Basketbol sahasından sokağa ve sahneye

Bir sporcu ile ayakkabısı arasındaki bağ, sporcunun kariyerinde büyük bir faktör olabilir. Ayakkabılarınız daha verimli oynamanıza yardımcı olan unsurlardan biridir ve kötü bir ayakkabı oyununuzu hem iyi hem de kötü etkileyebilir. NBA oyuncuları söz konusu olduğunda, spor ayakkabıları da kişiliklerinin ve statülerinin bir uzantısı olarak görülebilir. Michael Jordan ve “Air Jordan” ı veya Kareem Abdul-Jabbar ve “Adidas Superstars” ı gibi.

Ayakkabı endüstrisi, özellikle sneakers hip-hop ve sporun bir araya geldiği ve kültürel zamanın ruhunu kontrol ettiği bir araca dönüştü. Basketbol ayakkabıları bir zamanlar olduğu gibi satış fenomeni olmasa da, Jordan'ın retro sürümleri hala piyasanın büyük bir bölümünü oluşturuyor. 

İlk basketbol ayakkabısı Chuck Taylor

1917’de basketbol için ilk ayakkabı tasarımı başladı ve ilk basketbol ayakkabısı doğdu. Dört yıl sonra ise, basketbolcu Charles “Chuck” Taylor şirkete satış elemanı olarak katıldı ve etkisi her açıdan muazzamdı. Ancak ayakkabıların popülaritesi basketbolla sınırlı kalmayıp, ilk çıkışından bu yana basketbolcular, olimpiyat takımları, punk rockçılar ve grunge rockçılar, James Dean, Kurt Cobain, Karl Lagerfeld, Andy Warhol ve Patti Smith gibi isimler de hayranı oldular.

Ayakkabının müzikal alt kültürle olan ilişkisine rağmen, Chuck Taylor'ın kendisinin de oynadığı ve hayranı olduğu basketbol için giyilmeye başladı. 1960'lara gelindiğinde, amatör ve profesyonel basketbolcuların %90'ı bir çift ayakkabı giyiyordu, o da tüm serseri stili ile Chuck Tyler idi. Popülaritesi basketbol sahalarının ötesine geçti — bu on yıl boyunca Converse, ABD spor ayakkabı pazarının %80'ini kontrol etti. Spor ayakkabı giymenin isyankar olduğu dönemlere düzene en güçlü karşı çıkışı Converse ile gerçekleştiriyorlardı. Ramones’in davulcusu Tommy Ramone SPIN'e “60'lı ve 70'li yıllarda spor salonunun dışında spor ayakkabı giymek hâlâ isyankardı ve bunu yapmak düzen karşıtıydı.” dedi.

^Ramones

Converse, 2008'deki 100. yıl dönümü için Ramones, Kurt Cobain ayakkabısı ve The Clash'a özel ayakkabılar çıkardı — aslında All Stars giyen kişilerdi. Ayakkabı basketbol sahalarından müzik sahnesine bir geçiş yapmıştı. Sadece rock değil, diğer müzik türleri de Chuck Taylor rüzgarı esmeye başladı. Hip hop özellikle Chuck Taylors için çok kolay bir şıklık ve sokak görüntüsü elde etmesini açısından tercih ediliyordu.

Spor giyim teknolojisi yıllar içinde geliştikçe ve diğer markalar piyasaya sızdıkça, Chuck Taylor All Stars sahada daha az görülmeye başladı. Bunun yerine, basketbol dünyasının dışında yepyeni bir önem kazandılar ve daha çok gündelik bir yaşam tarzı ayakkabısı haline geldiler. All Stars kendini ifade etmenin bir sembolü haline geldi ve kaykaycılardan öğrencilere kadar herkes tarafından giyildi. Andy Warhol ve Kurt Cobain gibi ikonlar bile ayakkabının hayranıydı. Chuck Taylor All Star'a zamansız çekiciliğini veren de budur – bir spor ayakkabıdan daha fazlasıdır, kökleri tarihe, duyguya ve kültüre dayanmaktadır. Chuck Taylor, bir basketbol ayakkabısı olarak saltanatını geride bırakmış olsa da gündelik bir yaşam tarzı ayakkabısı olarak yeni bir hayat buldu.

“ Mesele zıplamaktı.” 

^{Michael Jordan/nba.com}

70 ve 80’ler Kareem Abdul-Jabbar  ya da Walt Frazier gibi süper yıldız olmuş basketbolcular için özel tasarlanan ayakkabılar şehir modasının merkezine yerleşti. — Frazier, o kadar yerleşti ki hala bir moda ikonu ama bu başka bir yazının konusu. Nike bu sayede Air Jordan markasını yarattı. 

