1,5 Derece Sınırını Aşıyoruz: Peki, Geri Dönüş Hala Mümkün mü?

Dr. Çağla Kettner

Küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlandırmak, yıllardır uluslararası iklim müzakerelerinin en önemli hedeflerinden biri. Ancak bilim insanlarının son değerlendirmelerine göre dünya bu sınırı aşma yolunda ilerliyor. Üstelik mevcut iklim politikaları, ısınmayı güvenli kabul edilebilecek seviyelerde tutmak için yeterli değil. Peki, bu durum geleceğimiz için ne anlama geliyor?

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) Ekim 2026'da yayımladığı Salım Açığı Raporu 2026, küresel iklim mücadelesinin geldiği noktayı ortaya koyuyor. Rapora göre, mevcut politikaların sürdürülmesi halinde küresel sıcaklık artışı bu yüzyıl içinde sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 2,8 dereceye ulaşabilir. Ülkelerin açıkladığı iklim taahhütleri eksiksiz uygulansa ve benzer çabalar devam etse bile bu artışın yaklaşık 2,6 dereceyle sınırlı kalması bekleniyor. Bu tahminler, 2015 yılında kabul edilen Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefinden oldukça uzak olduğumuzu gösteriyor.

Her Ondalık Derecenin Bir Bedeli Var

İlk bakışta 1,5 ile 2,8 derece arasındaki fark küçük görünebilir. Ancak küresel ortalama sıcaklıktaki bu fark, milyonlarca insanın yaşam koşullarını değiştirebilir. Daha sık ve şiddetli sıcak hava dalgaları, uzun süreli kuraklıklar, yoğun yağışlar, seller ve orman yangınları, artan sıcaklıklarla birlikte büyüyen riskler arasında yer alıyor. Tarımsal üretimde yaşanabilecek kayıplar, su kaynakları üzerindeki baskı ve sağlık sorunları ise iklim değişikliğinin günlük yaşamımıza yansıyan sonuçlarından yalnızca birkaçı.

Üstelik bu etkiler toplumun tüm kesimlerini eşit biçimde etkilemiyor. İklim krizine en az katkıda bulunan düşük gelirli topluluklar, çocuklar, yaşlılar ve savunmasız bölgelerde yaşayan insanlar çoğu zaman en ağır sonuçlarla karşı karşıya kalıyor.

İklim biliminde her ondalık derece önemlidir. Çünkü sıcaklık artışındaki küçük bir fark bile aşırı hava olaylarının şiddetini, ekosistemlerin dayanıklılığını ve insanların yaşam koşullarını önemli ölçüde etkileyebilir.

Geri Dönüş Mümkün, Ama Her Şey Geri Alınamaz

UNEP raporu, küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyi geçici olarak aşmasının artık beklendiğini ortaya koyuyor. Raporda değerlendirilen en düşük aşım senaryosunda, sıcaklık artışı yüzyılın ortalarında 1,7-1,8 dereceye ulaştıktan sonra 2100 yılına kadar yeniden 1,5 dereceye veya altına indirilebilir. Ancak bu son derece hızlı salım azaltımları gerektiriyor.

Bu senaryoya ulaşabilmek için küresel sera gazı salımlarının 2025 seviyelerine kıyasla 2030'a kadar yüzde 18, 2035'e kadar yüzde 45 ve 2040'a kadar yüzde 69 azaltılması gerekiyor. Buna ek olarak atmosferden büyük miktarda karbondioksitin uzaklaştırılması ve kalıcı olarak depolanması gerekecek. Ancak bu teknolojilerin gerekli ölçekte uygulanıp uygulanamayacağı henüz belirsiz.

Dahası, sıcaklıkların gelecekte yeniden düşürülmesi, yaşanan tüm zararların ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Bazı buzulların kaybı, türlerin yok olması ve ekosistemlerin bozulması insan ömrü ölçeğinde geri döndürülemez sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle 1,5 derece sınırının ne kadar aşıldığı ve aşımın ne kadar sürdüğü büyük önem taşıyor.

Gözler Antalya'da: COP31

9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), bu bilimsel uyarıların siyasi kararlara dönüşüp dönüşmeyeceğinin sınanacağı önemli bir toplantı olacak.

Konferansta ülkelerin sera gazı salımlarını azaltma hedefleri, fosil yakıtlardan uzaklaşma, iklim değişikliğine uyum ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak finansal destek gibi konular ele alınacak. Ancak geçmiş iklim zirveleri, uluslararası anlaşmaların ve verilen sözlerin tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.

Yenilenebilir enerji teknolojilerindeki ilerlemeler ve bazı ülkelerde uygulanan başarılı iklim politikaları, salımları azaltmanın mümkün olduğunu kanıtlıyor. Buna rağmen küresel ölçekteki dönüşüm, gerekli hızın oldukça gerisinde kalıyor. COP31'in başarısı da yalnızca açıklanan yeni hedeflerle değil, bu hedeflerin somut, ölçülebilir ve kalıcı uygulamalara dönüşmesiyle değerlendirilmeli.

Gelecek Henüz Kaybedilmedi

Bilim insanlarının uyarıları giderek daha açık hale geliyor: İklim değişikliğinin etkilerini gelecekte yaşayacağımız uzak bir tehlike olarak görmek artık mümkün değil. Bugün alınmayan kararların bedelini, önümüzdeki yıllarda daha sık yaşanan aşırı hava olayları, kaybolan ekosistemler ve artan toplumsal eşitsizliklerle ödeyeceğiz. Üstelik bazı kayıpları geri döndürmek mümkün olmayacak.

Ancak bu tablo, mücadeleden vazgeçmemiz gerektiği anlamına gelmiyor. Küresel ısınmayı sınırlandırmak için önümüzde zorlu bir yol olsa da önleyebileceğimiz her ondalık derece, korunabilecek yaşamlar ve ekosistemler anlamına geliyor. Bunun için bireysel çabaların ötesinde, hükümetlerin ve büyük şirketlerin somut, hızlı ve hesap verebilir adımlar atması gerekiyor.

İklim krizinde artık kolay çözümler ya da kaybedecek zaman yok. Ama hala yapabileceğimiz çok şey var. Umut, her şeyin iyi olacağına inanmak değil; durumun ciddiyetini bilerek, daha kötüye gitmesini önlemek için mücadele etmektir.