar, film gösterimleri ve konuşmalarla diyaloğun bir parçası olduğundan.</li></ul>

Soli

Şehrin dönüşmesi kaçınılmazsa ne yapmalı? 

Yapıları ve işlevlerini yeniden düşünmek üzerine

Daha önce 1875’te Tünel’in açılma hikâyesini kısaca aktarmıştım: İstanbul’a yaptığı bir ziyaret sırasında şehri çok beğenip Galata-Karaköy ulaşımına bir çözüm bulmak isteyen Eugene-Henri Gavand, önce bir asansör sonrasında bir tünel sistemi tasarlamıştı. Bunu başardıktan sonraki hedefiyse Kumkapı-Ortaköy arası için bir metro hattı olmuş fakat finansal olarak bunun karşılanması söz konusu olmamıştı.&nbsp;Diğer proje girişimleri: Sadece bununla kalmayan metro girişimleri ilk olarak 1912’de kayda alındı. Fransa doğumlu mühendis L. Guerby, Topkapı-Şişli güzergâhı için bir hat önerse de şehir plancısı Henri Prost’unki gibi kendisinin önerisi de kabul edilmedi. Prost’un 1936’da önerdiği hattın başı Taksim sonuysa Beyazıt’tı. Haliç’in üzerinde yer alacak viyadüklü plan, Valide Sultan Camii’nin ihtişamını azaltabileceği için kabul edilmedi. Fakat bu planı esas alan Hollanda merkezli NEDECO (Netherlands Engineering Consultants), aynı hat boyunca eğimin dikkate alınarak zikzaklar çizilmesi gerektiğini belirtti. 1871’de kurulan İETT’nin 1952’de davet ettiği mühendis Marc Langevin, sunduğu raporda İstanbul’un o zamanki ulaşım problemlerine çözüm sunması için teklif yaptı. Fakat uygulamaya konulmayan bu proje serisinin ardından sırasıyla 1953, 1960, 1964 ve 1965 yıllarında farklı şirketler iş birliği yapmak istedi. 1968’de Sovyetler Birliği merkezli bir ekibin iki hat önerisiyse bugün benzer hatların hâlâ değerlendirilebileceğini gösteriyor: Beyazıt-Topçular ve Zincirlikuyu-Topkapı. Yine 1972’de çok uluslu bir karma ekip, 4. Levent-Karaköy hattının değerlendirilmesi gerektiğini işaret etti.Günümüzdeki durum: İstanbul Demiryolu/Tünel Danışmanlığı tarafından 1987’de projelendirilen hatlar ancak hayata geçirildi. İlk metro hattı da 1989’da açılan M1 hattıdır. Bunun ardından 2000’de beş duraklı Taksim-Levent hattı açıldı. İlk çalışmalara göre epey geç kalınsa da şehrin ihtiyacı sebebiyle toplu ulaşıma yapılan yatırımlar hızla devam ediyor.&nbsp; Bu hafta yeni metro hattı M7 kullanıma açıldı. Mecidiyeköy’den Mahmutbey’e uzanan hat şehrin gizli merkezi gişelere de oldukça yakın. Hattın ikinci etabında Kabataş’tan Mecidiyeköy’e bağlanması amaçlanırken üçüncü etabında Mahmutbey-Esenyurt ve hatta Beylikdüzü’ne uzanması söz konusu. Üçüncü etabın ne zaman biteceği tam olarak bilinmese de Yuvam Bahçeşehir’in açıklanmasıyla değişecek çehreden daha önce <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYTRmMGY2M2IyMThlMDAwNzQzOTQ2ZCZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmFwb3MudG8lMjUyRmklMjUyRmFoLW5lcmVkZS1vLWVza2ktaXN0YW5idWw="">bahsetmiştim</a>. Bir yapılaşmanın açılması beraberinde ulaşım ihtiyacı doğurduğu için metro hattının aynı zamanlarda uzanacağını tahmin edebiliriz. Elbette bütün bunlar olurken kalabalık bir metropolün başka projeleri de hayata geçirilebilir.&nbsp; Kaynak Mehmetoğlu Güneş, B., (2008) Tarihî Kent Merkezlerinde Metro Yapımı ve Arkeolojik Değerleri Koruma İlişkisi; İstanbul Tarihî Yarımada Örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.&nbsp;

Valide Sultan Camii ile ilgili hikayeler