“Air”  teknolojisini ilk olarak koşu ayakkabılarında hayata geçirdi ve orta tabana girişi, basketbol spor ayakkabıları için devrim niteliğinde bir konsept oldu. Konsepti hayata geçirmekle görevlendirilen tasarımcı Bruce Kilgore ve bir uzay mühendisi, projeyi yürüyüş botlarından ilham alan ve ayak bileklerine bağlanan yüksek üst bir siluetle hayata geçirdi. Air Force 1 adı verilen bu basketbol ayakkabısı 1982'de piyasaya sürüldü.

Nike ayakkabı teknolojisini ayakların performansını artırmaya yönelik geliştirmeye yönelerek basketbolcuların iyi bir tercih olduğunu fark etti. Michael Jordan için oyun oynarken mesele zıplamaktı. Ve tasarımcı Tinker Hatfield için şunları söylemişti: “Ben oyun oynarken mesele zıplamaktı o yüzden ikimiz arasındaki sinerjiyi ve tamamlayıcıyı yakalamak kolay oldu.”  — Çünkü, Tinker da gençliğinde sırık atlamacıydı.

Tinker Hatfield: “Ayaklarınıza ne kadar iyi bakarsanız kan akışınız, uyum ve rahatınız ne kadar iyi olursa kadar iyi oynarsınız. Serbest atış için bekliyorken ayakkabılarınız gevşese ayaklarınıza kan gitse ve ayaklarınız biraz dinlense harika olmaz mı? Kişi serbest atış yapar yapmaz ayakkabılar bunu anlasa?” 

Tinker tasarımıyla basketbol sahasında geleceğin ihtiyaçlarını görmek istemişti ve başarmıştı. Air Jordan’ların sistemini bir atlet ve tasarımcı olarak geliştirdi. Aynı zamanda Michael Jordan'ı da yanına alarak basketbolcuların bir ayakkabıdan beklediği bütün ihtiyaçları karşılamaya çalıştı.

• NBA Dunk Contest 1988: Jordan ve ayakkabıları spor tarihinin en ikonik karelerinden birine imza attı. Serbest atış çizgisinden yükseldiği ünlü fotoğrafta ayağında Air Jordan 3 var. Çünkü MJ için en önemli meselelerden biri zıplamaktı. 

Air Jordan XI: Bir ayakkabının hem işe yarar hem de şık olmasını nasıl sağlarız sorusuna da en net cevap Air Jordan XI ile verildi. Artık Michael Jordan takım elbiselerinin altına da spor ayakkabı giyebilirdi. 1995 yılında Jordan basketbola geri döndüğünde yeni bir çift ayakkabı giyeceği bile anons edilmişti. Ayakkabıların yapılış sürecinde her şeyden ilham alınabilir; 2. Dünya Savaşı pilotlarından, bir panterden, smokinden, siyah yüksek topuklu bir stilettodan ya da mimarîden. Ancak Tinker'ın asıl ilham kaynağı hep Jordan'ın ta kendisi ve onun oyunu oldu.

^{Tinker Hatfield ve Michael Jordan/ Sotheby's}

Michael Jordan: “Dönüşlerim ve çevikliğim yüzünden ayakkabıların sağ ve sol tarafını eskitirdim. Yaşam tarzı olan bir ayakkabı istedim. Basketbol oynayabileceğiniz ama gün sonunda smokin altında da giyebileceğiniz bir ayakkabı.” 

Tinker bunu “Doğru sporcuyla çalışıyorsanız tüm spor algısına meydan okuyabilirsiniz” diyerek açıklayacaktı. — Doğru ve şık!

Jordan ve Tinker’ın bir meselesi de neyin havalı olduğunu belirlemekti. Tinker tasarımcı olarak modaya yön veriyordu, Jordan ise sahalara ve oyuna. Ancak MJ, Air Jordan'la beraber basketbolcuların ötesinde insanların da dikkatini çekmeye başlamıştı. Tinker; ayakkabıları tasarladığı süreçte Jordan ile görüştüğünü ve kişiliğinden bir şeyler katmaya çalıştığının altını çiziyor. Onun için ayakkabının sahip olduğu hikâye ve taşıdığı mesajlar hep önemli oldu.

Ayakkabılar, bir basketbol sahasını gıcırdatarak uzun süredir popüler kültüre egemen oldu. Evet, sadece bir gıcırtı sesiyle. Parke gıcırtısını duyup basketbolu anımsamayan yoktur diye düşünüyorum. Basketbolda bir gelenek ve miras olan ayakkabı kültürünün yansımaları daima ilgi çekici ve en önemli reklam malzemesi. Kültürel kodlar ne olursa olsun basketbolun sirayet ettiği her alanda etkisini görebilirsiniz.