'Kış Kurdu'nun ıskaladığı hikaye: Novak Djokovic aynada kimi görüyor?

Punto Punto, gazetecilikten beslenirken, spor kültürünü şekillendiren olayları neden ve sonuçlarıyla geniş perspektiften ele alır. Futbol, tenis, atletizm, voleybol ve basketbol başta olmak üzere tüm atletik branşların etrafında gelişen hikayeler, gelen kutunda.
Geçen hafta Amazon Prime Video'da yayımlanan Novak Djokovic: The Wolf in Winter (Novak Djokovic: Kış Kurdu) belgeseli, başkarakterinin açık deniz kıyısında bağdaş kurup meditasyon yaptığı bir sahneyle başlıyor. Djokovic gözlerini kapatmış, dalgaların sesini dinliyor. Özgürlükten ve bırakmayı bilmenin erdeminden söz ediyor. Tenis tarihinin gördüğü en inatçı adam, bırakmanın bilgeliğini anlatıyor.
- İyi bir başlangıç bu. Hatta belgeselin 91 dakika boyunca işleyeceği çatışmayı tek başına kurabilecek kadar iyi: Her şeyi kazanan, bütün rekorları kıran, rakiplerini geride bırakan biri neden hâlâ bırakamaz?
Ne var ki Kış Kurdu, daha ilk dakikalarında bulduğu bu sorunun peşinden gitmiyor. Onun yerine güvenli bir yolu seçiyor. Sırbistan’daki çocukluk yılları, savaş, ailesinin fedakarlıkları, Almanya’ya gidişi, Federer ile Nadal’ın arasına dalışı, dünyanın bir numarasına dönüşmesi, 2022 Avustralya Açık vakası… Djokovic’in kariyerini yirmi yıldır izleyenlerin bildiği hikaye, sıradan arşiv görüntüleri ve ünlü tanıklarla yeniden anlatılıyor.
- Ortaya çıkan, kötü bir belgesel filmden daha da can sıkıcı: Novak Djokovic gibi huzursuz, çelişkili ve zaman zaman insanı öfkelendiren bir karakter hakkında fazlasıyla huzurlu bir film.
Belgeselin yönetmeni Jason Hehir. Michael Jordan’ı ve Bulls hanedanlığını anlattığı The Last Dance ile spor belgesellerinin yakın dönem ölçülerinden birini belirleyen isim. Hehir, Jordan’ın kazanma arzusunun ardındaki karanlığı göstermekte tereddüt etmemişti. Eski takım arkadaşları konuşuyor, çelişkili hatıralar yan yana geliyor, Jordan kendi efsanesini kurmaya çalışırken film bazen ona direniyordu.
Kış Kurdu ise Djokovic’i dinliyor, çoğunlukla da ona inanıyor. Oysa Djokovic’in hayatında ilginç olan şey, anlattığı hikayelerin bütünüyle doğru veya yanlış olmasındansa kendisi hakkında kurduğu anlatıya bu kadar kuvvetle ihtiyaç duymasıdır.

Bu anlatının merkezinde Sırpçadaki “inat” sözcüğü var. Djokovic, herkesin size karşı olduğu anlarda harekete geçen, kişiyi direnmeye ve aksini kanıtlamaya zorlayan bir güç olarak tarif ediyor bu sözcüğü. Belgrad’ın bombalandığı gecelerden birinde ailesiyle sığınağa koşarken düşmesini, kendisinden metrelerce önde koşan anne ve babasına sesini duyuramamasını anlatıyor. 12 yaşında ailesinden ayrılıp Münih’e gittiğinde cebinde yalnızca babasının verdiği 10 mark var. Babası, sahip oldukları her şeyin bu olduğunu söyleyip ondan kendisini bütünüyle tenise adamasını istiyor.
Bunlar filmin en güçlü parçaları. Çünkü Djokovic’in “asla yetinmezlik” duygusunun nereden geldiğini sezdiriyorlar. Yeteneği daha çocuk yaşta ailenin ortak kurtuluş planına dönüşmüş. Djokovic daha şampiyon olmadan önce şampiyon gibi yaşamak, duygularını bastırmak ve kendisine yapılan yatırımın karşılığını vermek zorunda kalmış. Tenis, zamanla onun en güvende hissettiği yere dönüşmüş. Eşi Jelena’nın söylediği gibi, kendisini değerli ve sevilebilir bulduğu yer orası.
