İklim Krizi Bedenimize Ne Yapıyor?

Kıvılcım Pınar Kocabıyık

İklim krizini düşündüğümüzde çoğumuzun aklına benzer görüntüler geliyor: Kuruyan göller, yanan ormanlar, eriyen buzullar, aşırı hava olayları… Peki ya göremediklerimiz?

Daha sıcak gecelerde bozulan uykumuz, uzayan polen mevsimleriyle ağırlaşan alerjilerimiz, sıcaklık ve nemin kalbimize bindirdiği yük, değişen iklim koşullarıyla farklı coğrafyalara yayılan enfeksiyon hastalıkları…

İklim krizi yalnızca çevremizde yaşanmıyor. Bedenimizde de yaşanıyor.

Ve belki de bu yüzden iklim krizini konuşurken artık daha fazla vurgulamamız gereken bir gerçek var: İklim krizi aynı zamanda bir sağlık krizidir.

Üstelik bu sağlık krizi gelecekte karşılaşacağımız bir tehdit değil. Bugün, yaşadığımız şehirlerde, evlerimizde, okullarımızda ve iş yerlerimizde etkilerini göstermeye başladı.

Sağlığımızı değiştiren görünmez etkiler

İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerini çoğu zaman seller, orman yangınları veya aşırı sıcakların yol açtığı acil durumlarla ilişkilendiriyoruz. Oysa etkiler bunlarla sınırlı değil.

Aşırı sıcaklar kalp ve damar sistemimizi zorluyor, kalp krizi ve inme riskini artırabiliyor. Yüksek sıcaklık ve nem, vücudumuzun kendini soğutmasını güçleştiriyor. Özellikle kronik hastalığı olanlar ve yaşlılar için ciddi sağlık riskleri oluşturuyor.

Değişen sıcaklık ve yağış düzenleri, sivrisinek ve kenelerle taşınan bazı hastalıkların görüldüğü coğrafyaları etkiliyor. Uzayan polen mevsimleri, artan nem ve küf oluşumu astım ve diğer solunum yolu hastalıklarını ağırlaştırabiliyor.

Üstelik iklim krizinin etkileri fiziksel sağlığımızla da sınırlı değil. Araştırmalar, yüksek sıcaklıkların uyku kalitesini, bilişsel performansı ve ruh sağlığını olumsuz etkileyebildiğini gösteriyor. İklim kaynaklı afetlerin yarattığı travmaların yanı sıra, gündelik yaşamda maruz kaldığımız çevresel koşullar da psikolojik iyilik hâlimizi etkileyebiliyor.

Bir başka önemli mesele ise bu etkilerin herkese eşit dağılmaması. Çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı olanlar, açık havada çalışanlar ve ekonomik açıdan kırılgan topluluklar daha yüksek risk altında. Dolayısıyla iklim krizi, mevcut sağlık eşitsizliklerini de derinleştirebiliyor.

Değişen iklime ne kadar hazırız?

Bugüne kadar iklim kriziyle mücadeleyi büyük ölçüde sera gazı emisyonlarını azaltmak üzerinden konuştuk. Elbette emisyonların azaltılması hem vazgeçilmez hem de son derece acil. Ancak bunun yanında, aynı ciddiyetle ele almamız gereken bir başka konu daha var: İklim değişikliğine uyum, yani adaptasyon.

Çünkü iklim krizinin etkilerini artık yaşıyoruz. Bir yandan bu krizin nedenleriyle mücadele ederken, diğer yandan değişen koşulların yarattığı sağlık risklerine karşı toplumlarımızı ve sistemlerimizi hazırlamak zorundayız.

Türkiye, sağlık hizmetleri, yetişmiş sağlık profesyonelleri ve kurumsal deneyimi açısından önemli bir birikime sahip. Ancak iklim değişikliğinin ortaya çıkardığı yeni ve giderek karmaşıklaşan risklere ne kadar hazır olduğumuz ayrı bir soru. Üstelik bu yalnızca Türkiye’nin değil, dünyanın pek çok ülkesinin karşı karşıya olduğu bir mesele.

Sağlık sistemlerimizin iklim değişikliğine dayanıklılığını artırmak için çok boyutlu bir dönüşüme ihtiyacımız var.

Hastaneleri ve sağlık tesislerini aşırı sıcaklara, sellere ve diğer iklim kaynaklı risklere karşı daha dayanıklı hâle getirmeli, sağlık altyapısını değişen iklim koşullarına uyum sağlayacak şekilde güçlendirmeliyiz.

Değişen sıcaklık ve yağış düzenlerinin hastalıklar üzerindeki etkilerini daha yakından izlemeli, iklim ve sağlık verilerini bir araya getirmeli, erken uyarı sistemlerini ve koruyucu sağlık hizmetlerini güçlendirmeliyiz.

Şehirleri de bu dönüşümün dışında düşünemeyiz. Yeşil alanlardan binaların tasarımına, su yönetiminden çalışma koşullarına kadar pek çok kararın doğrudan halk sağlığıyla ilişkili olduğunu kabul etmeliyiz.

Ve elbette eğitim. Geleceğin hekimlerini, hemşirelerini ve diğer sağlık profesyonellerini, değişen iklim koşullarının insan sağlığı üzerindeki etkilerini tanıyabilecek ve bu riskleri yönetebilecek bilgi ve becerilerle yetiştirmeliyiz.

İklim krizine uyum, yalnızca afetlere hazırlık değil; sağlık sistemlerimizi, şehirlerimizi ve yaşam biçimlerimizi değişen koşullara göre yeniden değerlendirmek demek.

COP31: Sağlığı iklim gündeminin merkezine taşımak

Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, iklim ve sağlık ilişkisini daha güçlü biçimde gündeme taşımak için önemli bir fırsat.

Ancak burada önemli olan, sağlığın uluslararası iklim müzakerelerinde ele alınmasının ötesinde, bu yaklaşımın kalıcı politikalara, eğitim programlarına ve somut uygulamalara dönüşmesi.

İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerini yalnızca sağlık sektörünün sorumluluğu olarak da göremeyiz. Çevre, şehircilik, eğitim, tarım, hukuk, çalışma hayatı ve sosyal politikalar arasında daha güçlü bir eşgüdüme ihtiyacımız var. Çünkü sağlığımızı belirleyen koşulların önemli bir bölümü hastanelerin dışında şekilleniyor.

Yuvam Dünya çatısı altında yürüttüğümüz İklim Kliniği çalışmalarında da bu bütüncül yaklaşımı benimsiyoruz. Bilimsel araştırmaları, eğitimi, toplumsal farkındalığı ve kamu politikalarını birbirini tamamlayan alanlar olarak görüyoruz.

İnsan sağlığının, hayvan sağlığından ve ekosistemlerin sağlığından ayrı düşünülemeyeceğini ortaya koyan Tek Sağlık yaklaşımı da bize tam olarak bunu hatırlatıyor.

İklim krizinin nedenleriyle mücadele etmek ve değişen koşullara uyum sağlamak, birbirinin alternatifi değil; birlikte yürütülmesi gereken iki temel sorumluluk.

Çünkü iklim krizi yalnızca nasıl bir gezegende yaşayacağımızı değil, o gezegende ne kadar sağlıklı yaşayabileceğimizi de belirliyor.