Film bu ağır mirası “inat” sözcüğüyle açıklıyor. Sonra aynı sözcüğü yeniden kullanıyor. Ardından bir kez daha. Çocukluk travması, seyirciyle kavga, öfke patlamaları, Federer ile Nadal’a meydan okuma, aşı konusundaki tutumu ve emeklilik fikrine direnişi aynı kaynağa bağlanıyor. Başta Djokovic’in ruhuna açılan bir kapı gibi görünen inat, ilerledikçe filmin düşünmesini kolaylaştıran bir kısa yola dönüşüyor. Her davranış onunla açıklanabildiği için hiçbir davranış üzerinde uzun süre durmak gerekmiyor.
Oysa Djokovic, tek sözcükle çözülemeyecek kadar tuhaf bir şampiyon. Kort dışında sıcak, esprili ve meraklı olabiliyor. Yedi dil konuşuyor, çocuklarıyla ilişkisini anlatırken yüzü değişiyor. Kortta ise bazen seyircinin en küçük tepkisini bile kişisel bir hakarete dönüştürüyor. Sevilmek istediğini hissettiriyor ama sevgiyi istemiyormuş gibi davranıyor. Kalabalığın Federer veya Nadal’a gösterdiği yakınlığa içerliyor, sonra bu reddedilişi kendisini besleyen yakıta çeviriyor. Kendisini dışarıda bırakan dünyayı yenmek istiyor ama dünya onu kabul ettiğinde de kavganın bitmesinden korkuyor.
Djokovic’le de bir süre çalışmış efsane Andre Agassi filmin en iyi cümlelerinden birini bu noktada kuruyor. Djokovic’in iyi kalpli, düşünceli ve açık biri olmak istediğini fakat kazanabilmek için kalbini kapatması gerektiğini söylüyor. En yüksek düzeyine ulaşabilmesi için zihninde karanlık bir yere sığınmasına şaşırmış.
- Belgeselin yapması gereken, Agassi’nin işaret ettiği o yere girmekti: Bir insan, kendisine yönelen sevgiden çok düşmanlıkla çalışıyorsa huzura kavuştuğunda ne olur? Bütün rekorlar ele geçirildiğinde kimi yenmeye devam eder? Film bu soruların çevresinde dolaşıyor, kapıdan içeri girmiyor.
Djokovic’in tarihini Federer ve Nadal’dan ayırarak anlatmak da bu yüzden mümkün değil. Kendisi, aralarına gelişini hoş bir cümleyle özetliyor: “İki kişilik masaya geldim ve üç kişilik yer istedim.” Gerçekten de tenis, Federer’in zarafeti ile Nadal’ın savaşçılığı arasında kurulmuş kusursuz bir hikayeye sahipken Djokovic çıkageldi. Üstelik üçüncü kişi olmakla yetinmedi, pek çok rekorda ikisini de geride bıraktı.
Fakat filmin bu büyük rekabete ayırdığı yer şaşırtıcı derecede dar. Nadal kısaca konuşuyor. Djokovic ile 50 kez karşılaşan Federer yok. Kariyerinin büyük bölümünde onunla aynı kuşağın yükünü taşıyan Andy Murray de yok. Nadal ile oynanan 60 maçın, Federer’e karşı çıkılan Wimbledon finallerinin, Roland Garros’ta yıllarca süren kuşatmanın psikolojik izi pek görülmüyor.

Böyle olunca Djokovic’in “istenmeyen üçüncü adam” hikayesi de büyük ölçüde onun ağzından dinlediğimiz bir mağduriyet anlatısı olarak kalıyor. Seyircinin ona karşı mesafesinin haksız yanları elbette vardı. Ancak bu ilişkinin tamamını Federer ve Nadal’ın daha önce gelmiş olmasına bağlamak, Djokovic’in kendi payını görmezden geliyor.
- Şüpheli sakatlık molalarıyla anıldığı ilk yıllar, korttaki taşkınlıkları, sağlık ve bilim hakkındaki tartışmalı görüşleri, Adria Tour fiyaskosu, çizgi hakemine vurduğu top nedeniyle 2020 Amerika Açık’tan diskalifiye edilmesi… Halkla kurduğu sorunlu ilişki, masada boş sandalye bulunmamasından daha karmaşıktı.
Bu eksiklik en açık biçimde 2022 Avustralya Açık bölümünde hissediliyor. Djokovic, aşı karşıtı olmadığını, bedenine ne yapılacağına karar verme özgürlüğünü savunduğunu ve Avustralya’ya kurallar çerçevesinde gittiğini söylüyor. Yaşananların siyasi olduğunu, insanların yüzde 99’unun gerçeği bilmediğini ekliyor. Film bu sözleri kayda geçiriyor fakat onları ciddi biçimde sınamıyor. Ülkenin salgın dönemindeki şartları, belgelerdeki tutarsızlıklar, pozitif testinin ardından katıldığı etkinlikler ve kamusal sorumluluk meselesi hızla geçiliyor. Djokovic bir kez daha yanlış anlaşılmış kişinin rahatlığıyla konuşurken belgesel karşısına bir soru koymuyor.
Filmin Djokovic’e yöneltebileceği en basit soru şuydu: Özgürlüğünüzün bedelini yalnız siz ödemediğinizde ne olur? Djokovic turnuvaları kaçırdığını, kararının sonuçlarına katlandığını söylüyor. Bu, meselenin bir tarafı. Öteki tarafında salgın sırasında kişisel tercihler ile toplum sağlığı arasındaki gerilim duruyor. Djokovic’in cevabı ikna edici bulunabilir veya bulunmayabilir. Sorun, filmin cevabı henüz verilmemiş bir hüküm gibi kabul etmesi.
- Objektif bir bakışa teslim olmak istediğini söyleyen Djokovic, tam da itiraz edilmesi gereken yerde kendi hikayesinin tek anlatıcısı olarak kalıyor.
Belgeselin şimdiki zamana açıldığı bölümlerde daha iyi bir ihtimal beliriyor. 2025 Avustralya Açık’ta Carlos Alcaraz’ı yendikten sonra soyunma odasına giren Djokovic’in kasında yırtık vardır. Büyük bir zafer kazanmıştır ama kutlayamaz. “Beynim artık yeter diyor, bu benim hayatım değil” der. Ailesine bunu daha ne kadar yaşatacağını sorar. Birkaç dakika için şampiyonlukların, rekorların ve büyük sözlerin arkasındaki yorgun adam görünür. Djokovic tenisi bırakamadığı için ailesinden uzak kalmakta, ailesine dönmek istediği için de tenis oynarken suçluluk duymaktadır. Hapishanesini kendisi kurmuş, anahtarını da kazanma arzusuna teslim etmiştir.
Belgeselin başlığındaki kış burada anlam kazanabilirdi. Fakat film çekildiğinde Djokovic’in hikayesinde henüz kış gelmemiştir. 39 yaşında hâlâ dünyanın ilk beşindedir, son yedi Grand Slam’in altısında en az yarı final görmüştür ve 2028 Los Angeles Olimpiyatları’ndan söz etmektedir. Emeklilik tarihi belirlememiştir. Yönetmen ona bu soruların iltifat sayılması gerektiğini anlatmış, Djokovic ise neden kazanabildiği hâlde emekli olması gerektiğini sormuştur. Haklıdır da.
- Fakat o zaman filmin dramatik sorusu boşa düşer: Kahraman yolun sonuna gelmemişse sona dair ısrar ne içindir?
Belki de Kış Kurdu’nun temel sorunu yanlış zamanda çekilmesinden çok doğru zamana dair söyleyecek bir şey bulamamasıdır. Djokovic’in emekliliğini beklemek gerekmiyordu. Bugün de anlatılabilecek kuvvetli bir hikaye vardı: Zaferi mutlulukla karıştıran, kendisini sevmek için önce herkesi yenmesi gerektiğine inanan ve bütün dünya yenildiği hâlde rahatlayamayan bir adamın hikayesi. Film bu adamı zaman zaman görüyor. Sonra bakışını kaçırıp kupalara, arşiv görüntülerine ve bildiğimiz büyük biyografiye dönüyor.
Djokovic, belgeselin bir yerinde kendisinden en fazla şüphe eden kişinin yine kendisi olduğunu söylüyor. Onu hâlâ kortta tutan rakip artık Federer, Nadal, Alcaraz veya Sinner değil; aynada gördüğü ve hiçbir başarıyı yeterli bulmayan adam. Kış Kurdu, o aynanın karşısında biraz daha uzun süre durabilseydi büyük bir spor belgeseli olabilirdi. Bunun yerine Djokovic’in kendi yansımasını düzeltmesine yardım ediyor.
Karşımızda hâlâ büyüleyici bir karakter var. Kurt da orada. Fakat kış henüz gelmediği gibi film de soğuğa çıkmaya cesaret edemiyor.










